«Криптаға тыйым салмау керек»
Blum-нің тең негізін қалаушы, Binance-тің экс-вице-президенті Глеб Костарев ісін жаңа бастаған криптоинвесторлардың басты қатесі, стейблкоин базасында банктердің пайда болуы және биткоин мен эфирдің бағасы неліктен ешқашан нөлге дейін түспейтіні туралы
Крипта туралы алғаш қашан естігеніңіз есіңізде ма?
Бұл шамамен 2014 жыл болатын, мен РБК-да криптовалюта туралы жазатын алғашқы журналистердің бірі болдым. Сол кезде алғашқы биткоинды $800-ге сатып алдым. Ernst&Young-дағы үш жылдық маркетингтен кейін мен тәуекелге бел буып, Waves блокчейн стартапына қосылдым, онда пиардың жауапты маманы болдым. Содан кейін Binance компаниясына келдім.
Осы биржамен жұмыс тәжірибесі сізге не берді?
Binance-те мен және менің командам әлемнің 60 елінде дамуға жауапты болдық. Компания ешқашан бюрократияланған құрылым болған емес, өте тез өсті және басқа да көптеген биржалардан айырмашылығы әуел бастан халықаралық дамуға сүйенді. Өзгерістерге тез бейімделу қабілетім - менің сол жерден алған басты дағдыларымның бірі. Мойныма жауапкершілік алуға және істен нәтижешығаруға кепілдік беруге үйрендім.
Binance-ден кету керектігін қашан сезіндіңіз?
Мен 2023 жылға дейін бес жылдан астам жұмыс істедім. Binance қарыштап өсу кезеңінен өтті: криптоиндустриядағы бір жыл – бұл басқа салалардағы үш жылға тең. Binance өзіне тән барлық артықшылықтары мен кемшіліктері бар корпорация болды. Мен әрқашан вайб стартаптарға жақын болдым, өйткені онда шектеу жоқ. Маған бір нәрсені жаңадан бастаған ұнайды.
Өзіңіздің жаңа жобаңыз Blum туралы әңгімелеп берсеңіз
Blum – бұл mini-app (кішігірім веб-қосымша) және Telegram-дағы чат-бот ретінде бар криптовалюта сауда платформасы. Ол арқылы пайдаланушылар түрлі блокчейндерде, соның ішінде TON, BNB Chain, Solana шығарылған криптаны сатып ала алады. Сондай-ақ онда TON блокчейнінде өз активтеріңізді генерациялауға болады.
Blum қалай ақша табады?
Токендерді шығарып, оларды сатқаны үшін комиссия алады. Бұл барлық трейдинг-боттар, биржалар және т.б. қолданатын жеткілікті стандартты тәсіл.
Біз ойыннан бастадық, онда пайдаланушылар іс-әрекеттерді орындап, ұпай жинап, оны осы жылдың маусым айында өткізген Airdrop*-тан кейін токенге айналдырды. Бірақ жалпы алғанда, біз Blum – трейдинг құралы деп бірінші күннен бастап айттық.
*Жаңа пайдаланушыларға немесе белгілі бір криптовалюта иелеріне тегін криптовалюта немесе токендерді тарату
Ресейдегі крипто нарығын реттеу туралы не ойлайсыз?
Әзірше Ресей бұрынғысынша, сұр аймақта десек болады. Криптовалюта мүлік деп танылғанымен, дұрыс реттелмеген. Ел крипта саласындағы ірі нарықтардың бірі болып қала береді, бірақ реттеушіліктің болмауы өз әсерін тигізетіні сөзсіз. Ел бюджеті өзінің салықтық пайдасын ала алмайды, себебі ресейліктер шетелдік сервистерді пайдалануға мәжбүр. Осының барлығын ескере отырып, мен крипто нарығын реттеуде индустрия мен пайдаланушылар үшін де, мемлекет үшін де кемшіліктерге қарағанда артықшылықтар көп екенін көріп отырмын.
Қазақстанда ше?
Бұл посткеңестік юрисдикциялардың бірі, онда криптовалюта белсенді дамып, халықаралық ойыншыларды тартуға және халықтың активтердің осы түріне қолжетімділігін жеңілдетуге тырысады. Қазақстанда Қытайдағыдай тыйым салуға немесе РФ-дағы сияқты шектеуге емес, криптаны реттеуге тырысу арқылы үлкен жұмыс атқарады. Бұған саланы терең түсінетін жақсы мамандардың, мысалы, бұрын Қазақстан бойынша Binance бас менеджері болған ҚР сандық даму министрі Жаслан Мәдиевтің айналысатыны қуантады. Әрине, бұрынғысынша сын-қатерлер мен қиындықтар бар, бірақ елдің басқалардан алда екенін және индустрияны дамытуға ұмтылатынын көру қуанарлық жағдай.
Криптоинвестор болу үшін блокчейн технологиясын қаншалықты меңгеру керек?
Bitcoin сатып алу үшін блокчейн маман болудың қажеті жоқ. Дегенмен, онымен айналыспас бұрын криптовалюта нарығының қалай жұмыс істейтінін анықтауға кеңес берер едім: білімсіз инвестиция шығындарға әкелуі мүмкін.
Сіз криптоға инвестиция салу туралы ойланып жүрген адамдарға қандай кеңес берер едіңіз?
Криптовалюта жоғары тәуекелді актив болып қала береді. Онымен жасалатын операцияларға абайлап қарап, ешқашан соңғы ақшаны салмау керек. Банктерден крипта сатып алуға несие алмау керек. Жалпы, саналы қадам жасаған жөн.
Сіздің ойыңызша, қазір қандай активтерге инвестиция салу керек?
Жаңадан бастағандар үшін мен топ-20 активтеріне қарауға кеңес беремін. Эфир және биткоин негізгі криптовалюталардың бірі болып қала береді, олар неғұрлым тұрақты. Біз бұл монеталарға институционалдар қаражатының үлкен ағынын көріп отырмыз және биткоин мен эфирдің ешқашан нөлге түспейтінін түсінеміз. Көптеген адамдар эфирдің биткоинге қарағанда тиімділігі жоғары деп санайды. Бұл сектордың қалған құралдарына сақтықпен қарау керек.
Криптовалютаның құбылмалылығы – бұл қалыпты жағдай ма әлде ол алаңдаушылық себебі ме?
Құбылмалылық олардың салыстырмалы түрде жаңа активтері мен өтімділігінің онша көп болмауынан туындап отыр. Егер біз аз ғана капиталдандырылған монеталарды алатын болсақ, онда әрдайым сұрақ туындайды: олардың көбісі кімнің қолында? Егер, мысалы, үлкен үлес бір адамның меншігіне шоғырланған болса, онда айла-шарғы жасауға да әлеует бар. Ірі монеталар жағдайында көлеңкелі операцияларды жүргізу құралдың неғұрлым жоғары қаржылануына және ойыншылардың көп болуына байланысты қиын.
Институционалдардың келуі, әдетте, орта мерзімді және ұзақ мерзімді перспективада құбылмалылықтың төмендеуіне алып келеді. Олар бөлшек сауда ойыншыларына қарағанда басқа логиканы басшылыққа алады, себебі олар инвестицияларға барынша іргелі тәсілді қолданады.
Сіз қаржы құралы ретінде крипта әлеуетін қалай бағалайсыз?
Менің ойымша, қазір ең қызықты салалардың бірі – бұл стейблкоиндер. Байқағанымыздай, олар қазірдің өзінде елдердің экономикасына әсер ете алады. Мен таяу жылдары осындай монеталар жергілікті валюталарға байланысты көбейетініне сенімдімін. Бұл мамандандырылған финтех-банктердің пайда болуына алып келеді. Стейблдер түрлі елдерден келген бизнес пен адамдар арасындағы аударымдар мен өзара есеп айырысу мүмкіндігін айтарлықтай жеңілдетеді ғой.
Биткоинның динамикасы мен перспективасына оның халвингі қалай әсер ететіні туралы айтып бере аласыз ба?
Биткоин халвингінің оның бағасына әсері, бір кездері елеулі, қазір, менің ойымша, біртіндеп әлсіреп келеді. Майнинг және халвинг жағдайы екінші планға өтіп, биткоинге жіберілетін капиталдың неғұрлым маңызды институционалдық ағындарына жол береді. Қазір, мысалы, индустрияда көптеген адамдар күн сайын биткоинге ETF-ке қанша ақша тартылғанын қадағалап отырады. Институционалдарға криптовалютаға тікелей инвестиция салу қиынырақ. Биткоин серпінін көрсететін ETF, бағалы қағаздарды сатып алу олар үшін осы активке қол жеткізудің неғұрлым ыңғайлы тәсілі болып табылады. Мен алдағы уақытта халвингтің ықпалы төмендейді деп айтар едім.
Сіз стартаптарды инвестициялайсыз ба, қайсысын инвестициялар едіңіз?
Бәрін жариялай алмаймын. Стартаптардың бірі –ENVY деп аталады. Онда жұмыс істейтіндер AI саласындағы үлкен мамандар. Олар кез келген пайдаланушыға сауда-саттықпен дербес айналыса алатын және өз иесі үшін пайда жасай алатын өз АИ-агентін құруға мүмкіндік беретін платформа әзірлейді.
Сонымен қатар, мен стейблкоинмен байланысты бірқатар стартаптарға инвестиция салдым.
Сізге әсер еткен кітаптар, адамдар немесе оқиғалар туралы айтып бере аласыз ба?
Адамдардың ішінен бірінші кезекте Рэй Далионы, ал кітаптардан – Навал Равиканттың «Альманахын» айта аламын. Бұл тұлғалық дамуға қатысты. Егер кәсіпкерлік туралы айтатын болсақ, онда Питер Тилдің «Нөлден бірлікке», Бен Хоровицтің «Күрделі шешімдер» кітаптарына назар аудару керек. Әрине, барлығына Binance крипто биржасының басшысынан «CZ өмір ережелерін» ұсынамын.
Маған белгілі тұлғалардың ішінен Илон Маскты қадағалау қызықты. Оның бизнесті дамытудағы көп жылдық тарихы қызықтырады.
Егер сіз бәрін есепшотыңыздағы аз ақшамен, нөлден бастасаңыз, не істер едіңіз?
Мен салымдарға аса сақтықпен қараушы едім. Өкінішке қарай, көптеген адамдар нарықта бір мың долларға мемкоин сатып алып, бір аптада миллионер бола салам деп ойлайды. Бұл крипто нарығының басты проблемаларының бірі. Мұндай жағдайлар бар ма? Жалпы бар, бірақ ілуде біреу болмаса.
Әлеуетті табыстылықтан басқа, DeFi-тұжырымдамасының құндылығын қалай бағалайсыз?
Менің ойымша, біз стейблдер базасында банктер пайда болуы мүмкін. Бұл адамдардың өмірін айтарлықтай өзгертуге қабілетті, өйткені орталықсыздандырылған шоттар ашуға болады, оларды ешкім ешқашан бұғаттай алмайды. Менің ойымша, ең қызығы осы. Енді крипта қарапайым адамдардың өміріне енеді, олар техникалық егжей-тегжейлі түсініп, оның қалай жұмыс істейтінін білуі міндетті емес. Негізгі сәт криптостартаптар үшін Web 3.0 жеңілдетілген қызметтерін ауқымды аудиторияға ұсыну мүмкіндігі болып табылады. Бұл маған ұнайды.