Risk menejment

Birjada savdolashayotganda hech bo‘lmaganda risk menejmentning eng oddiy qoidalarini bilishingiz zarur, lekin bu borada puxta bilimga ega bo‘lsangiz bundan ham yaxshi, chunki moliya bozorida tuziladigan har qanday bitimning asosiy belgisi – bu riskdir. Savodsizlarcha yoki bilimsizlarcha boshqaruv bilan, shuningdek, risk menejmentsiz bunday bozorlarda uzoq vaqt pozitsiyada turishning imkoni mavjud emas. Omadi chopgan treyder (savdogar) bo‘lish uchun ehtimoliy xatarni baholashni, muvozanatga keltirishni hamda uni kamaytirishni o‘rganishingiz lozim. Faqat shundagina sarmoyangiz saqlanibgina qolmay, ko‘payadi ham.

Risk Menejment – bu bozor kritik nuqtasiga chiqqan paytda ishga tushuvchi va Sizni egallagan pozitsiyangizdan chiqarib turuvchi Sizning SOS tugmachangizdir. Bu – bitimlarda Sizning chiqimingizni kamaytirishga xizmat qiluvchi strategiyadir. Risk Menejment «Bitimda men qancha mablag‘ni boy berishim mumkin?» degan savolga javob beradi. Bu savol yonib-o‘chib turuvchi qizil chirog‘dek har doim xayolingizda turishi lozim. Agar avval boy bermaslikni o‘rganib olsangiz, shundagina Siz birjada daromad topa olasiz.

Qanday qilib xatarni chetlab o‘tish mumkin?

* Bor vaqtingizni faqat savdogagina sarflamang. Kun bo‘yi qancha ko‘p bitim tuzgan bo‘lsangiz, xatoga yo‘l qo‘yish xataringiz ham shuncha yuqori bo‘ladi. Bozorga bunday imkoniyat berish esa yaxshi emas. O‘zingiz uchun «Bir kunda – 3 ta bitim»ni qoida qilib oling. Agar bitimlar salbiy natija bersa, u holda Siz, albatta, ishtirok etishdan bosh tortasiz – shunda ruhiyatingizni ham, depozitingizni ham saqlab qolasiz. Agar ijobiy natijaga erishayotgan bo‘lsangiz, xohlasangiz bas qilishingiz yoki birinchi chiqimga qadar davom ettirishingiz mumkin. Axir ertaga ham kun bor, bozor esa o‘sha Siz bilgan bozor!

* «Kundalik yuritish» – barcha tuzgan bitimlaringizni «bitimlar daftari»ga qayd etib boring. «Bitimlar daftari» va statistikani yuritish Siz qaysi aksiyalarda daromadga ega bo‘lganingizni, qaysinisida esa boy berganingizni, yuritgan savdoingizning kun-hafta-oylar bo‘yicha harakatini, qaysi instrument yordamida savdoingiz baroridan kelganini kuzatib borish imkonini beradi. Bundan tashqari, tanlagan aksiyalaringiz bo‘yicha bitimlarni kuzatar ekansiz, ular qanday natija berganini eslab qolasiz va buning yordamida bozorni ishonch bilan avvaldan taxmin qilishni o‘rganasiz.

May 1, 2019
by Bobomurod
0
2

Treyder kundaligi

Oldi-sottilarni hisobotini olib borish yoki treyderlar tili bilan aytganda har kunlik pozitsiyalarni kundaligni tuzish bu tijoratning ajralmas qismi.

Pozitsiyalar kundaligi – bu nima

Har qaysi treyder tanlagan strategiyasi va valyuta juftligidan qat’iy nazar bir oy ichida bir dona bo’lsa ham order ochadi. Har bir orderning kirish, zarar va foyda olish joylari bo’ladi. Bularning hammasi ish jarayonidagina ko’rinadi va avtomatik tarzda hech qayerda yozib qolinmaydi. Shuning uchun statistikani olib borishga treyderni o’zi majbur.

Kundalik nima uchun kerak

Ko’pchilik malakali treyderlarni maslahatlariga qaramay yangi treyderlar kundalik yozishga har xil bahonalar – erinchoqlik, vaqtning yo’qligi yoki shunday ham bo’laveradi degan o’ylar bilan cheklanishadi.

Kundalik bo’lmasa rivojlanish ham bo’lmaydi

Statistika qilib borishdan asosiy maqsad – treyderning o’z malakasini oshirishida. Kundalik orqali u o’zining xatolarini vaqtida aniqlab, to’g’rilash imkoniga ega bo'ladi.

Statistika strategiyani samaradorligini ko’rsatadi

Statistika faqatgina foydadagi pozitsiyalar foizini emas, balkim, tanlangan strategiyaning qanchalik samaradorligini ko’rsatadi.

Biz insonlarga vaqt o’tgan sari ma’lumotlarni unutish xos hislatdir. Kundalik treyderga o’zining yillar davomida yig’gan malakasini saqlab qolish imkonini beradi. Bular orqali u har xil qonuniyatlarni aniqlab o’zining foydasiga ishlatishi mumkin. Kundalik tutishning yana bir foydali tarafi bu treyderni intizomga o’rgatadi. Intizom esa treyder uchun juda muhim hislat hisoblanadi.

Hozirgi texnika rivojlangan zamonda avvalgidek daftar tutish shart emas. Uning o’rnini Excel programmasi bosa oladi. Bu programmada hisob kitoblar, foizlar bir qancha bo’limlar bo’yicha avtomatik tarzda chiqariladi. Ayniqsa vaqtni ham tejaydi.

Ba'zi malakali treyderlar o’zlarining ish faoliyatini video ko’rinishida saqlashga harakat qiladilar. Bu ularga faqatgina statistik ma’lumaotlarni berish bilan cheklanib qolmasdan, hissiy va ruhiy o’zgarishlarni ham ko’rsatib bera oladi.

Xulosa qilib aytganda kundalik tutishdan faqatgina naf olish mumkin.

April 30, 2019
by Bobomurod
0
4

Stimul va motivatsiya

Stimul va motivatsiya treyder uchun juda kerakli ish quroli desak ham bo’ladi. Ularsiz treyder birja bozoridagi qiyinchiliklarni yengib o’tishi qiyin kechadi. Agar odamni qalbi treyder bo’laman deb yonib tursa-yu o’sib rivojlanish uchun qanday qilib o’zida kuch topishi mumkin?

Birja sohasiga kopchilik treyder yuragi motivatsiyaga to’lib, ko’zlaridan olov chaqnab, Million jamoasi aytganidek hamma Makrolarni sotib olaman degan hayol bilan kirib keladi.

 

Biroq ilk yoqotishlar treyderni motivatsiyasini tushishiga, hatto depressiya holatlariga olib kelishi mumkin.Shuning uchun treyder o’z oldiga maqsad qo’yishi, stimul izlashi va har doim o’zini motivatsiya qilib, bu yoqotishlar vaqtinchalikligiga ishontirib o’zida olg’a intilish uchun kuch topishi kerak.


Treydingda stimul haqida gapirish bir tomondan oson, lekin, har bir treyderni alohida olib qaralsa bir tomondan juda qiyin.

Treydinga kirib kelishdagi maqsadlarni bir qancha guruhga bo’lish mumkin:

- ko’p mablag’ topish va moliyaviy erkinlikka erishish

Odamlarning treyderlik kasbini tanlashiga eng asosiy sabablaridan biri bo’lsa kerak.

- doimiy adrenalin va his-hayajon olish istagi

Ba’zi tur odamlar bor ular kuchli hissiyotlar, adrenalin olib yashashni yoqtiradilar.

- erkinlikka erishish va uyda ishlashga o’tish

Bu soha vakillari o’zlarini doim erkin his qiladilar

- har xil tajribalar qilib ko’rish istagi

Narxlar xaotik harakatlangani uchun turli tajribalar o’tkazish imkonini beradi

- orzularni amalga oshiruvchi resurs

Agar treyder o’z ustida ishlab, moliyaviy qaramlikdan qutila olsa, unga orzularini amalga oshirish uchun juda ko’p imkoniyatlarga eshiklar ochiq bo’ladi.

 

Eng asosiysi treyder o’ziga bo’lgan ishonchni yoqotmasligi, doimo ko’z oldida orzulari motivatsiya berib turishi kerak.


Qanday qilib doimiy motivatsiya olish mumkin

Faqat bir muammo bor – motivatsiya tez tugaydi va o’z ta’sir kuchini yoqotadi. Motivatsiyani huddi narkotikka o’xshatish mumkin. Eyforiya olish uchun yana va yana, iloji boricha yangicha motivatsiya bo’lishi kerak.

Avvaliga treyderman deb his qilishni o’ziyoq katta lazzat beradi, keyin foyda ketidan olinayotgan foyda dengiz bo’yidagi dam olishlar-u qimmatbaho mashinaga ulanib ketadi.

Lekin afsus ketma – ket olingan zararlar hisobiga dengiz ham mashina ham oldingidek motivatsiya bera olmaydi. Albatta bunday holat kimda bo’lmaydi deysiz. Shuning uchun treyder ish jarayonidan lazzat olishni, treyding huddi sizga berilgan vazifa, shuni ado qilishingiz zarurligiga o’rganishingiz kerak.

Treydingni eng katta shartlaridan biri – siz pulni maqsad va orzu qilib olmasligingiz talab etiladi. Albatta hammamiz bu sohaga moliyaviy erkinlik uchun kirib kelamiz. Lekin bu hohish unchalik ham yordam beravermaydi. Taniqli treyderlar haqida o’qishingiz mumkin, ular dunyoni o’zgartirishga, odamlarga yordam berishga va yaxshi ishlarda bosh bo’lishga harakat qiladilar.

Xullas motivatsiya uchun:

- oldingizga aniq maqsad qo’yishingiz

- maqsadingizni iloji bo’lsa yozib qo’yishingiz va ketma ketlik bilan unga erishishga harakat qilishingiz

- tijoratga faqatgina omad kulib boqavermaydigan yuqoriintellektual o’yindek qarashingiz

- doim olg’a intilish uchun o’zingizda kuch topishingiz talab etiladi.

April 30, 2019
by Bobomurod
0
3

Boshlang'ich treyderlar uchun foydali maslahatlar

1.Ehtimolni qabul qiling

Ochilgan bitimingiz zararga kirishi ehtimoli bu fakt, buni to’g’ri qabul qiling. Moliyaviy bozorlarda yo’qotishlardan hechkim kafolatlanmagan, buni barcha treyderlar bilishi lozim. Moliyaviy bozorlarda savdo qiluvchi treyderlar uchun muhim qoidalardan biri bu – olinayotgan daromad doimo avvalgi zararlarni qoplaydigan darajada bo’lishi lozim, buning uchun maxsus, mablag’ni boshqarish qoidalari mavjud.

2.Aniq rejaga asoslanib savdo qiling           

Savdo jarayonida treyderlar turli noqulay vaziyatlarga uchrashi mumkin, buning oqibatida esa treyder vahimaga tushib, o’ylanmagan hatti-harakatlar qilishi natijasida yanada chuqur zararga kirishi mumkin. Bunday noxushliklarni oldini olish uchun, avvaldan tuzilib, yozilgan rejaga asoslanib ish tutish lozim. Rejada, bitim ochish uchun turli shartlardan tortib, ehtimoliy zarar va daromad miqdorigacha barcha narsa hisobga olingan bo’lishi kerak. Muvaffaqiyatli treyderlar, hech qachon oldindan tuzilgan rejasiz savdolarga kirishmaydilar. Reja asosida savdo qiluvchi treyder, turli vaziyatlarda nima qilishni aniq biladi va turli vaziyatlardan, vahima qilmagan holda oson chiqib keta oladi.

3.Xavotir va qo’rquvga yo'l qo'ymang

Yangi treyderlar avvaldan o’ylangan reja asosida ishlashga qaror qilganida ham, reja bo’yicha bitim ochish shartlari amalga oshganida ham ko’pincha bitim ochmaydilar, oqibatda ko’pgina daromadli xarakatlarni boy berib, afsuslanib o’tiradi. Bunga sabab – qo’rquv, xato qilib zarar ko’rishdan xavotir olishdir.

4.Barcha qarorlar uchun javobgarlikni qabul qiling

Ayrim yangi kelganlar, zararga kirganidan so’ng, brokerdan tortib bozor ishtirokchilarigacha turli ayblo’vlarni oldinga sura boshlaydi, go’yoki uning mablag’ini kimdur olibqo’ygan. Bunday fikrlash xato! Muvaffaqiyatli treyderlar javobgarlikdan qochmaydilar. Savdoga kirish qarorlarini faqatgina siz qabul qilasiz, ochgan bitimingiz zararga kirsa ham bunga faqatgina siz javobgar bo’lasiz, bozor sizni zararga kirishingiz uchun atayin sizga qarshi xarakatlanmaydi.

5.Ochko’zlik qilmang

Moliyaviy bozorlarga odatda ko’pchilik tez boyibketish ilinjida keladi. Deyarli barcha yangi kelganlar (xattoki ayrim tajribali) treyderlar, ko’proq daromad olish maqsadida, oldindan rejada belgilangan meyyorlardan chiqa boshlaydilar, bitimlar hajmini asossiz ravishda oshiradilar, bu esa ehtimoliy riskni keskin oshirib yuboradi, bunday savdo qilish odati mablag’ingiz uchun zararli va tez orada mablag’ning to’liq yoqotilishiga ham sabab bo’ladi. Shuning uchun, tezroq va ko’proq daromad olish maqsadida kotta risk bilan savdo qilish o’rniga, kam-kam lekin uzoq muddatli, mo’tadil daromad olishga intiling.

6.Hissiyotlarni o’chiring

Intizomsizlik natijasida kutilmagan zararlar kelibchiqadi, intizomning buzulishiga esa insonning hissiyotlari sabab bo’ladi. Savdo qarorlarini qabul qilayotgan payitda, bitimlar zararga yoki daromadga kirayotgan payitlarda treyder doim so’vuq aql bilan ish tutishi lozim. Daromad ko'rsangiz ham zararga kirsangiz ham hissiyotga berilmang! Doimo esingizda tuting, shoshqaloqlik, ochko’zlik, qo’rquv va azart treyderning asosiy dushmanlari!

7.Juda ko’p bitimlar ochmang

Bozorga ko’p kirishning aslida yomon joyi yo’q, tajribali treyderlar birvarakayiga 50-100 tagacha bitimlarni nazorat qilaoladilar, lekin endigina boshlagan, tajribasiz treyderlar uchun birvarakayiga uzog’I bilan 5 ta bitim ochish tafsiya etiladi, aks holda ko’plab bitimlar ustidan nazoratni yo’qotib qo’yishingiz aniq.

8.Qasoskorlikni unuting

Ayniqsa yangi kelganlarda ko’p kuzatiladigan holat: biror bir bitimi zararda yopilganidan so’ng treyderda darhol zararni qoplash, yo’qotilgan mablag’ni qaytarish istagi – azart paydo bo’ladi, buning natijasida treyder bozordan qasos olishga xarakat qila boshlaydi va oxir oqibat yanada ko’proq yo’qotishlar botqog’iga botibqoladi. Shuning uchun, zararga kirgan payitlarda buni tinch qabul qiling, bozordan qasos olishga intilmang, buning oqibati yoqimsiz bo’lishi mumkin.

9.Vaqti vaqti bilan daromadni yeching

Inson biror ishbilan shug’ullansada lekin o’z mehnatining mevasini olmasa o’z ishidan zerika boshlaydi, ishdan zavqlanish hissi kamayadi. Shuning uchun xar oy qilgan daromadingizni, qisman bo’lsa ham yechib yurishni o’zingizga maqsad qiling. Qachonki o’z mehnatigniz natijasini qo’lingiz bilan ushlab his qilsangiz kayfiyatingiz ko’tariladi, bu esa ish unumdorligiga ta’sir ko’rsatmay qolmaydi.

10.Yoqotishlarni cheklang, daromadga yo’l

 oching

Eng tarqalgan xatolardan yana biri – zararga kirayotgan bitmlarni cheklamasdan, qachon daromadga kirishini kutib, bitimlar daromadga kirganidan so’ng esa tezda bitimlarni yopish, yan’i, daromadni ko’payishiga yo’l qo’ymaslik. Aksincha bitimlarning zararining oshibketishiga to’sqinlik qilish lozim, daromadli bitimlarga esa o’sishiga yo’l qo’yish kerak.

April 30, 2019
by Bobomurod
0
1

O‘ylash emas, harakat qilish muhim!


Bobomurod RustamovichApril 24, 2019

Qo‘lni qovushtirib o‘tirib, muvaffaqiyatga erishib bo‘lmaydi. Buning uchun qulay fursat kutib o‘tirmang. Hozirning o‘zidanoq ishga kirishing - harakat natija beradi. Natija esa harakatga sabab bo‘ladi. Siz biror narsani o‘ylab olguningizcha atrofingizdagi olam to‘xtab turmaydi. Hamma narsani qayta-qayta mushohada qilavermay, shunchaki harakat qiling. 

"O‘rganishimiz kerak bo‘lgan ishni uni bajaribgina o‘rgana olamiz!"

Taniqli bloger Jeyms Klir buni quyidagicha izohlaydi: 

"Passiv o‘rganish jarayonida yangi bilimlarga ega bo‘lsak-da, biz ularni amalda qanday qo‘llashni bilmaymiz. Tajriba esa o‘rganishning eng yaxshi shakli. Xatolarga yo‘l qo‘yibgina u yoki bu sohaning qanday tuzilganligini haqiqatdan tushuna boshlaymiz". 


Hamma narsaga tayyor bo‘lishning iloji yo‘q. Agar sizning maqsadingiz - bilim olish emas, muayyan bir natijaga erishish bo‘lsa, u holda yangi ma’lumotni o‘rganishga sarflangan vaqt shunchaki zoe ketgan bo‘lishi mumkin. 


Hech kim biror bir ishni birinchi urinishdayoq a’lo darajada uddalamaydi. Malaka tajriba davomida orttiriladi - faqat mana shu yo‘l orqali o‘z ishingizning ustasi bo‘lishingiz mumkin. Tomas Sterner o‘zining "Fikr kuchi bilan orzuga erishish" kitobida shu mavzuga qo‘l urgan. 


Tomas Sterner

Tajriba — komillikka yetishish yo‘lida mashaqqatli mehnat yoki vaqt yo‘qotish emas, balki qoniqish hissini beruvchi jarayondir. O‘zingizga xato qilishga imkon bering. Vaqt o‘tgan sari hamma narsani yaxshiroq uddalay boshlaysiz, shunda siz maqsadga erishish yo‘lidagi jarayondan bahramand bo‘lishni o‘rganasiz. 

Tomas Oppong - taniqli bloger va ishbilarmon, Alltopstartups.com servisi asoschisi.



24.04.2019 O'z kapitalini (qo'shimcha mablag'larSIZ) oshirishni xohlovchilar va Ishni nimadan boshlashni bilmayotganlar, DIQQATIGA nihoyat sen kutgan kun keldi. Birja va unda savdo qilish. MUTLAQO BEPUL seminar shunchaki kel va o'zing guvohi bo'lasan.

Toshkent moliya instituti Menejment fakulteti 417- xona. 14:00

Ma'lumot uchun telefon raqamlar: +99890 174 80 77 (Bobomurod)

+99897 773 24 77 (Muhammadali)


https://t.me/financialmarketuz

April 23, 2019
by Bobomurod
0
4

Фарзанд — жазо эмас, мукофот

Тўртинчи фарзандим дунёга келганда ҳар бир ота-она каби Оллоҳга шукроналар айтиб ўзимизни бахтиёр ҳис этдик. Ўғлимнинг келажаги ҳақида орзуларга берилар эканман, дунёда мендан-да бахтлироқ инсон йўқ эди, чамамда. Болалар шифокорининг “болангиз касалманд туғилди, гапиролмаслиги, юролмаслигиям мумкин”, деган гапи мени турган жойимда михлаб қўйди. Хаёлимда “нега айнан менинг болам?”, “наҳотки шунчалар гуноҳларим кўп бўлса”, деган аянчли савол чарх урарди.

Ўтирсам ҳам, турсам ҳам ўзимни айбдордек ҳис этишдан воз кечолмасдим. Туну кун Оллоҳга илтижо қилиб, болам учун дуолар қилардим.

Уйга рухсат беришган кунда турмуш ўртоғимни болаларим билан хурсанд, қўлида гул билан кўриб, кўнглим анча хотиржам бўлди. Кейинроқ билсам, докторлар турмуш ўртоғимга боладан воз кечишни таклиф қилишган, турмуш ўртоғим эса Оллоҳнинг неъматини рад этадиган ғофил эмаслигини айтган экан.

Болам 2 ойлик бўлганида юрагида туғма нуқсон борлигини ҳам билдик. Яна ичак фаолиятида ҳам бузилиш бўлиб, ичидан қон келиши юрак-бағримни эзарди. Аммо эр-хотин тушкунликка тушмай, Оллоҳнинг марҳаматидан умидвор бўлаверар эдик.

Болам ўсган сари соғлиги ёмонлашиб борар, юраги жарроҳлик амалиётисиз тузалмаслиги аён бўла бошлади. Турмуш ўртоғим тижорат билан шуғуллансалар-да, рўзғордан пул орттириб, амалиёт учун пул тўплаш осон эмас эди. Ҳеч ким ўзидан ортмай қолган бу замонда бировдан қарз кўтариш ҳам осон иш эмасди. Эр-хотин кеча-ю кундуз Оллоҳга таваккал қилиб, яхши кунларга умид қилдик. Турмуш ўртоғим шу фарзандимиз туғилганидан бери ишларига қут-барака кирганини айтганларида Меҳрибон Зотнинг марҳаматини ҳис этдим.

Тез-тез касалликка чалинаётган мурғаккина гўдагим жонлантириш бўлимида ўзига келарди. Нимжонгина вужуди билан яшаш учун курашаётган болам бир ярим ёшида ҳам икки-уч ойлик гўдакка ўхшарди.

Докторлар ўғлимнинг юрак амалиёти мураккаблигини, имконият бўлса, чет элда қилдиришимиз лозимлигини айтишди. Ягона нажоткоримиз Оллоҳга илтижоларимиз, дуоларимиз сабаб секин-аста имкониятларимиз эшиги очила бошлади.

Ҳужжатларни тўғрилаш ишлари билан югуриб юрганимизда турмуш ўртоғимнинг жарроҳ танишларига дуч келиб қолдик. Бизнинг мақсадимизни эшитган бу жарроҳ гап бошлади: “Ака, очиғини айтаман сизга, яхшилаб ўйлаб кўринг… бу бола шунча харажат қилишга арзирмикан?.. Ҳам ичаги, ҳам юрагида муаммо бўлса… Дейлик, ҳаммаси тузалди, лекин бу боланинг яшаб кетишидан сизга нима фойда?..”

Э, воҳ, Оллоҳим, кўнгил кўзи сўқир бу бандаларингни ўзинг кечир! Бизни ҳам шунақалар сафида қилмаганинг учун ўзингга ҳамд-у санолар бўлсин! Кўнглимда шу кечинмалар билан турмуш ўртоғимга қарадим. У киши танишига лом-мим демай сукут сақлади-да, секин мени йўлакка бошлади…

Ва ниҳоят, Ҳиндистоннинг нуфузли клиникаларидан бирида ўғлимнинг жарроҳлик амалиёти ўтадиган бўлди.

Бир ойлик муддатга мўлжалланган сафар олдидан турмуш ўртоғим тижоратни тўхтатиб туришга мажбур эдилар. Аммо, дўконнинг ижара пули, бироз олинган қарзларни узиш мажбуриятидан турмуш ўртоғим сиқилаётганини, аммо менга ўзини хотиржам кўрсатаётганини ҳис қилардим. Бир томондан мусофир юрт, нотаниш одамлар орасига бориш ҳадик берса, иккинчи томондан беозоргина кулиб турувчи мушфиқ гўдагимнинг барча қийинчиликлардан қутулишини ўйлаб таскин топардим. Яна ҳамма-ҳаммасини Ҳасиб зотга таваккал қилиб, эр-хотин ўғлимизни олиб йўлга тушдик.

Аэропортдан хушмуомала таржимон йигит бизни кутиб олиб, меҳмонхонага олиб кетди. Шифо умидида келган юртдошларимиз билан бир жойга жойлашдик. Кейинги куни дарҳол мен ва ўғлимни клиникага ётқизишди. Икки кунлик текширувдан сўнг, ўғлимни жарроҳлик амалиётига тайёрлай бошлашди. Доктор мени чақириб амалиёт оғир ўтишидан, ўғлим ойлаб жонлантириш бўлимида ётиши мумкинлигидан огоҳлантирди. Боламнинг тепасида туриб, Яратганга дуо қилишдан бошқа нарса ҳаёлимга келмасди. Амалиёт кунида эр-хотин фақат яхши кунларга умидвор бўлиб, илтижолар қилдик. Боламизнинг келажаги докторлар айтгани каби бўлмаслигига, ҳаммаси Қодир Зотнинг қўлида эканлигига умидвор эдик. Шунинг учун тинмай дуо қилар эдик. Зеро, ота-онанинг фарзанди ҳаққига қилган дуоси, қолаверса, мусофирнинг дуоси ижобат бўлишини яхши билардик.

Алҳамдулиллоҳ, ўғлимнинг юрак жарроҳлиги амалиёти жуда омадли ўтди. Докторлар ўғлимнинг кутилганидан тез тузалаётганидан ҳайратда эдилар. Бир ҳафта деганда бизни жонлантириш бўлимидан оддий палатага ўтқазишди. Доим беҳолгина бўлиб ётволадиган, камҳаракат ўғлимнинг анча тетиклашгани, кўзларида порлаб турган яшаш умидини кўриб, бўғзимга йиғи тиқиларди. Ҳамшираларнинг ўғлим тепасида парвоналигини кўриб кўнглим тоғдек кўтарилади.

Амалиётнинг 14-кунида бизга рухсат беришди. Яна бир ҳафта шу ерда қолиб, ҳар куни докторлар назоратига келиб туришимиз керак эди. Қиш Дехлида ҳам қишлигини қилар экан. Кунлар анча-мунча совуқ эди. Шу боис ўғлим шамолламасин дея турмуш ўртоғим касалхона биносигача такси чақиртирган эканлар. Уччовлон яна меҳмонхонага қайтдик. Келгач, турмуш ўртоғим касалхона харажатларидан ташқари кам маблағ қолганини, ҳали олдинда меҳмонхона тўлови, бир ҳафталик еб-ичиш, боламиз учун харажатлар борлигини айтиб қолдилар. Касалхона ва меҳмонхона орасидаги масофа анча олис бўлгани боис ҳар куни таксида муолажа учун қатнашимиз кам пул эмас эди. Боламиз тузалганидан хурсандчилигимиз билан мусофир юртда пулсиз қолиб кетиш ҳадиги баробар қалбимизга кириб келганди. Меҳмонхонада бирга турган юртдошларимиздан ёрдам сўраш жуда ноқулай эди.

Эр-хотин ўйлаб-ўйлаб, охири, қўлимиздаги бор пулни ишлатиб турайлик-чи, жуда бўлмаса, банк орқали қариндошларимиздан пул олиб турамиз деган қарорга келдик. Буёғи яна ўзига таваккал…

Кейинги куни эрталаб меҳмонхона ёнига такси чақиртирдик. Ҳаво анча изғирин, совуқ кучли бўлгани боис ўғлимни иссиқ кийинтириб тезда мошинага чиқволдик. Доктор ўғлимнинг аҳволи анча яхшилигини кўриб, ҳар куни келмасангиз ҳам бўлади. Яна уч кундан кейин соат саккизда келсангиз жарроҳлик ипини олиб ташлаймиз, деди. Айтган соатида бормасак, доктор жарроҳлик амалиётига кириб кетади ва биз тўрт-беш соатлаб кутишга мажбур бўламиз. Шунинг учун вақтида боришимиз шарт эди. Айтилган кунда соат 06:30 да такси чақиртирдик. Аммо соат 7 га яқинлашса ҳам таксидан дарак йўқ эди. Қайта-қайта қўнғироқ қилишлар ҳам ёрдам бермади. Ортиқ кутишга вақт йўқ эди. Шунда ўғлимни кўтариб совуқ кўчага чиқишга мажбур бўлдик. Жароҳати битмаган боламни бу аҳволда совуқда олиб юриш жуда оғир эди. Эр-хотин иккаламиз ҳадикда, боламни яна касал бўлиб қолишидан қўрқсак-да, бир-биримизга билдирмасликка ҳаракат қилардик. Турмуш ўртоғим тинимсиз такси тўхтатар, аммо масофа олислиги боис ҳамма ҳайдовчилар ҳам у йўналишда юргиси йўқ эди. Ҳам кечикиш ташвиши, ҳам боламни шамоллатиб қўйиш хавотири ич-этимизни тирнарди. Ичимдан мусофирчилик қурсин, дея ҳўрлигим келарди-ю, турмуш ўртоғимга билдирмасдим.

Шу пайт ёнимизга оддий таксилардан фарқ қиладиган салобатли мошина келиб тўхтади. Ҳайдовчи машинадан тезда тушиб машинасини эшигини очди-д��, бизни ичкарига таклиф қилди. Ҳеч нарсани ўйламай ўзимизни машинага урдик. Совуқ, хавотир гангитиб қўйган эканми, машинанинг иссиқлигидан ўзимга кела бошладим. Бу орада турмуш ўртоғим юра бошлаган машинага қаерга боришимизни тушунтирдилар. Йўлда сукут ичида кетар эканмиз, хаёлимдан “бу ҳайдовчи оддий таксилардан анча-мунча баландроқ нарх талаб қилади–ёв, бу ёғи нима бўларкин” дея бот-бот хўжайнимга қараб қўярдим. Йўл ярмидан ошганда ҳайдовчи қайси меҳмонхонада туришимизни сўради. Кейин ёнгинамиздаги кўчада ўзининг меҳмонхонаси борлигини, агар турган жойимизнинг шароити ёқмаса, ўша жойга кўчиб ўтишимиз мумкинлигини айтди. “Ҳа, демак, меҳмонхонасини реклама қилиб юрганлардан экан-да, мусофирлигимизни билиб мўмайгина пул ишламоқчи бўлибди-да…” дея ўйлай бошладим. Клиникага келганимизда бизни кўчада қолдирмасдан стоянкага пул тўлаб ичкарига кирди. “Ҳм, шу тўловини 10 баробар қилиб ундириб олади-да, ҳозир бу ёғига хўжайиним нима қиларкинлар” дея баттар эзила бошладим. Хайдовчи касалхона эшиги тагида тўхтаб машинадан тушди. Хўжайиним ҳам бу ёғи қанчага тушдийкин дегандек чўнтакларини ушлаб турибдилар. Иккаламиз ҳам ҳайдовчининг оғзига термулиб турибмиз. У тўғри келиб қўлимдан ўғлимни олди-ю, қўлига кўтарди. Меҳр билан ўғлимга термулиб исмини сўради. Аҳмад, дедик секингина. Хўжайним безовталаниб қанча беришимиз лозимлигини сўраганларида секингина жилмайди-да, Аҳмад учун сизлардан пул олмайман. Ҳаммасини шу гўдак учун қилдим. Менинг исмим Абдураҳмон деди.

Ё Раб, мусофир юртда ҳам дўстларингни рўбарў қилиб ўз ҳолига ташлаб қўймаганинг биз ғофил бандаларингни кечир! Ҳаммаси учун кечир, Оллоҳим! Ҳам тазарру, ҳам шукроналикка тўлган кўз ёшларим юзларимни ювиб кетди!

Ва, ниҳоят, ўғлим соғайиб бизга Ватанимизга қайтишга рухсат беришди. Меҳмонхона хўжайини яшаган кунларимизни ҳисоб-китоб қилиб олиши керак бўлган пулнинг бир қисмини ўғлинг учун деб қайтариб берди. Меҳрибон Зотнинг марҳамати билан Ватанимизга эсон-омон, яна қўлимизда пулимиз ортиб қайтдик.

Энди бу ёғи дўконнинг ижара пули, қарзларни тўлаш учун ҳам ишлаш кераклиги ҳақида эр-хотин суҳбатлашиб турганимизда телефон жиринглади. Олсам дўкон эгаси Дилбар опа. Биздан ҳол-аҳвол сўраб, ўғлимни суриштирдилар. Яхши гапларни айтиб кўнглимни кўтардилар. Суҳбат охирлаб хайрлашаётганимизда “Ҳа, дарвоқе, менга ўтган ой учун ижара пулини тўлашларингиз шарт эмас. Мендан сизларга ёрдам шу бўлақолсин” дедилар.

Ё Раб, бир бандангга шунча яхшиликми?.. Наҳот, шунча марҳаматингга лойиқ кўрган бўлсанг….. Алҳамдулиллоҳ! Гўшакни қўйиб тинимсиз йиғларканман, бу ҳолимни ўзимдан бошқа ҳеч ким тушунмасди!

Шу воқеаларга ҳам бир ярим йил бўлди. Бу вақт мобайнида ўғлим чопқиллаб юриб ҳам кетди. Ҳозир боғчага боради, уч ярим ёш ўғлим яхши гапиролмаса-да, зеҳни ўткирлиги, ҳаммага меҳрибонлиги кўзимни қувонтиради. Адасига қўшилиб азон айтишга, намоз ўқишга ҳаракат қилаётганини кўриб, ўғлим туғилганида докторларнинг айтган ваҳимали гаплари учун беҳудага азоб чекканимни тушунаман.

Ўғлим менга жазо эмас, мукофот сифатида берилганини тушуниб етдим. Оллоҳ ўғлим туфайли фақат яхши одамларни рўбарў қилди. Ўзимни ҳам қўлимдан келганча яхшилик қилишга ўргатди. Қолаверса, ҳар бир нарсадан иллат эмас, ҳикмат излашга ўргатди! Ноумид бўлманг! Карами кенг Зотнинг марҳаматидан умидвор бўлиб яшанг!


Дилдора Шарипова

April 1, 2019
by Bobomurod
0
2
Show more