(Сондай-ақ аяқты құбылаға созуы да) — мәкруһ тәнзиһ. Алайда ар-Рахматий (яғни, Шейх Мустафа ибн Мухаммад ибн Рахматуллаһ әл-Ансари әд-Димашқи әл-Ханафи) «Куәліктер кітабында» былай дейді:

«Егер адамның құбылаға қарай аяғын созатыны белгілі болса, оның куәлігі қабыл етілмейді деп келеді. Ал бұл харамдықты білдіреді. Сондықтан бұл мәселе нақтылап түсіндірілсін».

«Егер адамның құбылаға қарай аяғын созатыны белгілі болса, оның куәлігі қабыл етілмейді деп келеді. Ал бұл харамдықты білдіреді. Сондықтан бұл мәселе нақтылап түсіндірілсін» деген сөздің мәні: бұл үкім құбылаға қарай аяқ созуды әдетке айналдырған адамға қатысты¹. Мұндай адамның куәлігі қабыл етілмейді. Бұл оның ісінің мәкруһтігі тахрим дәрежесіне жеткенін білдіреді. Өйткені кіші күнәні үнемі қайталай беру оны үлкен күнәға айналдырады.

Сондықтан бұл түсіндірме жоғарыдағы «мәкруһ тәнзиһ» деген үкімге қайшы келмейді.

Мешітте намаз оқумен, Құран оқумен және зікірмен шұғылдану — сүннет. Сондай-ақ құбылаға қарап отырады. Ал арқасын құбылаға сүйеп отыру — мәкруһ (тәнзиһ).

Имам Ахмад: «Бұл — мәкруһ (тәнзиһ)», — деген. Қади Әбу Яғля да оның мәкруһ (тәнзиһ) екенін ашық айтқан.

Ибраһим: «Олар таң намазынан бұрын арқаларын құбылаға сүйеп отыруды ұнатпайтын», — деген. Мұны Әбу Бәкір ән-Нажжад риуаят еткен.

Ханафи ғалымдарының бірқатары (Аллаһ оларды рақымына алсын):

«Ұйықтағанда және басқа уақытта аяқты құбылаға қарай созу — мәкруһ (тахрим)»¹, — деп айтқан.

Егер олардың бұл сөздері Қағбаның жанында аяқты оған қарай созу туралы болса, онда бұл пікір қабылданады. Ал егер жалпы кез келген жерде құбылаға қарай аяқ созуды меңзесе — сыртқы мағынасы осыны білдіреді — онда оны мәкруһ деу шариғи дәлелді қажет етеді²...

Ханафилердің кітаптарының бірі «әл-Муфид» кітабында былай делінген:

«Құбылаға қарай аяғын созбайды», — яғни мешітте. Өйткені мұнда (дін нышандарын) құрметтемеу бар».

Мен біздің мәзһаб ғалымдарымыздың бұл мәселені айтқанын кездестірмедім. Дегенмен, құбылаға аяқ созуды тәрк еткен абзал болар.

Бәлкім, ханафи ғалымдарының (Аллаһ оларды рақымына алсын) осы екі мәселеге қатысты айтқан үкімі жоғарыда өткен имам Ахмадтың (Аллаһ оны рақымына алсын) құбылаға арқаны сүйеуді мәкруһ санаған үкіміне қияс жасалған болар. Өйткені бұл екі мәселе де мағынасы жағынан соған ұқсас.

Сахабалардың көпшілігі, соның ішінде мүміндердің әмірі Омар әл-Фаруқ та дәулетті, ауқатты адамдар еді. Жорықтардан түскен олжалардан олардың мол кірістері болатын. Алайда олар өздеріне жұмсауда үнемшіл болып, қарапайым өмір сүретін. Тамақ пен киімде молшылық пен жайлы тұрмыстан гөрі қарапайымдық пен қатаң тұрмысты артық көретін.

Тіпті олардың кейбірі тірі кезінде жағдайы жақсы, ауқатты бола тұра, мойнында қарызы бар күйде дүниеден өтті. Өйткені ол мал-дүниесін игілік жолдарына жұмсап кеткен еді.

Себебі олар Аллаһ жолында және қайырлы істерге мал жұмсауды жақсы көретін, қолдарындағы дүние-мүлік пен байлыққа сараңдық танытпайтын. Олардың өзі мұқтаж бола тұра, қолындағы бар дүниесін жұмсап жіберетін.

Өйткені мүмін адам өзінің бүкіл мал-дүниесін Аллаһ жолында жұмсау үшін берілген деп біледі. Малды таза, адал жолдармен жинап, кейін Аллаһу Тағаланың разылығын көздеп, оны қайырлы істерге жұмсайды.

(Ер адамға истибра жасау қажет). Автор мұнда «қажет» (لازم) деген сөзді қолданған. Өйткені бұл «уәжіптен» де күштірек: истибра орындалмаса (яғни, дәрет алғаннан кейін қалдық зәрі шықса), дәреттің дұрыстығын жояды, ал уәжіптің орындалмауы әрдайым амалдың дұрыстығын жоймайды.

Мұндағы мақсат — зәр шығатын жолдың зәр тамшысынан толық тазарғанына көз жеткізу.

(Зәрдің ізі кетіп), яғни зәр шығатын жерге тас (немесе басқа нәрсе) қойған кезде онда байқалатын ылғал жоғалғанға дейін күту керек, (оның көңілі орныққанға дейін), яғни зәрдің тоқтағанына сенімді болғанға дейін.

Ал әйел адамға мұндай истибра жасаудың қажеті жоқ. Ол сәл күтіп, содан кейін истинжа жасайды.

Ер адамның истибрасы (өзінің әдетіне қарай жасалады: жүру, жөткіріну, сол жақ қырына күш салып отыру немесе басқа тәсілдер арқылы). Мысалы, бірнеше қадам жасау, қозғалу, жеңіл жүгіру немесе жыныс мүшесін ақырын сығу арқылы болуы мүмкін. Өйткені адамдардың әдеті әртүрлі. Сондықтан истибраны белгілі бір ғана тәсілмен шектеуге болмайды.

(Зәр тамшысының толық тоқтағанына көңілі орныққанға дейін дәрет алуды бастауға болмайды), яғни ондай дәрет дұрыс болмайды. Себебі зәр шығатын жолдың ұшында зәр тамшысының шығып көрінуі оның тамшылап ағуымен бірдей және дәреттің дұрыс болуына кедергі келтіреді.

(Өйткені истибра жасаудың үкімі «уәжіптен» де күштірек). Тіпті оны тәрк ету үлкен күнәлардың қатарына жатады.

Кейбіреулердің: «Жыныс мүшесін қайта-қайта қатты тарту керек», — деген сөзінде күмән бар. Өйткені бұл уәсуәсаны тудырады әрі жыныс мүшесіне зиян келтіреді. «Шарх әл-Мишкат» кітабында осылай айтылған.

(Истибра белгілі бір тәсілмен шектеуге болмайды) деген сөзге қатысты «әл-Мудмарат» кітабында: «Адамның көңілінде өзінің тазарғаны туралы сенім пайда болған кезде истинжа жасауына болады. Өйткені әрбір адам өз жағдайын жақсырақ біледі», — делінген.

Ал егер (адам әдетіне сай истибра жасағаннан кейін) шайтан оған сонда да уәсуәсә салатын болса, оған мән бермейді. Керісінше, жыныс мүшесіне және шалбарына су бүркіп қояды. Кейін ылғалға күмәнданса, оның зәр екеніне анық көзі жетпейінше, сол ылғалды өзі бүріккен судан деп есептейді. «Әл-Фатх» кітабында осылай келген.

Көптеген табиғиндер мен алдыңғы буын ғалымдары, Аллаһ оларды рақымына алсын, истибрада шектен шығуды және жыныс мүшесін қайта-қайта сығуды мәкруһ санаған. Олар мұны қой сауумен салыстырып, одан тыйған.

Олар жөткірініп немесе жөтеліп, бірнеше қадам жасағаннан кейін, қиындық пен уәсуәсаның алдын алу үшін жыныс мүшесін үш рет тартып, жеңіл сығумен шектелуді бұйырған.

Ал кейбір күмәнға түскен адамдардың жыныс мүшесін ұстап алып, ұзақ уақыт бойы сығып, адамдардың арасында солай жүруі — өткер ізгілердің және ұят пен адамгершілік иелерінен ешкім жасамаған іс.

Имам Ахмадтың баласы Абдуллаһ былай дейді:

«Әкемнің зәр сындырғаннан кейін жыныс мүшесін сүртетін арнайы шүберектері бар екенін және оны бірнеше рет сілкіп-тазалайтынын, сондай-ақ оның зәр сындырғаннан кейін истибраны мұқият жасайтынын көрдім».

Мухаммад ибн Әбу Һарун, ол Исхақ ибн Ибраһим былай дегенің жеткізді:

«Имам Ахмадтың зәр сындырғаннан кейін дәрет алмас бұрын (истибра кезінде киіміне қалған зәр тамшылары тимеуі үшін) жыныс мүшесіне шүберек байлап қоятынын көрдім».

Абдуллаһ ибн Ахмад былай дейді: Әкем айтты:

«Егер ер адамды суық (ауа райы) мазалап тұрса, (истибрадан кейін) дәретін толық алады, содан кейін киіміне су бүркіп қояды да, өзінен бір нәрсе шықты деп күмәнданған нәрсесіне мән бермейді. Аллаһ қаласа, сонда бұл уәсуәсә одан кетеді» (яғни, салқын кезде қайта-қайта күмәнға еріп, дәретін жаңартып машақаттанбайды).

Бір топ кісі маған Ахмад ибн Ханбалдың былай дегенін жеткізді:

«Әбу Абдуллаһтың дәретханадан шыққаннан кейін үйдің ішінде ары-бері жүріп, дәрет алмас бұрын біраз уақыт отырып алатынын көрдім. Мен мұны истибра жасау үшін істейді деп ойлаймым».

Мен имам Ахмадқа:

«Дәрет алғаннан кейін ылғал сеземін», — дедім.

Ол:
«Қолыңды төменгі жағыңа қойып, ондағы нәрсені төмен қарай ақырын сығып түсір. Содан кейін аздап ары-бері жүр де, (истибрадан кейін) оған мән берме. Мұны уайымыңның біріне айналдырма. Өйткені бұл — шайтанның салатын уәсуәсасы», — деді.

Мансур ибн Уәлид, ол Джағфар ибн Мухаммадтың имам Ахмадтың зәр сындырған адам жайында былай дегенін естідім:

«Егер ол жыныс мүшесін үш рет сілкіп-тазаласа, жеткілікті болады деп үміттенемін».

Ол тағы былай деді:

«Исхақ ибн Раһуайһтан отырып (сол жағына күш салып немесе жөтелу секілді) жасалатын истибра туралы сұрадым. Ол истибраны осылай жасауды дұрыс көріп, үш рет жасауды таңдады. Ал жүруді қажет деп санамады».

Жұма хұтбасында имам аса таяққа немесе садаққа сүйеніп тұрады. Бұл «Сунан Әбу Дәудте» келген риуаятпен бекітілген. Әл-Қуһистани «әл-Мухит» кітабынан: “Аса таяқ ұстау — тік тұру секілді сүннет”, — деп жеткізген («Раддул-Мухтар»).

Алайда «әл-Фәтәуә әл-Һиндия» кітабында: “Садаққа немесе аса таяққа сүйеніп хұтба айту мәкруһ. «әл-Хуласада» да осылай. «әл-Мухит» кітабында да осылай”, — делінген.

Мен айтамын: «әл-Бахр» мен «ән-Нәһр» кітаптарында да осылай (аса таяққа сүйеніп тұру мәкруһ деп) келген. «Имдаду әл-Фәтәуә» кітабында бұл сөздердің арасын былайша үйлестірген: “Қажеттілік болған жағдайда аса таяқ ұстауға болады, бірақ оны әдетке айналдырмау керек”.

Ал «әл-Усмания» кітабында былайша үйлестірілген: “Аса таяқ ұстаудың өзі — сүннет. Алайда оны міндетті нәрсе деп санау — мәкруһ әрі бидғат”.

«Фәтәуа Уахидия» (244-бет) кітабында былайша үйлестірілген: “Аса таяқ ұстау — сүннет, ал оған сүйену — мәкруһ. Ұстау дегеннің өзі сүйенуді білдірмейді”.

Пайдалы мәселе:
Ғұлама Абдул-Хай әл-Ләкнәуи былай деген: “Егер хұтба айтушы еш нәрсеге сүйенбейтін болса, қолдарын төмен түсіріп тұрғаны абзал. Ал демалу үшін бір қолын екінші қолының үстіне қойса, онда оқасы жоқ”.

СҰРАҚ

Мухаммад ибн Абдул-Уаһаб ән-Нәжди мұсылмандардың қанын, мал-мүлкін және ар-намысын халал санаған, барлық адамдарды ширкке теліген және өткен ізгілерді балағаттаған. Бұған сіздердің көзқарастарыңыз қандай? Сіздер өткен ізгілерді, мұсылмандарды және құбыла иелерін кәпір деуді рұқсат деп санайсыздар ма? Әлде сіздердің ұстанымдарыңыз қандай?

ЖАУАП:

Біздің олар жайындағы үкіміміз — «әд-Дурру әл-Мухтар» кітабының авторы айтқан үкім:

«Харижиттер — күш-қуаты бар бір қауым. Олар (шариғи) билеушіге қарсы тәуілмен шығады. Олар билеушіні күпірлік немесе күнә секілді теріс істің үстінде деп санайды және өздерінің қате түсінген дәлелге сүйеніп мұсылман басшысымен соғысуды міндет етеді. Осы қате түсінік негізінде біздің қанымыз бен мал-мүлкімізді халал санайды және әйелдерімізді күң етіп тұтқынға алады...

Олардың үкімі — бүлікшілердің үкімі.

Оларды кәпір демеуіміздің себебі — олардың әрекеті кате түсінікке негізделген».

Ибн Әбидин өзінің «Хашиясында» былай дейді:

«Біздің заманымызда Нәждтен шығып, Харамайнды басып алған Абдул-Уаһабтың ізбасарларымен болған жағдай секілді. Олар өздерін ханбали мәзһабына жатқызатын. Алайда олар өздерін ғана мұсылман деп сеніп, өздерінің сеніміне қайшы келгендерді мүшріктер деп есептеді. Осы себепті Әһлу сүннетті және олардың ғалымдарын өлтіруді халал санады. Ақырында Аллаһ Тағала олардың күш-қуатын талқандады».

Содан кейін мен айтамын:

Ол да, оның ізбасарлары мен жақтастарының ешқайсысы да фиқһ, хадис, тәпсір және тасаууф ғылымдарының силсилаларының ешбірінде біздің шейхтарымыздың қатарынан емес.

Ал мұсылмандардың қанын, мал-мүлкін және ар-намысын халал санауға келсек, ол не хақсыз, не хақ негізінде болады.

Егер хақсыз болса, онда екі жағдай бар: егер ол ешбір мәтіндерге сүйенбестен болса, бұл — күпірлік әрі Исламнан шығу. Ал егер шариғатта жарамды саналмайтын қате түсінікке сүйеніп жасалса, онда бұл — пасықтық.

Ал егер хақ негізінде (мысалы зинақор немесе муртадқа тұрғызылатын жаза) болса, онда ол рұқсат, тіпті міндет.

Ал мұсылман өткен ізгілерді кәпір деуге келсек, Аллаһ сақтасын! Біз олардың ешқайсысын кәпір демейміз. Керісінше, мұны рафидилік және дінге енгізілген бидғат деп санаймыз.

Ал құбыла иелерін болған бидғат иелерін, олар дінде міндетті түрде белгілі болған үкімдердің бірін жоққа шығармайынша, кәпір демейміз. Егер олардың дінде міндетті түрде белгілі болған бір нәрсені жоққа шығарғаны анықталса, оларды кәпір деп есептейміз. Алайда бұл мәселеде сақтық танытамыз.

Бұл — біздің жолымыз әрі Аллаһ Тағала оларды рақымына алсын, шейхтарымыздың да ұстанған жолы.

Ғұлама Халил Ахмад әс-Саһаранфури әл-Ханафи әд-Матуриди, Аллаһ қабірін нұрландырсын, «әл-Муһәннәд әлә әл-Муфәннәд» кітабында, яғни Деобанд әһлі сүннет уәл-жамағатының ақидасына қатысты сұраққа берген жауабында былай дейді:

«Сұрақ қоюшы: Мухаммад ибн Абдулу-Уаһаб ән-Нәжди мұсылмандардың қанын төгуді, мал-мүлкін және ар-намысын аяқасты етуді халал санаған, адамдардың барлығын ширкке теліген әрі өткен ізгілерді сөккен. Бұған қалай қарайсыздар? Құбыла иелерінен болған бұрынғы мұсылмандарды кәпірге шығаруға рұқсат бересіздер ме, әлде ұстанымдарыңыз қандай?» — деп сұрады.

Жауап: Біздің олар туралы үкіміміз — «әд-Дурру әл-Мухтар» кітабының авторы хауариждер жайында айтқан үкім:

“Хауариждер — күш-қуаты бар бір топ. Олар өздерінің жорамалына сүйеніп, оған (басшыға) қарсы шыққан. Оны күпірлік немесе соғысуды міндеттейтін күнә секілді жалған нәрседе деп санаған. Сол жорамалдарына сүйеніп, біздің қанымыз бен мал-мүлкімізді халал санайды, әйелдерімізді тұтқынға алады және Пайғамбарымыздың ﷺ сахабаларын кәпірге шығарады. Фақиһтардың ижмағы бойынша олардың үкімі — бүлікшілердің үкімі. Мұны «әл-Фатхта» егжей-тегжейлі анықтап баяндаған. Біз оларды кәпір демейміз, өйткені олардың ісі жорамалға негізделген, ол жорамал жалған болса да”».

Ғұлама Ануар Шаһ әл-Кәшмири әл-Ханафи әл-Матуриди, Аллаһу Тағала оны рақымына алсын, былай деген:

«Расында, ол — яғни Мухаммад ибн Абдул-Уаһаб ән-Нәжди — түсінігі таяз, білімі аз адам еді. Сондықтан адамдарға күпірлік үкімін беруге асығатын».

«Уа, Аллаһ! Пайда бермейтін білімнен, қорықпайтын жүректен және қабыл болмайтын дұғадан Өзіңе сыйынамын. Әмин, уа, әлемдердің Раббысы!»

Мұсылмандардың адамдарды күпірлік пен нәпсіқұмарлық батпағына батып бара жатқан күйінде қалдырып, оларды осы лас әрі жиіркенішті жағдайдан құтқаруға ұмтылмауы — қылмыс.

Егер сен жүзуді жақсы меңгерген шебер жүзуші болсаң және өзенде батып бара жатқан, өзін құтқаратын біреуді көмекке шақырып жатқан адамды көре тұра, оны құтқармай тастап кетсең, ар-ұждан мен дін алдында жауапқа тартылатын қылмыс жасаған болмайсың ба?! Өйткені сен оның суға батып, қаза табуына себепкер болдың.

Мұсылмандардың өзге үмбеттер алдындағы жағдайы да осындай. Аллаһ оларды адамзатты құтқару үшін жіберіп, таңдады. Егер олар дінді насихаттау міндетін тәрк етсе, аманатқа қиянат жасап, өзге үмбеттерден ерекшелендірген абырой мен мақтаныш белгісінен айырылған болады.

Олар адамзатты тура жолға салу және күпірлік пен бақытсыздықтың қараңғылықтарынан шығару секілді ұлы адамзаттық миссияны арқалаушылар. Аллаһ Тағала мұны былай баяндайды:

﴾Әлиф, Ләм, Ра. (Уа, Мухаммад!) Бұл – пенделерді Раббыларының қалауымен тас қараңғы түнектерден жарық нұрға және Азиз (ең ұлы, шексіз үстемдік иесі), Хамид (мақтауға, мадаққа әбден лайық) Аллаһтың жолына шығаруың үшін өзіңе түсірген кітабымыз﴿ «Ибраһим» сүресі, 1-аят.

Бұл — Мухаммадтың ﷺ және оның тура жолдағы мүмін ізбасарларының миссиясы. Ол — адамзатты құтқару, әлсіздер мен жәбір көргендерге жәрдем беру және жер бетіне Аллаһтың нұрын жаю. Осылайша әлемнің түкпір-түкпіріне жақсылық пен әділдік орнап, мұсылман өз сенімі мен діні үшін қауіпсіздікте өмір сүріп, оны қару мен күштің көмегімен дінінен бездіруге тырысатын ешкімнің бүлігіне ұшырамайды.

Бұл берекелі әрі қасиетті жиһад — Исламға шақырудың бір жолы. Ол өздерінің ұлылығы мен үстемдігін көрсету, елдердің байлығын сарқып пайдалану үшін озбыр мемлекеттер тұтандыратын тағылық соғыстардан мүлде өзгеше.

Бұған бұрынғы және кейінгі соғыстар, соның ішінде Бірінші дүниежүзілік соғыс пен Екінші дүниежүзілік соғыс мысал бола алады. Бұл соғыстарда тәкаппарлық пен менмендік, әлсіз халықтарды отарлау жолында елу миллионнан астам адам қаза тапты. Мұның бәрі жабайылық пен қатыгездік тәсілдерімен жүзеге асырылды.

Ал Исламдағы жиһад — абыройлы әрі қасиетті іс. Оның адамзаттың игілігі мен бақытына бағытталған, оны жарқын да нұрлы көкжиекке көтеретін түрлі жолдары мен түрлері бар.

Олар: сөзбен жиһад ету, дінге шақыру арқылы жиһад ету, тілмен жиһад ету, мал-мүлікпен жиһад ету, нәпсімен жиһад ету, жер бетіндегі әлсіздер мен жәбірленушілерді қорғау жолындағы жиһад, дайындық жасау және әзір тұру жиһады, сондай-ақ ақиқатты қолдау үшін соғысқа шығу жиһады.

Алдағы уақытта осы түрлердің әрқайсысына қысқаша тоқталамыз.

Бірінші: Сөзбен жиһад ету

Сөзбен жиһад ету — адамның қаламымен күресіп, ешкімнен именбей, ешбір жазғырушының жазғыруынан қорықпай, ақиқатты айтуы. Өйткені ақиқат алдында үндемеген адам — мылқау шайтан.

Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾Сондай-ақ олар Аллаһ жолында аянбай, тынбай күрес жүргізеді әрі өздерін жазғыратындардың жазғыруынан қорықпайтын болады. Міне, бұл – Аллаһтың қалаған құлына ғана нәсіп ететін шексіз шарапаты﴿ («әл-Мәида» сүресі, 54-аят).

Яғни олар Аллаһтың сөзін үстем ету, Оның дінін ұлықтау жолында жиһад етеді. Өздерін сөккен немесе айыптаған адамдарға мән бермейді. Олар дінде беріктік жағынан таулардай, ал шайқаста қаһарман арыстандардай. Өлімнен қорықпайды.

Мұсылман қолбасшыларының бірі парсы патшасына:

«Мен саған сендер өмірді қалай жақсы көрсеңдер, өлімді де солай жақсы көретін адамдармен келдім!» — деген екен.

Егер біздің заманымыздағы қалам иелері екіжүзділік пен жағымпаздыққа бармағанында, перғауындай астамсып, озбырлық жасап, халықтарды от пен темірдің күшімен билейтіндер де болмас еді.

Мақсатты әрі шынайы сөз — жиһад, әрі қандай ұлы жиһад десеңізші! Пайғамбарымыз ﷺ:

«Жиһадтың ең абзалы — залым билеушінің алдында ақиқатты айту», — деген.

Ақиқаттың аяқасты болып, оның жақтаушыларының қорлыққа түсуі — екіжүзділіктің белең алып, оның жолын ұстанушылар мен қолдаушылардың көбеюінен.

Хадисте:

«Үмбетімнің залымға: “Ей, залым!” — деп айтуға қорқатынын көрсең, олармен қоштасуға болады», — делінген.

Яғни олардың бойында қайыр қалмаған. Мұндай жағдайда олардың жоғалуы — бар болып жүргенінен қайырлы.

Екінші: Аллаһтың нұрын жаю жолындағы дағуат жиһады

Ал дағуат жиһады — Исламдағы жиһадтың негізі әрі түпкі өзегі. Өйткені Пайғамбарымыз ﷺ бүкіл адамзатқа жіберілді:

﴾(Уа, Мухаммад!) біз сені күллі адамзатқа (иман мен ізгі істердің қарымтасы кешірім, мейірім, мол сияпат екенін) сүйіншілеуші әрі (адасу, азғындық, қиянат секілді жаман істердің ақыры ауыр азап екенін) ескертуші ретінде ғана жібердік﴿ («Сәбә» сүресі, 54-аят).

Одан кейін ешбір пайғамбар келмейді. Ендеше, оның шақыруын адамдарға кім жеткізеді? Оның ﷺ елшілік жолдауын адамдарға кім жеткізеді?

Бұл міндетті оның ﷺ үмбеті атқарады. Аллаһ Тағала осы ұлы міндетті оларға жүктеп:

﴾(Уа, мүміндер!) Араларыңда (ел-жұртты) ізгілікке шақырып, жақсылықты бұйыратын һәм жамандықтан тыятын бір қауым болсын. Міне, солар – (екі дүниеде де) азаптан құтылып, мақсат-мұратына жеткендер﴿, — деді («Әли Имран» сүресі, 104-аят).

Пайғамбарымыз ﷺ да ізбасарларын осы ұлы міндетті атқаруға бағыттап:

«Менен бір аят болса да жеткізіңдер», — деді.

Сондай-ақ Пайғамбарымыз ﷺ:

«Аллаһ бізден бір нәрсе естіп, оны естігеніндей басқаларға жеткізген адамның жүзін нұрландырсын. Өйткені жеткізілген адамның естіген адамнан да жақсырақ ұғынуы мүмкін», — деген.

Дағуат жиһадының адамдарды тура жолға салудан, оларды бақытсыздық пен адасушылық батпағынан құтқарудан басқа мақсаты жоқ.

Дағуат жүрекке жететін әрі көңіл жылы қабылдайтын жұмсақ та көркем тәсілмен жүргізілуі тиіс:

﴾(Уа, Мухаммад!) Раббыңның жолына даналықпен әрі жанға жағымды уағыз-насихат айту арқылы шақыр! Сондай-ақ (Аллаһ жолында) күресу (немесе сөз таластыру) керек болғанда әрдайым сөз бен іс-әрекеттің ең жақсысын таңда﴿ («ан-Нахл» сүресі, 125-аят).

Пайғамбарымыз ﷺ бірде сахабаларын жұмсақтық пен жеңілдікке шақырып:

«Сендер сүйіншілеушілер болып жіберілдіңдер, қиындатушылар болып жіберілген жоқсыңдар», — деді.

Әбу Муса әл-Әшғари, Аллаһ одан разы болсын, жеткізген хадисте:

«Аллаһ Елшісі ﷺ сахабаларының бірін қандай да бір іске жіберген кезде оларға: “Сүйіншілеңдер, жирендірмеңдер. Жеңілдетіңдер, қиындатпаңдар”, — дейтін».

Ислам — адамдарға Аллаһтың жолдауын жеткізуге әрі рақымдылыққа шақыратын дін:

﴾(Уа, Мухаммад!) біз сені күллі адамзатқа (иман мен ізгі істердің қарымтасы кешірім, мейірім, мол сияпат екенін) сүйіншілеуші әрі (адасу, азғындық, қиянат секілді жаман істердің ақыры ауыр азап екенін) ескертуші ретінде ғана жібердік﴿ .

Ал дағуат жиһады — Аллаһтың нұрын жер бетіне жаю үшін жолға шығу — жиһадтың ең асқақ түрлерінің әрі ең жоғары дәрежелерінің бірі. Өйткені ол адамзатты күпірліктен, надандықтан және адасушылықтан құтқаруды көздейді.

Сахабалардың қатты аштық пен кедейлікке қарамастан дағуатқа шығуы

Пайғамбарымыздың ﷺ сахабалары жер бетіне Аллаһтың нұрын жаю үшін Нұрлы Мәдинадан жолға шықты. Олардың қарындарын тойдырарлық тамағы да жоқ еді. Олар аш әрі кедей болатын. Соған қарамастан дағуатқа шықты. Олардың бар мақсаты — адамдарды тура жолға салу және оларды ширк пен адасушылықтың қараңғылығынан құтқару еді.

Имам Бухари Джәбир ибн Абдуллаһтан, Аллаһ олардан разы болсын, риуаят етеді. Ол былай деген:

«Аллаһ Елшісі ﷺ бізді аттандырып, басымызға Әбу Убайданы әмір етіп тағайындады. Біз Құрайыштың сауда керуенін тосуға шықтық. Пайғамбарымыз ﷺ бізге азық ретінде бір дорба құрма берді. Бізге одан басқа ештеңе таба алмады.

Әбу Убайда әрқайсымызға бір-бір құрмадан беретін. Одан:

— Бір құрмамен не істейтін едіңдер? — деп сұралды.

Ол:

— Оны сәби анасының емшегін сорғандай соратынбыз. Содан кейін үстінен су ішетінбіз. Сол бір құрма бізге кешке дейін жететін. Сондай-ақ таяқтарымызбен ағаштың жапырақтарын қағып түсіріп, оларды суға жібітіп жейтінбіз, — деді.

Джәбир сөзін жалғастырып:

«Біз теңіз жағалауымен келе жатқанымызда алдымыздан үлкен құм төбесіндей бір нәрсе көрінді. Ол — “әл-Анбар” деп аталатын алып кит екен.

Әміріміз Әбу Убайда:

— Бұл өлексе, — деді.

Содан кейін:

— Жоқ! Біз — Аллаһ Елшісінің ﷺ елшілеріміз. Аллаһ жолына шықтық. Сендер мәжбүр жағдайда қалдыңдар, ендеше жеңдер! — деді.

Біз үш жүз адам едік. Сол балықты бір ай бойы жеп, тіпті семіріп кеттік.

Мәдинаға оралғанымызда Аллаһтың Елшісіне ﷺ келіп, болған жағдайды айтып бердік. Сонда ол ﷺ:

— Бұл — Аллаһтың сендерге жіберген ризығы. Сол балықтың етінен бізге де жегізетіндей бірдеңе қалды ма? — деді.

Біз Аллаһтың Елшісіне ﷺ одан жібердік, ол ﷺ оны жеді».

Сахабалардың кедейлігі мен тұрмысының ауырлығы осындай еді. Соған қарамастан олар осы ұлы діннің нұрымен әлемді ашты.

Аллаһ оларды абыройлы етті, жеңіске жеткізді әрі жәрдем берді. Ал осы заманда мұсылмандар байлықтары мен мал-мүліктерінің молдығына қарамастан дағуатты тастап қойды. Соның салдарынан зұлымдық жайылып, бұзақылық көбейді және дұшпандарымыз бізге басып кірді!

Ұлы Аллаһ ақиқатты айтты:

﴾Егер Аллаһ сендерге жәрдем берсе, сендерді ешкім де жеңе алмайды. Ал егер қолұшын бермей жалғыз қалдырса, содан кейін сендерге жәрдем беретін кім бар?! Ендеше, шынайы мүміндер бір Аллаһқа ғана арқа сүйеп, тәуекел етсін!﴿ («Әли Имран» сүресі, 160-аят).

Үшінші: Тілмен жиһад ету

Тілмен жиһад ету — сұхбаттасу, пікірталас жүргізу, дәлел мен айғақ келтіру арқылы жүзеге асады. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾(Уа, Мухаммад!) Раббыңның жолына даналықпен әрі жанға жағымды уағыз-насихат айту арқылы шақыр! Сондай-ақ (Аллаһ жолында) күресу (немесе сөз таластыру) керек болғанда әрдайым сөз бен іс-әрекеттің ең жақсысын таңда﴿ («ан-Нахл» сүресі, 125-аят).

Бұл — жиһадтың ұлы түрлерінің бірі. Мұсылман осы арқылы наданның уәжін жоққа шығарып, қасарысқан адамның күмәндары мен дауын тойтарады.

Ғалымдардың бірінен:

— Сізге не ләззат сыйлайды? — деп сұралғанда, ол:

— Айқындығы барған сайын жарқырай түскен дәлелден және әшкереленген сайын әлсірей түскен күмәннан, — деп жауап берген екен.

Бұлтартпас дәлел мен айқын айғақ жалғанды жеңіліске ұшыратып, ақиқаттың анықтығы мен жарқындығын паш етеді.

Аллаһ Тағала Өзінің ардақты Елшісіне ﷺ мүшріктермен қылыш пен найза арқылы күресуден бұрын, Құран және оның айқын аяттары арқылы жиһад етуді бұйырған:

﴾(Уа, Мухаммад! Алайда Біз сенің күллі әлемге соңғы пайғамбар болуыңды қаладық.) Олай болса, кәпірлерге әсте иілме (олардың сөздеріне, ұсыныстарына көңіл аударма). Оларға қарсы Құранға сүйене отырып, асқан табандылықпен жан-жақты, ауқымды һәм толассыз күрес жүргіз! (Құранды һәм ондағы ақиқаттарды оларға айтып, жеткізуден жалықпа!)﴿ («әл-Фурқан» сүресі, 52-аят).

Яғни олармен Ұлы Құран арқылы, оның насихаттары мен ескертулері арқылы жиһад ет. Өйткені ғапыл адамдармен дәлелдер мен айғақтар арқылы күресу — дұшпандармен қылыш пен найза арқылы бетпе-бет келуден де ұлы.

Құран дегеніміз — күмән мен надандықтың қараңғылығын сейілтетін жарқын нұр емес пе?!

Сондықтан Пайғамбарымыз ﷺ:

«Мүшріктермен мал-мүліктеріңмен, жандарыңмен және тілдеріңмен жиһад етіңдер», — деген.

Сондай-ақ Пайғамбарымыз ﷺ:

«Жиһадтың ең абзалы — залым билеушінің алдында ақиқатты айту», — деген.

Төртінші: Майдандағы және соғыстағы жиһад

Ақырында, егер даналықпен және көркем үгітпен жасалған дағуат пайда бермесе, жалғанды жеңіп, оның тамырын жұлу үшін күш қолдануға тура келеді. Бұл — қару қолдану, яғни жанмен және мал-мүлікпен жиһад ету. Ислам осыған шақырып, ізбасарларын оған ынталандырған әрі Құран Кәрімнің көптеген жерінде оған қызықтырған.

Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾(Уа, мүміндер!) Өздеріңе мейлі жеңіл, мейлі ауыр тисін, жағдайларың мейлі нашар, мейлі жақсы болсын (мейлі жас, мейлі кәрі болыңдар, қару-жарақтарың аз болсын, көп болсын, жаяу болса да, көлікпен болса да) жаппай аттаныңдар және дүние-мүліктеріңді де, шыбын жандарыңды да аямай Аллаһ жолында (өздеріңе соғыс ашқан бүлікшіл бұзақы кәпірлермен) соғысыңдар. Біле білсеңдер, сендер үшін сол қайырлы﴿ («ат-Тәубә» сүресі, 41-аят).

Ислам күпірлік пен озбырлық үстемдік етіп, Исламның алдында жақсылық пен түзету жолдары жабылған кезде ғана қаруға жүгінеді. Сонда соғысуға мәжбүр болады. Бұл дәрігердің дәріден пайда болуынан үміт үзген кезде ғана ота жасауға жүгінетіні секілді.

Ақын былай деген:

Егер найзалардан басқа мінер көлік қалмаса,
Мәжбүр болған адам оған мінбей тұра алмайды.

Ислам тек соғысқан, басқыншылық жасаған және Ислам дағуатының таралуына кедергі болғандармен ғана соғысады. Бұл — Аллаһ Тағаланың мына бұйрығына мойынсұну:

﴾Өздеріңе қарсы соғыс ашқандармен Аллаһ жолында соғысыңдар, бірақ (Алланың соғысқа қатысты белгілеген үкімдерін және нұсқауларын ескерусіз қалдырып) шектен шықпаңдар. Шүбәсіз, Аллаһ шектен шығатындарды жақсы көрмейді﴿ («әл-Бақара» сүресі, 190-аят).

Жиһадтың бұл түрі ширктің күшін әлсіретіп, адамдарға тура жолға бастайтын жолды ашу үшін бекітілген. Сондықтан ол ең құрметті атаумен әрі ең абзал сипатпен — «Аллаһ жолындағы жиһад» деп аталған. Яғни ақиқатқа жәрдем беру, зұлымдықты тойтару және әлсіздер мен жәбірленушілерге көмек көрсету жолындағы жиһад.

Бесінші: Нәпсі және әуейі қалаумен жиһад ету

Жиһад түрлерінің бесіншісі — нәпсі және әуейі қалаумен жиһад ету. Оның дәрежесі мен мәртебесі дұшпандармен жиһад етуден кем емес. Өйткені бұл арқылы нәпсі арсыздықтар мен күнәлардан тазартылады.

Адам нәпсісі көркем әдептер мен ізгі қасиеттер арқылы тәрбиеленбесе және жаман істерден тыйылу арқылы тазартылмаса, ол иесін апат пен құрдымға жетелейді.

Сондықтан Аллаһ Тағала адамның құтылуы мен бақытын жамандыққа бұйырушы нәпсіні тазартумен байланыстырған:

﴾Сол нәпсіні (тәкаппарлық пен Аллаһқа қарсы келу дертінен) арылтқандар (Аллаһтың ауыр азабынан) құтылып, мұратына жетеді. Ал нәпсісін (тәкаппарлық пен күнә батпағына) батырып бүлдіргендер адыра қалады﴿ («әш-Шәмс» сүресі, 9–10-аяттар).

Яғни нәпсісін Рахманға бойсұну арқылы тазартқан және оны күнәлар мен жамандықтардың кірінен арылтқан адам жеңіске жетіп, мұратына жетті. Ал нәпсісін бұзақылық пен күнәлар арқылы қор етіп, арсыз істерге бару арқылы өзін құрдымға тастаған адам зиянға ұшырап, ұтылды.

Аллаһ Тағаланың ﴾دَسَّاهَا﴿ — «бүлдірген» деген сөзінің түбірі бір нәрсені жасыру мағынасындағы «دسّ» сөзінен шыққан. Адамдардың көзінен жасырып істейтін осы күнәлары оның өзін құртып, опат ететіндей.

Кімде-кім Аллаһқа қарсы келіп, нәпсісі мен әуейі қалауына ерсе, ақыл иелерінің қатарынан шығып, хайуандар мен малдардың қатарына қосылғандай болады. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾(Уа, Мухамммад!) Өз әуейілігін тәңір тұтып, нәпсінің құлы болған мына бейбақты көрдің бе? Сонда оған сен кепіл боласың ба? (Яғни, нәпсіге еріп, күнәға батқаны үшін сен жауап бересің бе?) Жоқ, әлде ол мүшріктердің көбі шынымен де айтқан сөзді тыңдайды немесе ақылға салып ойланады деп ойлайсың ба? Анығында, олар (өз бетімен жайылған) мал сияқты (нәпсілері қайда тартса, сол жаққа лағып кете береді), тіпті, жолдан одан бетер адасқыш келеді﴿ («Фурқан» сүресі, 43–44-аяттар).

Яғни олар қарны мен құмарлығы үшін ғана өмір сүретін жайылып жүрген малдар секілді. Тіпті олар малдардан да адасқан, жағдайлары одан да жаман әрі ақырлары одан да мүшкіл.

Аллаһ Тағала тағы былай дейді:

﴾«Сонымен қатар, мен өзімді әсте ақтамаймын. Өйткені қу нәпсі әрдайым жамандықты бұйырады. Ал Раббым (нәпсінің азғыруынан сақтап) рақымына бөлегеннің жөні бөлек. Шүбәсіз, Раббым – Ғафур (өте кешірімді), Рахим (мүмін құлдарына ерекше мейірімді), – деді﴿ («Юсуф» сүресі, 53-аят).

Яғни адам нәпсісі бұзақылық пен шектен шығуға бейім. Аллаһ қорғаған адам ғана одан аман қалады. Ондай адам нәпсісін жамандық пен арсыз құмарлықтарға ұмтылудан тыю үшін онымен күресіп, оны тазартады.

Аллаһ Елшісінің ﷺ сахабалары дұшпандармен жиһадтан қайтып, Нұрлы Мәдинаға орныққан кезде ғибадат пен құлшылыққа ден қойып:

«Үлкен жиһадқа оралдық», — дейтін.

Олар «үлкен жиһад» деп нәпсімен, әуейі қалаумен және шайтанмен күресуді меңзеген.

Тәрбие ғалымдары айтқандай:

Нәпсіңмен және шайтанмен күрес, екеуіне де қарсы кел.

Тіпті екеуі саған шынайы насихат айтып тұрғандай көрінсе де, оларға сенбе.

Дұрысы, «үлкен жиһад» — Ислам мен Құранның нұрын жаю, бұзақылық пен озбырлықтың басында тұрғандармен күресу, жер бетін түзету, онда жақсылықтың кеңінен таралуы, әділдіктің орнауы және Аллаһтың сөзінің үстем болуы жолындағыАллаһ жолындағы жиһад.

Сондықтан жанмен және мал-мүлікпен жасалатын жиһадқа тең келетін немесе одан артық нәрсе жоқ. Алайда сахабалар мүмін адамның нәпсімен жиһад етудің мәртебесін естен шығарып алмауы үшін оның маңыздылығына назар аударуды көздеген.

Осы ізгі жиһадқа — нәпсімен жиһад етуге — «әл-'Анкәбут» сүресінің соңындағы мына аятта ишара етілген. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾Біздің жолымызда аянбай күрескендерді (яғни, бойындағы бар күш-жігерін кемел адам, үлгілі мұсылман болу жолында жұмсағандарды) міндетті түрде Өзіміздің жетістікке жеткізетін жолдарымызға бағыттаймыз. Шүбәсіз, Аллаһ әрдайым Раббыларын өз көздерімен көріп тұрандай үнемі игі істер істейтін ізгі жандармен бірге﴿ («әл-'Анкәбут» сүресі, 69-аят).

Яғни Аллаһтың разылығын көздеп, нәпсілерін құрдымға жетелейтін әуейі қалаудан, жамандық пен бұзақылықтан аулақ ұстау арқылы онымен күрескендерге Біз міндетті түрде тура жол мен бақыт жолын — нығметке толы жәннаттарға жеткізетін жолды көрсетеміз.

Сондықтан Құранда:

﴾Біздің жолымызда аянбай күрескендерді﴿, — делінген.

Яғни Біздің разылығымызға жету және кешірімімізді қалау үшін нәпсілерімен күресіп, дұшпандармен жиһад еткендер. Ал бұл нәпсіні тазарту арқылы жүзеге асады.

Хадисте:

«Кімде-кім қырық күн бойы Аллаһқа ықыласты болса, оның жүрегінен даналық бұлақтары тіліне ағып шығады», — делінген.

Алтыншы: Дайындық және әзірлік жиһады

Бұл жиһадтың дәрежесі жанмен және мал-мүлікпен жасалатын жиһадтан кем емес. Тіпті ол үлкен жиһадтың бір түрі. Өйткені оның мақсаты — дұшпандарға сес көрсету және олардың жүрегіне үрей салу.

Бұл қазіргі заманда мемлекеттер ұмтылып отырған «қарулы бейбітшілік» деп аталатын ұғымға ұқсайды. Олар мұны мемлекетті дұшпандарынан қорғаудың кепілі деп санайды. Яғни ешкім оған басып кіруді немесе оның абыройы мен беделіне нұқсан келтіруді ойламайтындай болуы үшін.

Сондықтан әрбір мемлекеттің бар күш-жігерімен дайындалып, әскерін ең жаңа заманауи қару-жарақтармен — ұшақтармен, танктермен, зымырандармен, зымыран атқыш қондырғылармен, жетілдірілген қарулармен және адамзаттың «сұмдық данышпандығы» ойлап тапқан өзге де қырып-жою құралдарымен қамтамасыз етуге тырысып жатқанын көреміз.

Мемлекеттердің бюджеттеріне қарасақ, оның қомақты бөлігі Қорғаныс министрлігіне бөлінетінін көреміз. Бұл тұрғыда Америкаға ең үлкен үлес тиеді. Оның қорғаныс бюджеті жылына төрт жүз миллиард долларға жетеді.

Егер ол осы бюджеттің оннан бір бөлігін жоқшылықтағы кедейлерге немесе ауру-сырқаудың ауыртпалығынан қиналып жатқан науқастарға жұмсағанда, әлемді өлім мен опаттан құтқарар еді. Сондай-ақ әрбір адамның жүрегінде оған деген сүйіспеншілік пен құрмет сезімі пайда болар еді.

Алайда бұл қаражаттың бәрі тәкаппарлық пен менмендік жолында, өзінің қару күшімен бүкіл әлемге дегенін жүргізетін «жалғыз мемлекет» болып қалуы үшін жұмсалады.

Оның жағдайы:

«Менен басқа ешкім жоқ. Мен — әлемдегі жалғыз үстем күшпін», — деп тұрғандай.

Бұл залым әрі озбыр Перғауынның адамдарды жинап алып:

﴾«Сендердің ең ұлық раббыларың мына менмін», – деді﴿ — деп жар салғаны секілді («ән-Нази'ат» сүресі, 24-аят).

Басқыншылықты көздеген озбырларды тежеу үшін дайындық жасау

Мүміндер мен Аллаһтың дініне қарсы қолайлы сәтті аңдып жүрген озбырларды тежеу үшін мұндай дайындық міндетті түрде қажет. Қасиетті аятта осыған ишара етіліп, мүміндерге бұйырылған. Ұлылық пен құдіреттің Раббысы былай дейді:

﴾(Уа, мүміндер!): Дұшпанға қарсы қолдарыңнан келгенше күш-қуат сайлаңдар һәм соғыс үшін ат баптаңдар. Сол арқылы Аллаһтың (яғни, хақ діннің) дұшпандарын, өздеріңнің дұшпандарыңды һәм өздерің білмейтін, қыр-сыры бір Аллаһқа ғана мәлім болған өзге де дұшпандарыңды қорқытыңдар, олар қаймығатындай күш болыңдар. Сондай-ақ Аллаһ жолында дүние-мүліктеріңнен не жұмсасаңдар да, соның қарымын толық аласыңдар һәм әсте әділетсіздікке ұшырамайсыңдар (яғни, ақыларыңды жемейміз, сауаптарыңды толық аласыңдар)﴿ («әл-Әнфал» сүресі, 60-аят).

Аят мағынасының түсіндірмесі:

Аллаһ Тағала Өзінің жолында жиһад етуші мүмін құлдарына бұйырып:

«Уа, мүміндер қауымы! Дұшпандарыңмен соғысу үшін шамаларың жететін барлық күш түрлерін — әскери күшті, дене күшін, рухани күшті және ғылыми күшті дайындаңдар. Қару-жарақпен, мал-мүлікпен, адам күшімен және барлық замандар мен дәуірлерде, тауларда, аңғарларда, қыраттар мен жазықтарда соғыс құралы болып табылатын аттармен — қолдарыңнан келген барлық дайындықты жасаңдар.

Осы күш арқылы өз дұшпандарың мен Аллаһтың дұшпандарын, сондай-ақ сендерге бір жамандық келуін аңдып жүрген мұнафықтардың арасындағы өзге қауымдарды да сескендіріп, олардың жүректеріне үрей саласыңдар», — дейді.

«Қарулы бейбітшілік» деп аталатын бұл дайындық — озбырлық пен басқыншылыққа қарсы тұру үшін жасалады. Бұл — шариғатта рұқсат етілген іс әрі ешкім басып кіруге дәмеленбеуі үшін барлық мемлекеттер ұстанатын қалыптасқан тәртіп.

Сондықтан әрбір мемлекеттің шекарасы мен Отанын қорғау мақсатында қару-жарақ әзірлеп, әскерін дайындап, дұшпандарына қарсы тұруға қамданатынын көреміз.

Бұл — жамандыққа қарсы тұрып, зұлымдық пен озбырлықтың жолын кесуге арналған саяси тұрғыдан тамаша жоспар. Ол адам өмірін қию және қан төгу үшін басталатын соғыс емес. Керісінше, мұсылман елдерінің қайсыбіріне басқыншылық жасауды ойлағандарды тежеу үшін жасалатын дайындық.

Бейбітшілік пен бітімге шақыру

Осы себепті күш-қуат пен қажетті дайындықты әзірлеу бұйрығынан кейін, дұшпандар бітім мен бейбітшілікті қаласа, олармен бейбіт қатынас орнатып, ұсынған бітімін қабылдау жөнінде иләһи нұсқау келген. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾Алайда дұшпандарың бейбіт бітімге келуге ыңғай танытса, сен де пейіл білдір және бір Аллаға тәуекел ет! Шүбәсіз, Аллаһ – Сәмиғ (айтқан сөздеріңнің бәрін естуші) һәм Алим (бәрін білетін шексіз ілім иесі)﴿ («әл-Әнфал» сүресі, 61-аят).

Яғни егер дұшпандар бітімге және соғысты тоқтатуға бейім болып, татуласуды сұраса, мүміндердің абыройы мен ар-намысы сақталуы шартымен сен де оған бейім болып, олардың сұрағанын қабыл ал. Ісіңді Аллаһқа тапсыр және жалғыз Оған тәуекел ет. Расында, Аллаһ сені олардың айла-шарғысынан қорғайды. Ол сенің де, мүміндердің де ісін Өзі басқарып, дұшпандарыңа қарсы саған жәрдем береді.

Бұл аят Ислам мен діннің абыройы сақталған жағдайда бітімге келу мен бейбіт қатынас орнатудың рұқсат екендігін анық көрсетеді. Ал қорлайтын бітім — бейбітшілік емес, берілу. Ол — қорлық пен төмендік. Аллаһтың діні де, мүміннің абыройы мен ар-намысы да мұны қабылдамайды.

Аллаһ Тағала бізді бұдан сақтандырып:

﴾(Уа, мүміндер!) Ұнжырғаларың түсіп, жасы-маңдар, қайғы-мұңға салынбаңдар, егер шын мүмін болсаңдар, шүбәсіз, сендер үстемсіңдер﴿ («Әли Имран» сүресі, 139-аят), — деген.

Яғни дұшпандардың алдында әлсіздік танытпаңдар. Егер шынайы мүмін болсаңдар, сендер үстем әрі жеңімпазсыңдар. Өйткені сендер ақиқат үстіндесіңдер, ал олар жалған үстінде. Сендердің қаза тапқандарың — жәннатта, ал олардың қаза тапқандары — тозақта.

Мұсылмандар осыған мұқият назар аударуы керек. Саясаттың шайтандары бос сөздермен оларды алдап, абыройы мен ар-намысын құрбан ету есебінен Израильмен бітімге келуге итермелемеуі тиіс.

Яғни ақиқат жоғалып, жалған асқақтап, дұшпан үстем әрі жеңімпаз болып шығатын қорлықты бітімді қабылдамаулары керек.

Жетінші: Күпірлікпен күресу және Исламды тарату жолындағы жиһад

Ислам — бүкіл адамзатқа рақым діні. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾(Уа, Мухаммад!) Біз сені күллі әлемге (күллі жаратылысқа) теңдесі жоқ рақым ретінде ғана жібердік﴿ («әл-Әнбия» сүресі, 107-аят).

Ислам өз нұрын жер бетіне таратып, адамзат үшін әділдік пен еркіндікті жүзеге асыруды қалайды. Сонда адамдар Исламның әділдігі аясында тыныш әрі бақытты өмір сүреді.

Алайда жер бетінде зұлымдық пен озбырлық, ширк пен пұтқа табынушылық және адамның адамды құл етуі бар кезде бұл діннің таралуы мүмкін емес. Бұл нұрдың таралуы үшін қараңғылық сейілуі тиіс.

Сондықтан Аллаһ Өзінің Елшісіне ﷺ Аллаһтың жолынан тосатын, жер бетінде бұзақылық жасап, түзелуді қаламайтын және адамдарға Аллаһтың тура жолының жетуіне кедергі жасағысы келетін кәпірлермен соғысуды бұйырды.

Бұл жөнінде Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾Уа, пайғамбар! Кәпірлер мен мұнафықтарға қарсы (заман мен басқа да талаптарға сай) күрес жүргіз, оларға қарсы тұрғанда күшті әрі табанды бол! Олардың барар жері – тозақ. Ол қандай жаман ақырғы тұрақ! Қандай жаман барар жер!﴿ («ат-Тахрим» сүресі, 9-аят).

Жиһадтың мақсаты — асқақ, мұраты — ізгі. Ол — құтқару жолындағы жиһад, яғни адамзатты ширк пен пұтқа табынушылықтың құрсауынан құтқару.

Айтыңыздаршы, егер қандай да бір елде оба немесе тырысқақ ауруы таралса, оның басқа қалалар мен елдерге жайылып кетпеуі үшін мемлекеттер оны жоюға жұмылуы керек емес пе?

Аллаһқа күпірлік ету және Оның бар екенін жоққа шығару — барлық діндер үшін қауіп. Тіпті ол оба ауруынан да қауіпті. Өйткені ол жер бетінде бұзақылық таратып, Аллаһқа иман келтірген әрбір адамның — мейлі мұсылман, христиан немесе яһуди болсын — қанын төгуге ұмтылады.

Атеистік коммунизм мұсылман елдерін басып алған кезде не істеді? Аллаһқа иман келтіргеннен басқа ешбір «кінәсі» жоқ жүздеген миллион мүміннің өмірін қиды және барлық ғибадат орындарын жойды.

Құран Кәрім күпірлік пен ширк иелеріне қарсы соғысуды бекіткен кезде бізге осыны ескерткен. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾Ол мүміндер: «Раббымыз – Аллаһ», – деп айтқаны үшін ғана нақақтан-нақақ атамекендерінен, туып өскен жерлерінен қуылды. Егер Аллаһ кей адамдардың кесір-кесапатын енді бір адамдардың қолымен қайтарып отырмағанда, ғибадатханалар, шіркеулер, синагогалар және ішінде Аллаһтың аты ауызға көп алынатын мешіттер түгелдей бұзылып, тас-талқаны шығар еді. Кім Аллаһтың дініне қолұшын берсе, Аллаһ да оған сөзсіз жәрдем береді. Шүбәсіз, Аллаһ тым күшті һәм бәрінен үстем﴿ («әл-Хаж» сүресі, 40-аят).

Мағынасы: егер Аллаһ жиһадты және залым мүшріктермен соғысуды бекітпегенде, күпірлік иелері иман иелерін басып алып, барлық ғибадат орындары — монахтардың ғибадатханалары, яһудилердің синагогалары, христиандардың шіркеулері және мұсылмандардың мешіттері — қирап, қызметі тоқтар еді.

Демек, Ислам — тек мұсылмандардың ғибадат орындарын ғана емес, барлық дін өкілдерінің ғибадат орындарын қорғау және сақтау діні.

Сол себепті Аллаһ мүміндерді діндерінен тайдырмауы үшін кәпір мүшріктермен соғысуды бекітті. Мұны ардақты Пайғамбарымыз ﷺ да былай деп ашық айтқан:

«Маған адамдармен олар “Аллаһтан басқа тәңір жоқ” дегенге дейін соғысу бұйырылды. Кім “Аллаһтан басқа тәңір жоқ” десе, менен өзінің малы мен жанын қорғады. Тек оның тиісті ақысы бұған кірмейді. Ал оның есебі — Аллаһқа».

Ал Кітап иелеріне келсек, егер олар бізге жизия төлесе, оларды өз діндерінде қалдыру бұйырылған. Жизия — олардың Ислам мемлекетін мойындауының және мұсылмандармен бірге өмір сүруінің белгісі. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾(Уа, мүміндер!): Кітап иелері болса да, Аллаға және ақирет күніне кәміл сенбейтін, Аллаһтың һәм елшісінің харам қылғанын харам деп санамайтын әрі хақ дінді ұстанбайтын кәпірлер алдарыңда құрметпен бас иген күйде, жизия салығын өз қолдарымен әкеліп төлегенге дейін, олармен соғысыңдар﴿ («ат-Тәубә» сүресі, 29-аят).

Демек, Ислам — бейбітшілік ұстанған адамға рақым мен бейбітшілік діні, ал соғысушы мүшрікке қарсы соғыс пен жиһад діні.

Аллаһ Тағала сатып алған жандар

Біз өз жанымыздың иесі емеспіз. Өйткені жанымыз біздің меншігіміз емес, ол — Аллаһ Тағаланың меншігі. Оны Ұлылық пен Құдіреттің Раббысы жаратты, содан кейін оны бізден ең қымбат бағамен сатып алды.

Құран Кәрімге құлақ түрейік. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾Расында, Аллаһ мүміндерден жандары мен дүние-мүліктерін орнына жаннатты беретін болып сатып алды. Олар Аллаһ жолында (қанқұйлы кәпірлермен аянбай) соғысады, (сөйтіп қанқұйлы кәпірлерді) не өлтіреді, не болмаса (солардың қолынан) қаза тауып, шейіт болады. Бұл – Аллаһтың Тәуратта, Інжілде және Құранда орындауды мойнына алған хақ уәдесі. Уәдеге берік болуда Аллаһтан асатын кім бар?! Ендеше, (уа, мүміндер), Аллаһпен осындай (табысы мол) сауда-саттық жасағандарың үшін сүйінші! Ең үлкен жетістік, ең зор табыс деген, міне, осы﴿ («ат-Тәубә» сүресі, 111-аят).

Құран Кәрім Аллаһтың дініне жәрдем беру және Оның разылығына жету үшін Аллаһ жолында жандарын пида еткен мүмін-мүжәһидтердің сыйын ғажайып көркемдікпен, асқақ баяндаумен және қиялдан да асып түсетін теңеумен бекітілген келісімшарт түрінде суреттейді. Онда сату мен сатып алу, куәлік пен кепілдік бар.

Бұл — міндеттеме жүктейтін әрі міндетті түрде орындалуға тиіс келісім.

Ондағы сатушы — мүмін, сатып алушы — Ұлылық пен Құдіреттің Раббысы,
бағасы — жәннат, куәгерлері — Рахманның періштелері, кепілдігі — Аллаһтан түскен көктегі кітаптар, ал осы саудадағы дәнекер — Аллаһтың Елшісі Мухаммад ﷺ.

Аллаһ Тағала аятты мына сөздерімен аяқтаған:

﴾Уәдеге берік болуда Аллаһтан асатын кім бар?! Ендеше, (уа, мүміндер), Аллаһпен осындай (табысы мол) сауда-саттық жасағандарың үшін сүйінші! Ең үлкен жетістік, ең зор табыс деген, міне, осы﴿ («ат-Тәубә» сүресі, 111-аят).

Бұл неткен ардақты келісім! Бұл неткен ұлы баға!

Бұл неткен ардақты келісім! Бұл неткен ұлы баға! Бұл неткен асқақ кепілдік!

Көктен түскен кітаптарда — Тәуратта, Інжілде және Құранда бекітілген уәде!

Хасан әл-Басри:

«Аллаһпен ант етейін, Ол олармен сауда жасасты әрі оларға өте қымбат баға берді!» — деген.

Мына иләһи жомарттыққа, Ұлы әрі Жоғары Иеміздің жомарттығына қараңыздар!

Жандарды Өзі жаратты, мал-мүлікті Өзі ризық етіп берді. Содан кейін оларды адамдарға сыйлады да, кейін солардың өздерінен осындай қымбат бағаға сатып алды.

Аллаһпен ант етейін, бұл — расында да табысты сауда әрі таразысы басым түскен мәміле!

Аллаһ әрбір мүмінмен осындай сауда жасасты. Аллаһпен ант етейін, жер бетінде осы саудаға кірмеген бірде-бір мүмін жоқ.

Енді мына ұлы әрі қуанышты сүйіншіге қараңыздар:

﴾Ендеше, (уа, мүміндер), Аллаһпен осындай (табысы мол) сауда-саттық жасағандарың үшін сүйінші! Ең үлкен жетістік, ең зор табыс деген, міне, осы﴿ («ат-Тәубә» сүресі, 111-аят).

Жиһад пен басқыншылық және озбырлықтың аражігін ажырату

Озбырлық жолында соғысқан адам мен Аллаһтың сөзін үстем ету үшін соғысқан адамның арасы жер мен көктей. Ислам бұл екеуінің арасын ажыратқан. Аллаһ Тағала былай дейді:

﴾Иман келтіргендер Аллаһ жолында (ақиқат һәм әділдік үшін) соғысады, ал күпірлік қылғандар болса, тағұттың (шайтанның, жалған құдайлардың, ел-жұртты Алланың ақ жолынан қақпайлап, тайдырушы зұлым күштердің) жолында соғысады﴿ («ан-Ниса» сүресі, 76-аят).

Аллаһ Тағала мүжәһидтерді мадақтап, оларға нығметке толы жәннаттарда мәңгі қалатындарын сүйіншілеп:

﴾Иман келтіріп, Аллаһ үшін қоныс аударған һәм Аллаһ жолында дүние-мүлкін де, шыбын жанын да аямай күресетіндер Аллаһтың алдында ең жоғары мәртебеге ие. Нағыз жетістікке жеткендер – солар. Раббылары оларды шексіз рақымына бөлей-тіндігімен, оларға разы болып, оларды да Өзінен разы ететіндігімен әрі түгесілмес мәңгілік нығметке толы жаннат бақшаларымен сүйіншілейді. Олар жұмақта мәңгі-бақи қалады (да, қайғы-мұңсыз бақытты ғұмыр кешеді). Шүбәсіз, ең үлкен сый-сияпат Аллаһтың дәргейінде﴿ («ат-Тәубә» сүресі, 20–22-аяттар).

Аллаһ Тағала оларды үш сипатпен сипаттады: иман, һижрет және жиһад. Осы үшеуі үшін оларға үш түрлі құрметті сыймен сүйінші берді: рақым, разылық және жәннаттарға кіру.

Һижретте сапардың машақаты, Отаннан жырақтау бар. Ал бұл нәпсіге ауыр тиеді. Сондықтан Аллаһ Тағала олардың осы жат жерде жүруінің қарымтасы ретінде мәңгілік жәннаттардағы тұрақты нығметті сыйлады. Ол жерде шаршау да, машақат та жоқ әрі ол нығметтен ешқашан айырылмайды:

﴾Раббылары оларды шексіз рақымына бөлей-тіндігімен, оларға разы болып, оларды да Өзінен разы ететіндігімен әрі түгесілмес мәңгілік нығметке толы жаннат бақшаларымен сүйіншілейді﴿.

Бұл неткен ардақты сый! Неткен қымбат тарту!

Жиһад туралы аяттар өте көп. Олардың барлығын қамтып, осы қысқаша еңбекте түгел келтіру мүмкін емес. Өйткені олардың саны отыз бес аяттан асады. Олардың барлығы Аллаһ жолындағы мүжәһидтердің дәрежесінің жоғарылығына және Аллаһтың нығмет мекенінде оларға дайындаған мәртебесі мен құрметіне ишара етеді.

Өйткені олар — жақсылық пен бейбітшілікке шақырушылар әрі әлемді тағылық пен озбырлықтан құтқарушылар.

Біліп қойыңдар, ғалымдар мен шейхтарға қызмет ету — маңызды іс. Оларға қызмет етудегі мақсат — басқа адамдар атқара алатын күнделікті жұмыстар мен ұсақ-түйек істерге оларды алаңдатпау. Осылайша олар өздерінен басқа адамдар атқара алмайтын үлкен міндеттер мен діни жауапкершіліктерді орындауға мүмкіндік алады. Сөйтіп, өздерінің ғылыми қабілеттері мен ой-санасының күшін үлкен істерге және өзгелер атқара алмайтын маңызды жұмыстарға жұмсайды.

Сондықтан ғалымдарға, фақиһтарға, шейхтарға және дінге шақырушыларға қызмет етумен айналысыңдар. Оларды күнделікті ұсақ-түйек жұмыстармен әуре етпей, сол істердің ауыртпалығын өз мойындарыңа алыңдар. Сонда олар діни, білім беру және тәрбиелік міндеттерін, сондай-ақ дінге шақыру мен пәтуа беру қызметтерін көңілдері жай, алаңсыз атқара алады.

Осы арқылы оларға қызмет еткен шәкірттері мен жақсы көретін жандар да ғалымдардың осындай ұлы діни істерге уақыт бөлуіне жағдай жасағандары үшін олардың сауабынан кем-кетіксіз өз үлестерін алады.

Сондықтан ғалымдарға, шейхтарға және дінге шақырушыларға осындай ниетпен қызмет ету — олардың атқарып жатқан үлкен діни істерінің сауабына ортақтасуға себеп болатынын білулерің керек.

Пайғамбарлық әдістегі ілім талап етудің әдебіне сай ғылыми жол — ілімді ғалымдардан үйреніп, олармен бірге отырып, үнемі сұхбатында болған адамның іліммен бірге әдептілікті, кішіпейілділікті және ілім мен ғалымдарға құрмет көрсетуді де бойына сіңіруі. Ол ілімді қадірлеу мен ұлықтауды үйренеді. Бұл — Раббани жол әрі тура әдіс.

Бұл жолдың бір ерекшелігі — адамның ілімі мен танымы артқан сайын, оның әдебі мен кішіпейілділігі де арта түседі, сондай-ақ өзінің дәрменсіздігі мен білімінің аздығын көбірек мойындайды.

Ал ілім алудың қазіргі зайырлы әдісі адамды өз біліміне тәкаппарланып, танымына мастануға жетелейді. Ал жүрегінде тозаңның түйіріндей тәкаппарлығы бар адам Жәннатқа кірмейді.

Кім біліміне мастанып немесе танымына тәкаппарланса, ілімнің берекесінен, әдептің ләззатынан, кішіпейілділіктің асыл қасиетінен және ілімін одан әрі арттыруға деген құштарлықтан мақұрым қалып, бақытсыздыққа ұшырайды. Мұның бәрі оның ілгерілеуіне және білімін арттыруына кедергі болады.