Marsel Prust - "Yo'qotilgan Vaqtni Qidirib" #LeMonde100
Marsel Prustning "Yo'qotilgan vaqtni qidirib" (fransuzcha: À la recherche du temps perdu) — XX asr adabiyotining eng ulug‘vor asarlaridan biri bo‘lib, u hayot, vaqt, xotira va insonning ichki dunyosi haqida chuqur falsafiy mushohadalardan iborat. Ushbu yirik roman syklini 1913–1927 yillarda Marsel Prust yozgan va u yetti kitobdan iborat. Asar murakkabligi, boy falsafiy mazmuni va chiroyli badiiy tili bilan tanilgan.
Asar haqida qisqacha ma’lumot
Roman Marcel ismli qahramonning ichki dunyosi va xotiralari orqali hikoya qilinadi. Ushbu hikoya hayotning turli bosqichlarini, inson munosabatlari va o‘tkinchi vaqtning ta’sirini chuqur yoritadi. Asar madeleine pechenyesi bilan bog‘liq mashhur xotira epizodi bilan boshlanadi — pechenye ta’mi qahramonni bolalik xotiralariga qaytaradi va hayotning o‘tgan onlari haqida o‘yga toldiradi.
Asardagi asosiy mavzular
- Vaqt va xotira: Prustning asaridagi asosiy g‘oya vaqtning o‘tkinchiligi va xotiraning uning ustidan g‘alaba qozonishi hisoblanadi. U o‘tgan hayotni qayta tiklash imkoniyatini san’at va xotira orqali izlaydi.
- San’at va estetik tajriba: Prust inson hayoti va vaqtning cheklovlaridan san’at orqali qutulish mumkinligini taklif qiladi. Asarda ijodkorlikning ahamiyati va san’atning abadiyligi yoritiladi.
- Munozarali inson munosabatlari: Asar insonning boshqa odamlarga bo‘lgan muhabbati, rashki va ehtiroslari kabi hissiyotlarni chuqur o‘rganadi. Marselning turli obrazlar bilan bo‘lgan munosabatlari orqali inson tabiatining murakkabligi aks ettirilgan.
- Jamiyat va sinfiy farqlar: Asarda XIX–XX asr boshidagi fransuz jamiyatining turli qatlamlari va ularning odatlari batafsil tasvirlangan. Prust aristokratiya va burjua qatlamlari o‘rtasidagi farqlarni ko‘rsatadi.
Prust uslubi
Prustning yozish uslubi uzun, murakkab va batafsil jumlalardan iborat. U har bir detalni chuqur tasvirlab, o‘quvchini qahramonning hissiyotlari va fikrlarining ichiga olib kiradi. Bu uslub o‘quvchidan sabr talab qiladi, lekin ayni paytda asarni san’at darajasiga ko‘taradi.
Asarning ahamiyati
"Yo'qotilgan vaqtni qidirib" adabiy olamda inqilobiy asar hisoblanadi. U adabiyotda zamonaviylik va o‘z-o‘zini o‘rganish falsafasiga asos bo‘ldi. Prust inson ruhiy dunyosini tadqiq qilishda juda yangi yondashuvni taklif qildi.
Xulosa
Marsel Prustning "Yo'qotilgan vaqtni qidirib" asari nafaqat adabiy asar, balki inson hayoti, xotira va san’at haqida falsafiy manifest hamdir. Bu asar hayotning mazmunini anglashga, o‘tgan vaqtni qadrlashga va san’atning abadiyligini tushunishga yordam beradi. Asar o‘quvchidan sabr va diqqat talab qilsa-da, u o‘z o‘rniga mos mukofot beradi: vaqtning o‘tkinchiligi va insonning ichki dunyosi haqida chuqur tushuncha.