Majmuam — 25 yoshda
Yigirma besh yil... Inson umri uchun salmoqli, korxona hayoti uchun esa butun bir davrni anglatadigan muddat. Yigirma besh yil davomida bir avlod voyaga yetadi, yangi kasblar egallanadi, yangi texnologiyalar paydo bo‘ladi, kechagi orzular bugungi voqelikka aylanadi. Ayrim inshootlar quriladi, ayrimlari rekonstruksiya qilinadi, zamonaviy ishlab chiqarish quvvatlari ishga tushiriladi, tajribali mutaxassislar shakllanadi. Eng muhimi, vaqt o‘tishi bilan oddiy ish joyi inson hayotining bir qismiga, korxona esa butun bir jamoaning taqdiri bilan bog‘liq qadrli maskanga aylanadi.
“Shurtan gaz kimyo majmuasi”ning chorak asrlik tarixi ham aynan shunday jarayonlar, izlanishlar, mehnat va bunyodkorlik bilan chambarchas bog‘liq. Majmuaning 25 yillik tarixiga nazar tashlar ekanmiz, bu davrni faqat sanalar, ishlab chiqarish hajmlari yoki iqtisodiy ko‘rsatkichlar bilan baholash kamlik qiladi. Chunki majmuaning har bir yutug‘i ortida inson mehnati, izlanishi, tajribasi, mas’uliyati va kelajakka bo‘lgan ishonchi mujassam. Bugun Qashqadaryo viloyatining G‘uzor tumanidagi Sho‘rtan hududini tilga olganda, ko‘z oldimizga nafaqat keng cho‘l manzarasi, balki zamonaviy texnologiyalar, murakkab ishlab chiqarish jarayonlari, ulkan muhandislik inshootlari va o‘z kasbiga sadoqat bilan mehnat qilayotgan insonlar gavdalanadi.
Bu qiyofaning shakllanishi esa chorak asrlik bunyodkorlik va taraqqiyot yo‘lining natijasidir. Bir vaqtlar cho‘l hududida barpo etilgan ushbu majmua bugun mamlakatimizning muhim sanoat korxonalaridan biriga aylangan. Bu o‘zgarishning o‘ziyoq 25 yillik taraqqiyot yo‘lining naqadar salmoqli ekanini ko‘rsatadi. Majmuaning joylashuvi ham bejiz emas. O‘zbekistonning tabiiy gaz zaxiralari mavjud bo‘lgan hududlaridan birida zamonaviy qayta ishlash korxonasining tashkil etilishi xomashyodan samarali foydalanish, uni chuqur qayta ishlash va yuqori qo‘shilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish imkonini berdi. Aslida, sanoat taraqqiyotining mohiyati ham shunda: mavjud tabiiy boylikni shunchaki iste’mol qilish emas, balki uni zamonaviy texnologiyalar yordamida qayta ishlab, inson ehtiyojlari va iqtisodiyot uchun yanada katta qiymatga aylantirish. Majmua faoliyatini ana shu nuqtayi nazardan baholasak, uning mamlakat iqtisodiyotidagi o‘rni yanada yaqqol namoyon bo‘ladi.
Bugungi kunda bu taraqqiyot natijalarini, eng avvalo, majmuada yo‘lga qo‘yilgan ishlab chiqarish jarayonlari va yaratilayotgan mahsulotlar misolida ko‘rish mumkin. Tabiiy gaz qayta ishlanib, bir qator yuqori rentabelli mahsulotlar ishlab chiqarilmoqda. Polietilen, suyultirilgan gaz, yengil kondensat, oltingugurt, tozalangan tabiiy gaz va boshqa tayyor mahsulotlar — bularning har biri mamlakatimiz sanoati va iqtisodiyotining turli yo‘nalishlari bilan bog‘langan.
Majmua ishlab chiqarish koʻrsatkichlari internet manbalari orqali maʻlum. Biroq bu raqamlarga oddiy statistika sifatida qaramaslik kerak. Chunki har bir raqam ortida murakkab texnologik jarayonlar, yuzlab mutaxassislarning bilim va tajribasi, koʻplab ishlab chiqarish uchastkalari va oʻzaro bogʻlangan muhandislik tizimlari mavjud. Bir qarashda milliardlab kub metr gaz yoki yuz minglab tonna mahsulot faqat raqamdek koʻrinadi. Ammo uning ortida kecha-yu kunduz davom etadigan mehnat, nazorat, tahlil, texnik xizmat va masʻuliyat bor.
Majmuaning ishlab chiqarish ko‘rsatkichlari haqida ochiq manbalarda yetarlicha ma’lumotlar mavjud. Biroq bu ko‘rsatkichlarga shunchaki statistika sifatida qarash to‘g‘ri emas. Chunki har bir raqam zamirida murakkab texnologik jarayonlar, yuzlab mutaxassislarning bilim va tajribasi, o‘nlab ishlab chiqarish uchastkalari hamda bir-biri bilan uzviy bog‘langan muhandislik tizimlarining uzluksiz faoliyati mujassam.
Bir qarashda milliardlab kub metr gaz yoki yuz minglab tonna mahsulot oddiy raqamdek ko‘rinishi mumkin. Aslida esa bu ko‘rsatkichlar ortida kecha-yu kunduz davom etadigan mehnat, doimiy nazorat va tahlil, texnik xizmat ko‘rsatish, tezkor qarorlar hamda yuksak mas’uliyat turadi. Shu jihatdan, majmuaning har bir ishlab chiqarish natijasi nafaqat erishilgan ko‘rsatkich, balki minglab jarayonlarning uyg‘unligi va inson mehnatining aniq ifodasidir.
Bugun polietilen asosidagi mahsulotlarni qurilishda, qishloq xo‘jaligida, kommunal xo‘jalikda, sanoatda va kundalik hayotda keng uchratish mumkin. Suv va gaz quvurlaridan tortib turli idishlar, texnik buyumlar, tomchilatib sug‘orish tizimi detallari va boshqa ko‘plab mahsulotlargacha — ularning aksariyati polietilen xomashyosini qayta ishlash natijasida yaratiladi. Demak, Majmuada ishlab chiqarilgan xomashyoning qiymati korxona hududidan chiqishi bilan tugamaydi — u boshqa tarmoqlarda yangi mahsulot, yangi imkoniyat va yangi iqtisodiy qiymatga aylanadi.
Bu jihatni “Qarshitermoplast” sexi faoliyatida yanada yaqqol ko‘rish mumkin. Bu yerda polietilen quvurlar, fitinglar, kanistrlar, xo‘jalik yashiklari, alyuminiy-kompozit panellar, tomchilatib sug‘orish tizimi detallari, masterbatch bo‘yoqlari hamda turli o‘lchamdagi polietilen listlar tayyorlanadi.
Bunday ishlab chiqarishning ahamiyatini faqat mahsulot turlarining ko‘pligi bilan o‘lchab bo‘lmaydi. Uning asl mohiyati — xomashyoni imkon qadar chuqur qayta ishlash, tayyor mahsulot ulushini oshirish va yaratilayotgan iqtisodiy qiymatning katta qismini mamlakat ichida shakllantirishdir. Ya’ni tabiiy gazdan polietilenga, polietilendan tayyor mahsulotgacha bo‘lgan uzluksiz zanjir nafaqat qo‘shimcha qiymat yaratadi, balki yangi ishlab chiqarishlar, yangi ish o‘rinlari va yangi iqtisodiy imkoniyatlar uchun zamin yaratadi.
Majmuaning iqtisodiy ahamiyati haqida gap ketganda, uning ijtimoiy hayotdagi o‘rnini ham alohida ta’kidlash lozim. Chunki har qanday yirik korxona, avvalo, insonlar taqdiri bilan bog‘liq. Korxonada yaratilgan har bir ish o‘rni ortida bir inson, bir oila, ba’zan esa butun bir xonadonning kelajagi turadi. Shu ma’noda, Majmuaning hududda bandlikni ta’minlash, yangi ish o‘rinlari yaratish va aholi farovonligiga hissa qo‘shishdagi o‘rni ham uning iqtisodiy natijalari qatori muhim ahamiyat kasb etadi.
Bu katta tizimda turli kasb va mutaxassislik egalarining mehnati bir nuqtada tutashadi. Ishchilar, operatorlar, muhandislar, texnologlar, mexaniklar, energetiklar, iqtisodchilar, quruvchilar, texnik nazoratchilar, laboratoriya xodimlari, dasturchilar va boshqa ko‘plab mutaxassislar yagona maqsad yo‘lida faoliyat yuritmoqda. Ularning vazifalari va mas’uliyat doirasi turlicha bo‘lsa-da, barchasini birlashtirib turadigan maqsad bitta — Majmuaning barqaror, xavfsiz va samarali faoliyatini ta’minlash.
Zero, yirik sanoat korxonasining haqiqiy kuchi faqat uning quvvatlari yoki ishlab chiqarish hajmi bilan emas, balki ana shu jarayonlarni har kuni harakatga keltirayotgan insonlar salohiyati bilan ham belgilanadi.
Menimcha, Majmuaning 25 yillik tarixidagi eng katta boylik ham ana shu insonlardir. Chunki zamonaviy texnologiyaning o‘zi yetarli emas. Uni tushunadigan, boshqaradigan, rivojlantiradigan va takomillashtiradigan mutaxassis bo‘lmasa, texnologiya o‘z imkoniyatini to‘liq namoyon qila olmaydi. Shuning uchun Majmuaning 25 yillik taraqqiyotini texnologiyalar tarixi bilan bir qatorda, insonlarning kasbiy mahorati shakllangan davr sifatida ham baholash mumkin.
Yillar davomida korxonada shakllangan tajriba bugungi yosh mutaxassislar uchun katta maktab vazifasini bajarmoqda. Kechagi yosh xodimlar bugun tajribali mutaxassislarga aylangan. Ular, o‘z navbatida, yangi avlodga o‘z bilim va tajribalarini yetkazmoqda. Bu jarayon korxonada avlodlar davomiyligini ta’minlaydi.
Ustoz-shogird an’anasi har qanday sanoat korxonasi uchun muhim. Chunki kitobda yoki yo‘riqnomada yozilmagan ko‘plab amaliy bilimlar yillar davomida shakllangan tajriba orqali avloddan avlodga o‘tadi. Ustozning “shoshilma, avval yaxshilab tekshir”, “ishni boshlashdan oldin hammasini ko‘zdan kechir”, “buni shunday qilganing ma’qul”, degan oddiy maslahatlari yosh mutaxassis uchun keyinchalik katta kasbiy saboqqa aylanishi mumkin. Ba’zan bir og‘izgina aytilgan gap, birgina ko‘rsatma yoki ustozning ish jarayonida ko‘rsatib bergan oddiy usuli yillar davomida esda qoladi. Ana shunday kundalik saboqlar orqali kasbning nozik jihatlari, mas’uliyat hissi va ishga bo‘lgan munosabat shakllanadi. Shuning uchun 25 yillik yubiley munosabati bilan Majmua tarixida o‘z mehnati bilan iz qoldirgan faxriylarni, tajribali mutaxassislarni va bugungi jamoani alohida qadrlash lozim.** Bizda ushbu qadriyatlar rahbariyatimizning doimiy e’tibor markazida.** Zero, korxonaning tarixi faqat rasmiy hujjatlarda emas, insonlar xotirasida ham saqlanadi.
Yuqoridagi fikrlardan kelib chiqib, Majmuaning taraqqiyotini uning ishlab chiqarish obyektlari va infratuzilmasida ham ko‘rish mumkin. Yirik sanoat korxonasining barqaror ishlashi uchun ishlab chiqarish binolaridan tortib muhandislik tarmoqlarigacha bo‘lgan ulkan tizim ham doimiy ravishda rivojlanib borishi kerak. Yangi obyektlarni qurish, mavjudlarini rekonstruksiya qilish, ta’mirlash, modernizatsiyalash, ishlab chiqarish va ma’muriy infratuzilmani takomillashtirish — bularning barchasi korxona taraqqiyotining ajralmas qismidir.
Men kabi qurilish sohasida ishlaydigan mutaxassis uchun esa bu jarayonni yanada yaqinroq his qilish mumkin. Chunki har bir yangi bino yoki inshoot ortida katta maqsad bor. Bugun qog‘ozdagi loyiha bo‘lgan obyekt ertaga real infratuzilmaning bir qismiga aylanadi. Unda ishlaydigan insonlar uchun sharoit yaratiladi, ishlab chiqarish imkoniyatlari kengayadi, xavfsizlik va samaradorlik oshadi. Bir qarashda oddiygina bino yoki inshootdek ko‘ringan obyekt, aslida, korxonaning kelajakdagi imkoniyatlarini belgilaydigan muhim bo‘g‘inlardan biri bo‘lishi mumkin.
Bugungi kunda raqamlashtirish ham korxona taraqqiyotining muhim yo‘nalishlaridan biriga aylanmoqda. Ish jarayonlarini elektronlashtirish, ma’lumotlarni markazlashtirish, monitoringni avtomatlashtirish, texnik holatni raqamli nazorat qilish, xarajatlarni tahlil qilish kabi yondashuvlar ish samaradorligini oshirish bilan birga, boshqaruv qarorlarining yanada asoslangan bo‘lishini ta’minlaydi. Kelajakda raqamli texnologiyalarning sanoatdagi o‘rni yanada ortishi tabiiy.
Ammo raqamlashtirishning asosiy maqsadi texnologiyaning o‘zi emas. Uning maqsadi — inson mehnatini yengillashtirish, vaqtni tejash, xatolarni kamaytirish, ma’lumotlarni aniq va tez olish hamda to‘g‘ri qaror qabul qilish imkoniyatini oshirish. Shu jihatdan, zamonaviy texnologiyalar insonning o‘rnini egallash uchun emas, uning imkoniyatlarini kengaytirish uchun xizmat qilishi kerak.
Majmua faoliyatida sifat, ekologik xavfsizlik, mehnat xavfsizligi va energiya samaradorligiga alohida e’tibor qaratilishi ham korxonaning zamonaviy boshqaruv tamoyillariga intilayotganini ko‘rsatadi. ISO 9001, ISO 14001, ISO 45001 va ISO 50001 xalqaro standartlari talablariga asoslangan integratsiyalashgan boshqaruv tizimi aynan shu yo‘nalishlarni yagona tizimda uyg‘unlashtirishga xizmat qiladi.
Bu standartlarning har biri korxona faoliyatining muayyan jihatini qamrab oladi. Biroq ularning ahamiyati faqat alohida yo‘nalishlar bilan cheklanmaydi. Chunki sanoat korxonasida sifatni xavfsizlikdan, xavfsizlikni ekologik mas’uliyatdan, ishlab chiqarish samaradorligini esa energiya va resurslardan oqilona foydalanishdan ajratib bo‘lmaydi. Sifatli mahsulot ishlab chiqarish bilan birga, xodimlar uchun xavfsiz mehnat sharoitini yaratish, atrof-muhitga ehtiyotkorona munosabatda bo‘lish va mavjud resurslardan samarali foydalanish — bularning barchasi bir-biri bilan chambarchas bog‘liq.
Shu ma’noda, integratsiyalashgan boshqaruv tizimini faqat xalqaro standartlar talabi sifatida emas, balki Majmuaning barqaror va mas’uliyatli rivojlanishiga xizmat qiladigan yaxlit yondashuv sifatida baholash mumkin.
Shuningdek, majmuaning hududdagi ijtimoiy ahamiyatini ham alohida taʻkidlash lozim. Yirik korxona atrofida mehnat bozori, xizmat koʻrsatish sohasi, transport, qurilish va boshqa koʻplab yoʻnalishlar rivojlanadi. Korxonada ishlayotgan insonlarning oilalari, farzandlari va ularning kelajagi ham shu iqtisodiy jarayon bilan bogʻlanadi.
Shu sababli majmuaning har bir yangi ish oʻrni, har bir yangi ishlab chiqarish yoʻnalishi va har bir investitsion loyihasi faqat korxona manfaati emas, balki hudud taraqqiyoti uchun ham ahamiyatlidir.
Majmua oldida turgan vazifalar orasida xodimlarning mehnat sharoitlarini yaxshilash, ijtimoiy infratuzilmani rivojlantirish va ishchilar hamda ularning oila aʻzolari hayot sifatini yaxshilashga qaratilgan dasturlarni amalga oshirishning belgilanganligi ham bejiz emas.
Chunki zamonaviy korxona faqat ishlab chiqarish hajmi bilan emas, insonga boʻlgan munosabati bilan ham baholanadi. Inson oʻzini qadrlangan, xavfsiz va munosib sharoitda his qilsa, uning mehnatga munosabati ham boshqacha boʻladi. Shu nuqtayi nazardan mehnat sharoitlarini yaxshilashni iqtisodiy xarajat emas, balki inson kapitaliga kiritilgan investitsiya sifatida qarash mumkin.
Yana bir muhim vazifa — yuqori malakali mutaxassislarni tayyorlash. Chunki zamonaviy sanoatning kelajagi malakali kadrlarga bogʻliq. Majmuada bu borada Ilgʻor muhandislik maktabi tashkil etilgan.
Bugungi texnologiyalar bilan ishlay oladigan mutaxassis ertaga yanada murakkab texnologiyalarni oʻzlashtirishi kerak boʻladi. Shuning uchun bilim olish, malaka oshirish, yangi texnologiyalarni oʻrganish va kasbiy salohiyatni doimiy ravishda rivojlantirish har bir xodim uchun muhim vazifaga aylanmoqda.
Ayniqsa, yoshlar uchun majmua katta maktabdir. Bu yerda yosh mutaxassis nafaqat oʻz kasbini oʻrganadi, balki yirik korxonada masʻuliyat, intizom, jamoaviy mehnat va xavfsizlik madaniyatini ham oʻzlashtiradi.
Bugungi yosh xodim — ertangi ustoz.
Bugungi shogird — ertangi tajribali mutaxassis.
25 yillik tarixni yana bir muhim tushuncha — mustaqillik bilan bogʻlash mumkin. Majmuaning taraqqiyot yoʻli mamlakatimizning mustaqillik yillaridagi iqtisodiy va sanoat taraqqiyoti bilan hamohang.
Mustaqillik — faqat siyosiy tushuncha emas. U oʻz tabiiy boyliklarimizdan samarali foydalanish, oʻz sanoatimizni rivojlantirish, oʻz mutaxassislarimizni tayyorlash, yangi texnologiyalarni oʻzlashtirish va mamlakatning iqtisodiy salohiyatini oshirish imkoniyati hamdir. Majmuaning 25 yillik taraqqiyotini ana shu jarayonning bir qismi sifatida koʻrish mumkin. Mamlakatimiz mustaqil taraqqiyot yoʻlidan borar ekan, tabiiy resurslarni chuqur qayta ishlash, yuqori qoʻshilgan qiymatga ega mahsulotlar ishlab chiqarish va eksport salohiyatini oshirish kabi vazifalar tobora muhim ahamiyat kasb etmoqda. Majmuaning faoliyati ham ana shu maqsadlar bilan uygʻun.
25 yillik yubiley munosabati bilan ortga nazar tashlar ekanmiz, eng avvalo, bugungi natijalar qanday mehnat bilan yaratilganini anglash muhim. Tarixdan xulosa chiqarib, Majmuaning keyingi 25 yili qanday bo‘lishi haqida o‘ylarkanmiz, bugungi texnologiyalar bilan cheklanib qolmaslik kerak. Chunki kelajakda sanoat yanada raqamlashtiriladi va avtomatlashtiriladi, energiya samaradorligiga bo‘lgan talab oshadi, ekologik standartlar kuchayadi, yangi materiallar va yangi ishlab chiqarish texnologiyalari paydo bo‘ladi.
Bunday sharoitda Majmuaning raqobatbardoshligini saqlash va yanada rivojlantirish uchun doimiy izlanish, yangilikka intilish va o‘z ustida ishlash zarur. Kechagi yutuq bugun biz uchun faxr bo‘lishi mumkin, ammo u ertangi kun uchun kafolat emas. Ertangi natija esa bugun qilinayotgan mehnat, to‘planayotgan bilim, o‘zlashtirilayotgan yangi texnologiyalar va qabul qilinayotgan to‘g‘ri qarorlarga bog‘liq.
Shuning uchun 25 yillik yubileyni “biz hammasini amalga oshirdik” degan yakuniy nuqta sifatida emas, balki “endi yanada katta maqsadlar sari harakat qilamiz” degan yangi bosqich sifatida qabul qilish kerak.
Majmua oldida yangi vazifalar, yangi texnologiyalar, yangi mahsulotlar, yangi loyihalar va yangi imkoniyatlar turibdi. Chorak asr davomida yaratilgan tajriba esa ana shu yangi marralarni zabt etish uchun mustahkam poydevor bo‘lib xizmat qiladi.
Bugun “Shurtan gaz kimyo majmuasi” 25 yoshda.
Ammo men uchun uning tarixi endigina boshlanganday.
Chunki har bir avlod o‘zidan keyingi avlod uchun yangi imkoniyat qoldiradi. Bugun bizgacha yetib kelgan natijalarni asrash, ularni yanada rivojlantirish va kelajak avlodga yanada taraqqiy etgan korxonani qoldirish — bugungi jamoaning eng katta vazifalaridan biridir.
“Siz Majmuada ishlaganmisiz?” — deb so‘rashi mumkin.
“Ha, men Majmuada ishlaganman. Uning rivojiga o‘z hissamni qo‘shganman”, — deb faxr bilan ayta olishimiz kerak.
Chunki inson uchun o‘z mehnati bilan qilgan ishidan kattaroq faxr bo‘lmasa kerak.
Majmuaning har bir binosida, har bir ishlab chiqarish sexida, har bir texnologik jarayonida, har bir mahsulotida kimningdir mehnati bor.
Ularning barchasi birlashib, bugungi “Shurtan gaz kimyo majmuasi”ni yaratgan.
Shuning uchun 25 yillik yubileyda biz faqat korxonani emas, shu korxonani bunyod etgan va rivojlantirgan insonlarni ham sharaflaymiz.
Bugungi jamoa bilan faxrlanamiz.
Yoshlarga ishonch bilan qaraymiz.
Va kelajakka umid bilan qadam tashlaymiz.
“Shurtan gaz kimyo majmuasi” — kechadan kelajak sari borayotgan korxona.
“Shurtan gaz kimyo majmuasi” — ilm, texnologiya va inson mehnati uyg‘unlashgan maskan.
“Shurtan gaz kimyo majmuasi” — mamlakat iqtisodiyotiga xizmat qilayotgan sanoat dargohi.
“Shurtan gaz kimyo majmuasi” — o‘z tarixiga ega, o‘z buguniga ega va o‘z kelajagini yaratayotgan katta jamoa.
Ammo bitta qadriyat o‘zgarmasin:
Mehnatga sadoqat, insonga hurmat va Vatan taraqqiyotiga xizmat qilish.
25 yoshing muborak bo‘lsin, aziz “Shurtan gaz kimyo majmuasi”!
Bugungi faoliyating — faxrimiz.
Ertangi taraqqiyoting — umidimiz.
Kelajak sari yanada dadil qadamlar bilan boraver!
Muallif: Raxmatov Shamsiddin Abdisalom oʻgʻli
Kapital qurilish xizmati muhandisi
Tanlov g'olibni samimiy muborakbod etamiz va ijodiy faoliyatida ulkan zafarlar tilaymiz!