ҚОН БОСИМИ ТУШГАНДА НИМА ҚИЛИШ КЕРАК? БЕШТА ТЕЗКОР УСУЛ

Яхши янгиликдан бошлаймиз: босим тушиши — нохуш ҳолат, аммо кўп ҳолларда хавфли эмас. Бироқ гипотония хуружларига эътиборсизлик қилиш ҳам мумкин эмас.
Қон босими тушиши нима ва у қай ҳолатда хатарли
Ёдда тутинг, чегаравий босим 90/60. Тонометр шу ёки бундан баланд даражани кўрсатса, демак, ҳаммаси жойида. Аммо у ёки бу сон камайса, ёхуд иккисида ҳам пастлаш кузатилса, бу қон босими тушиб кетаётганидан дарак беради.
Муҳим бўлган кичик фарқ мавжуд. Қон босими кўтарилиши ҳамма учун бирдек таҳликали бўлса, босим пасайиши организмнинг ўзига хос хусусияти бўлиши ҳам мумкин. Агар у дармонсизлашиш билан бирга келмаса, саломатликдаги бузилиш деб ҳисобланмайди, у билан курашиш шарт эмас.
Унга қўшимча тарзда қуйидаги аломатлар кузатилса, огоҳ бўлиш лозим:
ҳолсизлик;
бош айланиши, ўзини ташлаб юборадигандек ҳиссиёт;
кўз хиралашиши;
кўнгил айниши;
қалтираш;
терлаш ортиши;
диққат сусайиши.
Бу ҳолатлар ҳаёт тарзига жиддий таъсир кўрсатади, ишлаш ва мулоқотга киришишга халақит беради. Лекин энг асосийси: нохуш аломатлар билан бошланган босим тушишининг ўзи ҳам бошқа касалликнинг шунчаки аломати бўлиши мумкин.
Артериал қон босими пасайиши сабаблари турли хил: оддий сувсизланиш ва стрессдан тортиб то гормонал бузилишлар, ички қон кетиш ва миокард инфарктигача.
Даволашни бошлашда айнан қайси касаллик гипотонияга омил бўлганини аниқлаштириш зарур. Асосий хасталикка лозим бўлган чоралар кўрилганидан сўнг, қон босими ўз-ўзидан меъёрий ҳолатга қайтади.
Қачон тез тиббий ёрдамга мурожаат қилиш керак?
Ўзингизда ёки ёнингиздаги одамда босим пасайиши ва қуйида келтирилган белгилар учраса, зудлик билан тез ёрдам чақиринг:
совуқ, ёпишқоқ, ранги ўчган тери;
тез саёз нафас олиш;
кучсиз ва тез юрак уриши;
ўзини ушлаб туролмаслик.
Булар кучли артериал гипотензия (коллапс, шок) аломатлари ҳисобланади. Бу ҳолат ҳаёт учун хавфлидир, мия ва ички органлар гипоксиясига олиб келиши мумкин. Шу сабабли тез тиббий ёрдамни кечиктириш мутлақо мумкин эмас.
Уй шароитида босимни кўтариш йўллари
Ёдда тутинг: қон босими нохуш сезгилар билан тушса, терапевт қабулига учранг. Акс ҳолатда эҳтимолий яширин ва каттароқ хасталик кучайиб кетишига олиб келишингиз мумкин. Шифокор қабулига боришдан олдин ёки тиббиёт ходими лоҳасликка олиб келган ташхисни аниқлагунга қадар уй шароитида амалга ошириш мумкин бўлган оддий фойдали тавсиялар ҳам мавжуд.
Ўзингизга энг қулайини танланг ёки бир нечтасини бирга бажаринг.
1. ТУЗЛАНГАН МАҲСУЛОТ ИСТЕЪМОЛ ҚИЛИНГ
Дудланган балиқ, тузланган бодринг, бринза ёки пишлоқнинг тузли бошқа тури, соя қайласа қўшилган бир қошиқ пиширилган гуруч...
Натрий хлор (ош тузининг айни ўзи) қон босимини кўтаради. Баъзида жуда тез, шунинг учун гипертония билан оғрувчи беморларга туз истеъмоли қатъиян тақиқланади. Лекин мумкин бўлмаган ҳолат мавжуд.
Диққат қилинг! Доимий равишда қон босимини туз орқали кўтариш ман қилинади. Танада натрийнинг ошиши юрак етишмовчилигига олиб келиши мумкин, айниқса катта ёшли кишиларда.
2. БИР СТАКАН СУВ ИЧИНГ
Иложи бўлса, икки стакан. Суюқлик қон ҳажмини орттиради (томир деворларидаги қон босимини ҳам). Шунингдек эҳтимолий сувсизликни бартараф этади.
3. КОМПРЕСС УЧУН МЎЛЖАЛЛАНГАН ГОЛЬФ ЁКИ ПАЙПОҚ КИЙИНГ
Эластик пайпоқлар (чулкилар) одатда оёқдаги шишни қайтаришда ва вена томирлари кенгайишини камайтиришда фойдаланилади. Лекин бундан ташқари, улар оёқдаги қон ҳажмини камайтиради. Қисилган қон тананинг асосий томирларидаги босимни орттиради.
4. ТЎҒРИ ҲОЛАТНИ ТАНЛАНГ
Бу компресс пайпоқларнинг ўзига хос мақбулидир.
Оёқларингизни бир бирига босиб ўтиринг. Натижада оёқнинг пастки қисмида қон ҳажми камаяди, асосий томирларда босим кўтарилади. Шу сабабли бу ҳолат гипертониядан азият чекувчи беморларга тақиқланади.
5. КОФЕ ИЧИНГ
Бу нисбатан энг кенг тарқалган усул, бироқ фойдаси исботланмаган. Кофеин фақатгина кофени кам ичувчи инсонлардаги артериал босимни кўтариши мумкин. Агар сиз кофеман бўлсангиз, фойда эҳтимоли жуда кам.
Қон босимини узоқ муддатга дориларсиз қандай кўтариш мумкин? Биринчи навбатда, аниқ ташхис ва тиббий даволаниш ёрдам беради. Аломатларни бартараф этиш учун шифокорлар маълум дори препаратлари қабулини буюришади, пасайган қон босими нормага келади.
Шунингдек, сиз ҳаёт тарзингизни ўзгартириб ҳам танангизга ёрдам бера оласиз. Шифокорлар қуйидагиларни тавсия этишади:
1. Кўпроқ сув ичиб юринг, айниқса жазирамада ёки ҳароратингиз кўтарилганда.
2. Алкоголли маҳсулотлар истеъмол қилманг.
3. Доимий жисмоний машқлар бажаринг, ҳеч бўлмаганда айланишга чиқиб туринг: жисмоний толиқиш томирлар тонусини яхшилайди.
4. Узоқ вақт бир ҳолатда қолишдан қочинг. Ўтириб ишловчи касб эгаси бўлсангиз, тез-тез ҳаракат қилиб туринг: юринг, ўриндиқсиз ўтиринг, сакранг, рақсга тушинг...
5. Узоқ давом этувчи иссиқ ванна қабул қилманг. Энг соғлом йўл — контраст душ.
6. Овқатланиш рационингиздаги углеводлар миқдорини камайтиринг. Кўнглингиз ширинлик тусаса, мева тановул қилинг.
7. Кунига оз-оздан 4-5 марта овқатланинг.
July 1, 2019
by @salomatlik_saboqlari
0
18

СУЯК ЕМИРИЛИШИНИНГ 5 САБАБИ

Ёш ўтгани сари суякларимиз нозиклашиб, мўртлашиб боради. Боз устига, туз йиғилиши, D3 витаминининг танқислиги ва бошқа бир талай омиллар суяк ҳолатини ёмонлаштириши ҳам маълум. Лекин булар ҳам камлик қилгандек, олимлар муаммони чуқурлаштирувчи яна бир қанча сабабларни топишган.

Қувонарли томони шундаки, илдизини билгач, муаммони ҳал қилиш йўллари ҳам ойдинлашади. Демак, суякларни емирувчи омилларни таниб оламиз-да, уларга қарши курашиш чораларини таҳлил қиламиз.

Қандай «пайдо» бўлади ва «йўқолади»?

Суяклар асоси бўлган кальций ва фосфор доимий эмас. Улар суякларга «кириб-чиқади»ган моддалардир. Оддий қилиб тушунтирсак, суяк — бу мана шу минералларни ғамловчи омборхона. Организмдаги 90 фоиз кальций айнан суякларда сақланади.

Одамнинг суяк тўқимаси ҳаёти давомида доим ўзгариб туради. Масалан, у юк кўтариш ёки жароҳатланиш сабабли таркибини ўзгартириши мумкин. Суяк тўқимасида 2 хил ҳужайра бўлади: остеобластлар — суяк матриксини шакллантиради ва остеокластлар — уларни парчалайди. Бу жараён резорбция дейилади. Остеокластлар суяк тўқимасида янги туннеллар яратса, остеобластлар уларни суяк билан тўлдиради. Мисол учун, бола тишлари чиқиши учун остеокластлар аввал жағдаги тиш чиқадиган соҳа суяк тўқимасини парчалаши керак.

Суяк таркибининг ўзгариши ремоделлаштириш деб номланади. Болаликда суяк парчаланишидан кўра ҳосил бўлиши кўпроқ юз беради.Шу сабабли одам скелети ўсади. Катта бўлгач эса бу жараёнлар меъёрлашади: ҳар куни одам скелетидан 0,4 г кальций чиқиб кетади ва шунчаси йиғилади.Кексаликда эса резорбция жараёнининг меъёри яна йўқолади ва минераллашиши камайиб, суяклар мўртлашиб боради ҳамда остеопороз ривожланади. Мисол учун, ҳомиладорлик ва эмизикли даврда аёл кўпроқ кальцийга муҳтож бўлади. Чунки организм бу даврда жуда кўп кальций сарфлайди.

Кальций етишмовчилиги кузатилса...

  • Эстрогенлар танқислиги. Бу аёл суякларига катта зарба берадиган омиллардан бири. Бу ҳолат остеокластлар ишига халал бериб, резорбция жараёнини секинлаштиради. Айниқса, менопауза даврида эстрогенлар миқдори анча камайиб кетади. Бу эса суяклар парчаланиши (резорбция) ҳолатини оширади. Суяк тўқимаси нозиклашиб, скелет мўртлашади.
  • Қалқонсимон без гормонларининг ошиб кетиши. Бу гормонлар меъёрда бўлса, суякдаги ҳосил бўлиш ва парчаланиш жараёнлари ҳам мўтадил кечади. Аммо гипертиреозда парчаланиш жараёни тикланиш жараёнидан устун кела бошлайди. Натижада суяклар мўртлашади.
  • D витамини танқислиги. Бу витамин суяк матриксини минераллаштириш учун жуда муҳим. Унинг танқислиги суякдаги жараёнларни издан чиқариб, қон плазмасидаги кальцийнинг камайишига олиб келади. Бу витаминнинг танқислиги оқибатида суяклар юмшаб қолади.
  • Кўпинча глюкокортикоидлар асосида тайёрланган препаратлар суяк тўқимасига салбий таъсир этади. Улар суякдан кальцийнинг ювилиб кетишига сабаб бўлади, бу минералнинг ичакларда сўрилишини қийинлаштиради. Бундан ташқари, оқсиллар синтезига ҳам халал беради. Умуман олганда, бундай дорилар гипокальциемия, кейинчалик остеопорозга сабаб бўлиши эҳтимоли катта.
  • Алкоголь ва тамаки. Бу заҳарли маҳсулотлар нафақат жигар ва ўпка «қотили», балки суякларнинг ҳам «кушанда»сидир. Айниқса, булар менопаузадаги аёллар учун жуда хавфли.

Нима қилиш керак? Кальций истеъмолини ошириш билан суякларга ёрдам бериш мумкин.

Нима қилиш керак? Қалқонсимон без фаолиятини назорат қилиш учун эндокринологга мурожаат этиш лозим.

Нима қилиш керак? D витаминининг манбаи — қуёш. Шунчаки қуёшда маълум вақт бўлиш билан рахит ва кўпгина суяк муаммоларидан сақланиш мумкин. Аммо бунинг бир шарти бор: D витамининг ўзи суякларни ҳимоялай олмайди. Бу ишда унга кальций жуда зарур. Шунинг учун шифокорлар кальцийни D витамини билан бирга қабул қилишни тавсия этишади.

Дармондорилар

Нима қилиш керак? Шифокор тавсиясисиз ҳеч қандай дориларни қабул қилманг. Ҳар қандай дориларни қабул қилишдан аввал у қандай асоратлар қолдириши мумкинлиги ва ножўя таъсирлари ҳақида билиб олинг.

Нима қилиш керак? Жавоби оддий — зарарли одатлардан воз кечинг.

Муаммонинг икки чораси

Тўғри овқатланинг. Таомномада кальцийга бой маҳсулотлар бўлсин. Масалан, сут, қатиқ, йогурт, пишлоқ, консерваланган сардина ва лосось балиғи, сояли маҳсулотлар, тўқ яшил рангли сабзавотлар.

Жисмонан фаол бўлинг. Суяклар фаолликни ёқтиради. Улар қотиб қолмаслиги учун диван ҳамда телевизордан узоқроқ бўлинг. Аммо велосипедда учиш суякларга фойда келтирмайди. У юрак ва мушакларни мустаҳкамлаши мумкин, лекин суякни эмас.

June 8, 2019
by @salomatlik_saboqlari
0
16

ҚОН БОСИМИ ПАСАЙИШИНИ ДАВОЛАШ

Қон босими пасайиши (гипотония) марказий асаб тизими фаолиятида томир тонуси ва неврогормонал тартибнинг бузилиши оқибатида кузатиладиган касаллик бўлиб, қон босимининг кескин пасайиши билан кузатилади. Гипотония шартли равишда бир неча турга бўлинади: ­ сурункали (қон босимининг узоқ давр мобайнида пасайиши), ­ ўткир (бошқа бир касаллик белгиси сифатида қон босимининг пасайиши), ­ симптоматик (беморда босимнинг аста­секин пасайиши, касалликнинг очиқ белгилари бўлмайди), ­ бир марталик пасайиш.

Гипотония келиб чиқишининг асосий сабаблари қуйидагилар: ­

  • Қон томирлари торайиши; ­
  • Организмдаги қон ҳажмининг камайиши;
  • Камқонлик; ­
  • Юрак етишмовчилиги;
  • Мия ва орқа мия жароҳатлари; ­
  • Сурункали уйқусизлик; ­
  • Стресслар, неврозлар, психологик жароҳатлар, руҳий тушкунлик, лоқайдлик; ­
  • Буйрак усти ва ости безлари фаолияти бузилиши; ­
  • Бош мия ички босимининг пасайиши; ­
  • Ҳомиладорлик

Қон босими пасайишининг асосий белгилари қуйидагилар: ­

Қаттиқ асабийлашиш, ­ уйқучанлик ва умумий ҳолсизлик, ­ ҳиссий бетоқатлик, ­ об­-ҳаво ва иқлим шароити ўзгаришига нисбатан юқори сезувчанлик, ­ эрталабки чарчоқ, ­ хотира бузилиши, ­ паст жисмоний фаолиятда ҳам нафас қисиши, ­ терморегуляциянинг бузилиши (илиқ ҳавода ҳам оёқ­қўлларнинг совқотиши), ­ сиқувчи бош оғриғи, ­ нотабиий шишлар, ­ кўнгил айниши, ­ доимий бош айланиши ва беҳушлик ҳолати.

Вақт ўтиб, тушган босим кечалари ошади, доимий чарчоқ, кундузи серуйқулик ва уйқу бузилишига олиб келади. Гипотония чалинган шахслар суткасига 8 соат эмас, 12 соатгача ухлашлари мумкин. Лекин узоқ муддатли ҳордиқдан сўнг ҳам ўзларини тетик ҳис этмайдилар.

Гипотония касаллигини табиий усулда бартараф қилиш учун табиий ресептлар

Қон босими пасайишининг олдини олиш учун энг яхши йўл соғлом турмуш тарзи ҳисобланади. Бу касалликда хавф гуруҳида бўлган шахслар тўғри овқатланишлари, мунтазам жисмоний машқлар бажаришлари, яхши ҳордиқ чиқаришлари керак. Бундан ташқари, гипотоникларга қийин вазиятларнинг олдини олиш учун энг яхши тавсия: салбий ҳис-туйғулар босимнинг сезиларли пасайишига омил бўлгани учун салбий ҳиссиётлардан ўзингизни асранг.

June 6, 2019
by @salomatlik_saboqlari
0
14

МАШҲУР ПСИХОЛОГ БАРКАМОЛ ҲАЁТ ВА БАХТЛИ ОДАМНИНГ 10 ТА ҚОИДАСИНИ МАЪЛУМ ҚИЛДИ

Яшашимизга кўпинча психологик тўсиқлар, ёлғон фикрлар ва онгнинг торлиги халақит беради. Чиқиш йўли бўлмаган айланадан чиқиш учун кўпчилик мумтоз асарлар, илмий-оммабоп ва диний нашрларни ўқийди. Машҳур психолог Михаил Ефимович Литвак ўз китобида бахтли ва соғлом ҳаёт йўлидаги тўсиқлар борасидаги асосий фикрларни очиб беради.

Биз улардан 10 тасини танлаб олдик, уни бўш вақтингизда, йўлда ўйлаб кўришингиз мумкин.

Фото: Pexels

10. Бахт – тўғри ташкиллаштирилган ҳаётнинг қўшимча эффекти

Бахт, қувонч ва муваффақият психиатр Виктор Франкл айтиб ўтганидек, яхши ташкиллаштирилган фаолиятнинг иккиламчи маҳсулоти. Яъни ана шу ҳисларни берадиган фаолият.

Юқоридаги «қўшимча маҳсулотлар»га эришишни мақсад қилган одам уларга горизонт чизиғи каби ҳаракатланади: у орзуларга қанчалик яқин келса, шунчалик улардан узоқлашади.

9. Бир киши билан мулоқот қилганда у ҳам ўзи ҳақида яхши фикрда эканини унутманг. Худди сиз каби.

Сиз билан мулоқот қилаётган киши ҳам худди сиз каби – шахс эканини ҳеч қачон унутмаслик керак. Унда ҳам нарсаларга нисбатан шахсий фикрлар бўлиб, бунга сабаблар ҳам мавжуд.

Шахсий ҳурмат ҳақида унутмаслик ва унинг чегараларини бузмаслик керак.

8. Агар ҳеч нарса қилмасангиз, сизга қандай ёрдам бериш мумкин? Фақат ҳаракатланаётган автомобилнигина бошқариш мумкин

Одамни энг аввало унинг хатти-ҳаракатлари белгилайди. Ҳаммага китоб ёзиш истаги ҳақида гапириб, ҳеч қандай ҳаракат қилмасангиз, сизга ҳеч ким ёрдам бермайди. Аслида ҳам сизга қандай ёрдам бериш мумкин?

Бир қарорга келиб, нусхани нашриётга олиб борганингизда эса сизни қўллаб-қувватлашга тайёр дўстлар ва танишлар албатта топилади.

Фото: Pexels

7. Муваффақиятли кишига айланинг, барча ҳақоратлар сеҳрли тарзда йўқолади

Кўплаб ҳақоратлар ички амалга ошмаганлик ҳисси туфайли шаклланади. Баъзида гинани ичда сақлаймиз ва унга сабаб бўлган кишигина вазиятни тўғрилаши мумкин деб ҳисоблаймиз. Бироқ механизм ўзгача ишлайди. Михаил Литвакнинг ўқувчиси шундай деганди: «Муваффақиятларим гиналаримни сояда қолдирди». Бу албатта тўғри. Сизга ёққан иш билан шуғулланишни бошланг ва ана шу соҳада муваффақиятга эришинг. Барча ҳақоратлар ўз-ўзидан эриб битишини ўзингиз ҳам сезмай қоласиз.

6. Асосий душманингиз ким эканини билишни истайсизми? Кўзгуга қаранг!

Кўпчилик бегона душманларга қарши курашади. Аслида эса шахсий душманларга қарши курашиш лозим. Ўзимизнинг ягона ва бош душманимиз – ичимизда. Фалокатларнинг чексиз айланасидан чиқиш ўсиш ва ривожланишимизга халақит қилувчи ички тўсиқларсиз амалга ошмайди.

Биз жамият, таълим ва тарбия яратган қатъий чегаралар ичидамиз. Уларни ўз моҳиятимиз деб қабул қиламиз ва уларга ички қувватимизнинг кўп қисмини берамиз. Замонавий психология унга қарши курашга йўналтирилган.

Улар билан юзма-юз учрашиш ва улар устидан ғолибликка эришишга тайёр бўлганингизда бу дунёда бошқа душманларингиз қолмайди.

5. Тўғри эмас, ҳақ йўлни изланг. Чунки тўғри йўл ҳар доим ҳам ҳақиқий эмас

Тасаввур қилайлик, 30-қаватдасиз, пастга тушишингиз керак. Энг тўғри йўл – дераза орқали. Бироқ бу билан саёҳатингиз тугаши мумкин. Энг ҳақ қарор лифтни ёки ҳеч бўлмаганда зинани излаш бўлади.

Бундан ташқари, ҳақ йўл ўрнига тўғри йўлни излайдиган киши ойнага ўзини урадиган, қўшни эшикдан учиб чиқиш анча тез бўлишига ақли етмайдиган пашшага ўхшайди деб тасаввур қилиш мумкин.

Фото: Pexels

4. Одамда мақсад бўлмаса, у ҳеч нарсани кўрмайди. Акс фикр ҳам тўғри: мақсад нигоҳни ўткирлаштиради

Ҳеч сезганмисиз: бувингиз гул экиш учун гул тувакларини келтиришни сўраганида уни қурилиш дўкони, бозордаги сотувчиларнинг қўли – ҳамма жойда пайқашни бошлайсиз. Ҳатто эндиликда у сизга керак бўлмаса ҳам сабзавот дўконидаги тахта яшиклар омборхонасида ҳам уларни излаётганингизни сезасиз.

Глобал мақсадлар билан ҳам худди шундай. Эътиборингиз – чекланган нарса, сиз фақат ўзингизга керак нарсаларгагина эътибор берасиз.

3. Бирор кимсага ниманидир исботламоқчи бўлсангиз, бу унинг учун яшаётганингизни англатади

Агар бахтли бўлишни истасангиз, ҳақлигингизни исботлашни бас қилинг. Ҳар қандай исботнинг моҳияти ҳақида ўйланг: бу ўзга кишига мурожаат, унинг муайян нарса ҳақидаги фикрини ўзгартиришга интилиш. Бироқ бу сизга нима учун керак? Бундан чиқди, унинг фикри сизникига қараганда юз марта муҳимроқ экан. Ўзингиз учун яшасангиз, ҳеч кимга ҳеч нарсани исботлашнинг маъниси йўқ.

2. Ёлғизликни ёқтириш ва уни яхши ўтказиш – маънавий баркамоллик кўрсаткичи. Энг яхши ишларни ёлғиз қолганимизда амалга оширамиз

Ўз-ўзини ёқтирмаган одамгина ёлғизликни яхши кўрмайди. У жамиятга киради ва бари бошқача бўлади деб ўйлайди. Маънавий баркамол инсон эса ёлғизликни шахсий ривожланиш учун сарфлайди ва ўзга инсон билан мулоқот вақтида унга совға қилиш мумкин бўлган ахборотни тўплайди. Ахир мулоқотнинг муҳим қисми – нафақат олиш, балки ўзга одамга унинг учун қизиқ бўлган нарсани бериш ҳамдир. Михаил Литвакнинг китобларини ёқтирган кишиларга муаллиф шундай савол беради: «Нима деб ўйлайсиз, китобни ёзаётганимда атрофимда қанча одам бўлган?»

Фото: Pexels

1. Бахт ИСТАЙМАН, ҚЎЛИМДАН КЕЛАДИ ва БАЖАРИШИМ ЗАРУР битта маънога эга бўлишида

Кўпинча одам ана шу уч йўналиш сабаб иккиланиш ҳолатига тушади, бажаришим керак, аммо истамайман, истайман, бироқ қўлимдан келмайди ва ҳ.к. Инсон бажариши лозим бўлган нарса – бу ўз-ўзини ривожлантириш, қолгани иккинчи даражали. Михаил Литвак ана шу уч йўналиш бўйича рўйхат тузиш ва шу тариқа қадриятлар тизимини тартибга солишни тавсия этади.

Сиз ҳам психологнинг фикрларига қўшиласизми? Унинг маслаҳатлари орасида сизни ўйлантирган жиҳатлар борми?

June 4, 2019
by @salomatlik_saboqlari
0
3

ВАЗНГА ТАЪСИР ҚИЛУВЧИ 5 ОМИЛ МАЪЛУМ БЎЛДИ

Кўпчилик ортиқча вазндан халос бўлиш инсоннинг иродасига боғлиқ дейди, аммо тиббиёт буни аксини кўрсатади, дея хабар қилади BBC.

Қуйида вазнга таъсир қилиши мумкин бўлган бешта биз кутмаган омиллар келтириб ўтилади.

1. Ичак микробиомаси

Жиллиан билан Жеки эгизак, бироқ бири бошқасидан 41 кг оғир.

Профессор Тим Спектор 25 йил давомида эгизакларни ўрганиш бўйича Британия умуммиллий дастури доирасида уларнинг ривожланишини кузатиб келади. Профессорнинг айтишича, уларнинг вазнидаги фарқ кичик микроорганизмларга, яъни ичагимизда яшайдиган микробларга боғлиқ.

«Ҳар сафар нимадир истеъмол қилаётганингизда, триллионлаб микробларни озиқлантирасиз. Ҳеч қачон ёлғиз овқатланяпман деб ўйламанг,» – дейди профессор.

Опа-сингил эгизакнинг иккаласидан олинган таҳлил натижалари бироз озғинроқ бўлган Жиллианнинг жуда ҳам хилма-хил ичак флорасига эга эканлигини, Жекида эса ичак микроблари жуда озлигини кўрсатди.

«Бу хилма-хиллик қанчалик кўп бўлса, инсон шунчалик озғин бўлади. Агар вазнингиз жуда оғир бўлса, билаверингки, микробларингиз ҳар хил эмас экан», дейди профессор Спектор беш минг кишини ўрганиб чиққач.

Микробиомани диверсификация қилиш учун турли хил ҳужайраларга бой бўлган соғлом ва турфа хил парҳезга амал қилиш керак.

Профессор таъкидлаганидек, Британияликларнинг кўпчилиги керак бўлган ҳужайранинг ярмини истеъмол қилади.

Фойдали ҳужайралар манбаси қуйидагилар:

  • сули ёрмаси (овсянка)
  • мевалар
  • сабзавотлар, масалан, брокколи ёки сабзи
  • ловия
  • дуккакли маҳсулотлар
  • ёнғоқ

2. Ирсият

Нима учун баъзи одамлар турли хил парҳезларга қатъий риоя қилади, мунтазам равишда жисмоний машқлар билан шуғулланади-ю, аммо сира озмайди, қолганлар эса деярли ҳеч нарса қилмасдан ҳам қоматини яхши ҳолатда сақлайди?

Кембриж университетининг олимлари вазннинг 40-70 фоизини ота-онадан мерос қилиб олган генига боғлиқ деб ҳисоблайди.

«Бу худди лотереяга ўхшайди. Агар сизнинг генингизда нуқсон бор бўлса, шубҳасиз, семиришингизга сабабчи бўлади,» – дейди профессор Садаф Фаруки.

Бу ўзига хос генлар иштаҳага, истеъмол қиладиган таомнинг миқдорига ва хатто қайси овқатни афзал кўришимизга таъсир қилади. Генлар, шунингдек, организм калорияларни қандай қабул қилаётгани ва танага самарали равишда ёғ етказиб бериш-бермаслигини ҳам белгилайди.

Умуман олганда, вазнга таъсир қилувчи генлар, жумладан очлик ҳисси ва иштаҳани бошқарадиган MC4R гени ҳам, камида 100 тани ташкил қилади.

Мутахассисларнинг фикрига кўра, ҳар минг кишидан бирида MC4R гени нуқсонли бўлади, яъни бундай ген эгаларининг қорни тезроқ очиб қолади ҳамда кўпроқ ёғли таомлар истеъмол қилишга мойиллиги бўлади.

«Ген борасида ҳеч нарса қилолмайсиз, аммо баъзи одамлар ўзларининг генлари уларни семиритиришга мойиллигини билиб қўйишса, фойдадан ҳоли бўлмайди. Чунки улар буни билгач, овқатланиш рационини ўзгартириб, спорт билан шуғулланишлари мумкин,» – дейди профессор Фаруки.

3. Кечки овқат душманми?

«Нонуштани ўзинг е, тушликни дўстинг билан баҳам кўр, кечки овқатни душманингга бер,» деган нақлда қандайдир маънода ҳақиқат бор.

Ортиқча вазн муаммолари бўйича мутахассис доктор Жеймс Брауннинг айтишича, қанчалик кеч овқатлансак, шунчалик вазн йиғиш эҳтимоли кўпаяди. Лекин бу тунда фаол ҳаракат қилмасликдан эмас, балки ички соатлар туфайли амалга ошади.

«Организмимиз калориялар билан кундузи самаралироқ ишлашга мўлжалланган, тунда эмас,» – изоҳ беради у.

Айнан шу сабаб, навбатчиликда ишлайдиган ёки белгиланмаган соатларда ишлайдиган одамлар ортиқча вазн тўплашга мойил бўлади.

Кечаси организ ёғ ва шакарни ҳазм қилишга қийналади, шунинг учун агар озиш истагидагилар калорияли маҳсулотларни кечки соат 7 гача егани маъқул.

«Ўтган ўн йил мобайнида, Буюк Британияда ўртача кечки овқат вақти 17:00 дан 20:00 гача этиб белгиланди. Натижада оғир вазнли одамларнинг кўпайиши бошланди,» – дейди доктор Браун.

Аммо ҳатто бугунги кун темпида ҳам, иш соатлари қандай бўлишидан қатъий назар, яхши қоматга эга бўлиш учун назорат қилишингиз мумкин бўлган нарсалар мавжуд.

Доктор Браун айтишича, нонуштага фақатгина тостер билан кифояланиш мумкин эмас.

Нонуштада оқсил, бироз ёғ ва углеводлар танаввул қилиш керак, масалан, тухум ва сули ёрмасидан тайёрланган бир парча нон. Бу йўл билан сиз узоқроқ вақт ўзингизни тўқ ҳис қилиб юрасиз.

Тушлик эса озуқавий, кечки овқат енгил бўлиши керак.

4. Мияни қандай алдаш мумкин

Ҳукуматнинг «Behavioral Insights Team» ижтимоий гуруҳининг айтишича, британияликлар қанча овқат ейишларини назорат қилмайди ва натижада қўшимча ейилаётган 30-50% калорияни сезмайдилар.

Хулқ-атвори фани бўйича мутахассис Ҳюго Харпер қандай қилиб ҳар доим калория ҳисоблаб юрмаслик учун овқатга бўлган одатларни ўзгартиришнинг бир қанча усулларини таклиф қилади.

Мисол учун, иродангизнинг кучига таянгандан кўра, иштаҳангизни қўзғаётган нарсани кўздан нарига олиб қўйиш самаралироқ бўлади.

Шунинг учун саломатликка зарар келтирувчи закускаларни олдингизга ёйиб қўйгандан кўра мева ёки бошқа бир фойдалироқ нарса билан тўлдирилган идишни қўйинг.

Телевизор қаршисига бир пакет печенье билан ўтирманг. Ўзингизга етадиган миқдорда (энг кўпи иккита) идишга солиб олинг.

Доктор Харпер, шунингдек, бирор нарсани бекор қилишдан кўра, ўрнини бошқа нарса билан алмаштиришни маслаҳат беради, айниқса, у сиз ёқтирадиган егулик бўлса паст калорияли вариантни танланг.

Масалан, газланган ичимликларнинг паст калориялисини ичинг. Ёки миқдорини камайтиринг. Бу шоколадли печенье билан чой ичиш одатидан бутунлай воз кечишга уринишиндан анча самаралироқ бўлади.

«Одамлар порцияси 5-10% га қисқарганини сезмайдилар,» – дейди Харпер.

Кичик тарелкадан фойдалансангиз ёки қадоқдаги нормага амал қилсангиз, калорияларнинг чекланмаган миқдорда ютилишига тўсқинлик қилишга эришасиз.

5. Гормонлар

Бариатрик жарроҳликнинг муваффақияти шундаки, у нафақат ошқозонни кичрайтиради, балки кейинчалик гормонал ўзгаришларга ҳам олиб келади.

Гормонлар иштаҳани назорат қилади. Шунинг учун шифокорлар бариартрик жарроҳликни семизликдан халос бўлишнинг энг самарали усули деб топди. Жарроҳлик натижасида тўқлик ҳиссини берувчи гормонлар кўпаяди, аксинча, очлик ҳиссини берувчилари эса камаяди.

Аммо, бу жиддий операция бўлиб, у ошқозон ҳажмини 90% га қисқартиради ва фақат тана массасининг кўрсаткичи 35 дан кам бўлмаганлар учун тавсия этилади.

Лондон Империал коллежининг олимлари шу каби операциядан кейин иштаҳани ўзгартирадиган ичак гормонларини қайта яратди ва ҳозир улар ёрдамида янги клиник синовлар олиб борилмоқда.

Беморларга тўрт ҳафта давомида ҳар куни уч гормон аралашмаси инъекция тарзида юборилади.

«Бемор очлик ҳиссини камроқ туяди ва камроқ овқат ейди. 28 кун ичида икки килограмдан саккиз килограмгача бўлган вазнни йўқотади,» — дейди Триша Тан.

Агар ушбу усул хавфсиз деб топилса, бемор нормал оғирликка етгунга қадар ундан фойдаланиши режалаштирилади.

May 29, 2019
by @salomatlik_saboqlari
0
15
Show more