Freedom Holding Corp. 2026 жылдың І тоқсанының қорытындысы бойынша $533,4 млн табыс тапты

2025 жылғы 1 сәуір – 30 маусым кезеңінде холдингтің кірісі 17% -ға өсіп, $533,4 млн. құрады. Кезең соңындағы таза пайда – $30,4 млн. құрады.

• Банк сегментінің кірісі 60% -ға - $146,2 млн-ға дейін ұлғайды, ал Freedom Bank Kazakhstan клиенттерінің саны 2,9 млн-ға жетті.
• Freedom Broker холдингке $176,3 млн әкелді, ал брокерлік шоттардың саны 725 мыңға жетті.
• Сақтандыру сегментінің кірісі $174 млн, ал lifestyle және телеком-бағыттар – $36,9 млн құрады.

S&P Ratings Freedom Holding Corp. болжамын «позитивті» деңгейге көтерді

S&P Global Ratings Freedom Holding Corp. еншілес компанияларының болжамын «тұрақты» деңгейден «позитивті» деңгейде қайта қарады. Агенттік сондай-ақ «В-» холдингі мен «В+» еншілес компанияларының өткен жылғы бағасын растады. Жоғары рейтинг холдинг құрылымдарындағы тәуекел-менеджмент пен комплаенстің күшеюімен байланысты.

Freedom Holding Corp. тәжірибесімен енді Стэнфордта бөлісуде

Stanford Graduate School of Business MBA студенттеріне оқытатын Freedom Holding Corp. цифрлық экожүйесінің даму тарихын дайындады. Бағдарламаға компанияның қалыптасуы туралы материалдар кірді: стратегиялар мен бизнес-модельдер, командаларды басқару, IT-өнімдерді іске қосу, экожүйеге дейін кеңейту, американдық қор нарығындағы листинг және т.б.

Freedom Holding Corp. Қазақстандағы ең тартымды қаржылық жұмыс беруші болды

Freedom Holding Corp. Ancor HR-компаниясының нұсқасы бойынша Қазақстанның ең тартымды 50 қаржы жұмыс берушісінің рейтингін иеленді. Ізденушілер арасында танымал компаниялардың жалпы рейтингісінде Freedom 15-орынды иеленді.

Alpha Dex қоры 185 FRHC 185 мың акцияларын сатып алды

Перспективалы қаржы компанияларының акцияларын сатып алатын американдық AlphaDEX (FXO) биржалық қоры 185 мың Freedom Holding Corp акциясын сатып алды. Енді FXO индексіндегі FRHC үлесі 1,22% құрайды.

Freedom SuperApp қосымшасында криптовалютамен сауда-саттық жасауға болады

«Фридом Финанс» Binance-пен келісімшарт жасасты және Freedom SuperApp қосымшасында криптовалютамен сауда-саттыққа АХҚО реттеушісінің лицензиясын алды. Бұл Қазақстанда криптовалюталық шотты тікелей толтырып, одан ақша шығаруға болатын жалғыз банктік қосымша.

Freedom Holding Corp. Вашингтонда шахматтан мектепаралық әлем чемпионатын өткізді

Freedom Holding Corp. Вашингтон маңындағы Александрия қаласында өткен мектеп арасындағы шахмат бойынша дүниежүзілік чемпионатты ұйымдастырушылардың бірі болды. Жарысқа 50-ден астам елдің балалары қатысты. Шара аясында Smart Moves Summit форумы өтіп, онда шахмат, технология және білім беру саласындағы әлемдік сарапшылар сөз сөйледі.

Тимур Турлов Қарағанды облыстық футбол бірлестігінің президенті болып сайланды

Тимур Турлов Қарағанды облысы футбол қауымдастығының басшысы болып сайланды. Freedom Holding Corp. негізін қалаушы өңірде спорттың осы түрін дамытудың төрт жылдық бағдарламасын әзірледі, оның аясында Freedom балалар мен жасөспірімдерге арналған Футбол академиясын салады. Freedom Қарағанды облысында футболды қолдауға $34 млн. астам инвестиция салады.

• Алдыңғы мақала «Номердің қонағы: Глеб Костарев»
• Мазмұны

Крипта туралы алғаш қашан естігеніңіз есіңізде ма?

Бұл шамамен 2014 жыл болатын, мен РБК-да криптовалюта туралы жазатын алғашқы журналистердің бірі болдым. Сол кезде алғашқы биткоинды $800-ге сатып алдым. Ernst&Young-дағы үш жылдық маркетингтен кейін мен тәуекелге бел буып, Waves блокчейн стартапына қосылдым, онда пиардың жауапты маманы болдым. Содан кейін Binance компаниясына келдім.

Осы биржамен жұмыс тәжірибесі сізге не берді?

Binance-те мен және менің командам әлемнің 60 елінде дамуға жауапты болдық. Компания ешқашан бюрократияланған құрылым болған емес, өте тез өсті және басқа да көптеген биржалардан айырмашылығы әуел бастан халықаралық дамуға сүйенді. Өзгерістерге тез бейімделу қабілетім - менің сол жерден алған басты дағдыларымның бірі. Мойныма жауапкершілік алуға және істен нәтижешығаруға кепілдік беруге үйрендім.

Binance-ден кету керектігін қашан сезіндіңіз?

Мен 2023 жылға дейін бес жылдан астам жұмыс істедім. Binance қарыштап өсу кезеңінен өтті: криптоиндустриядағы бір жыл – бұл басқа салалардағы үш жылға тең. Binance өзіне тән барлық артықшылықтары мен кемшіліктері бар корпорация болды. Мен әрқашан вайб стартаптарға жақын болдым, өйткені онда шектеу жоқ. Маған бір нәрсені жаңадан бастаған ұнайды.

Өзіңіздің жаңа жобаңыз Blum туралы әңгімелеп берсеңіз

Blum – бұл mini-app (кішігірім веб-қосымша) және Telegram-дағы чат-бот ретінде бар криптовалюта сауда платформасы. Ол арқылы пайдаланушылар түрлі блокчейндерде, соның ішінде TON, BNB Chain, Solana шығарылған криптаны сатып ала алады. Сондай-ақ онда TON блокчейнінде өз активтеріңізді генерациялауға болады.

Blum қалай ақша табады?

Токендерді шығарып, оларды сатқаны үшін комиссия алады. Бұл барлық трейдинг-боттар, биржалар және т.б. қолданатын жеткілікті стандартты тәсіл.

Біз ойыннан бастадық, онда пайдаланушылар іс-әрекеттерді орындап, ұпай жинап, оны осы жылдың маусым айында өткізген Airdrop*-тан кейін токенге айналдырды. Бірақ жалпы алғанда, біз Blum – трейдинг құралы деп бірінші күннен бастап айттық.

*Жаңа пайдаланушыларға немесе белгілі бір криптовалюта иелеріне тегін криптовалюта немесе токендерді тарату

Ресейдегі крипто нарығын реттеу туралы не ойлайсыз?

Әзірше Ресей бұрынғысынша, сұр аймақта десек болады. Криптовалюта мүлік деп танылғанымен, дұрыс реттелмеген. Ел крипта саласындағы ірі нарықтардың бірі болып қала береді, бірақ реттеушіліктің болмауы өз әсерін тигізетіні сөзсіз. Ел бюджеті өзінің салықтық пайдасын ала алмайды, себебі ресейліктер шетелдік сервистерді пайдалануға мәжбүр. Осының барлығын ескере отырып, мен крипто нарығын реттеуде индустрия мен пайдаланушылар үшін де, мемлекет үшін де кемшіліктерге қарағанда артықшылықтар көп екенін көріп отырмын.

Қазақстанда ше?

Бұл посткеңестік юрисдикциялардың бірі, онда криптовалюта белсенді дамып, халықаралық ойыншыларды тартуға және халықтың активтердің осы түріне қолжетімділігін жеңілдетуге тырысады. Қазақстанда Қытайдағыдай тыйым салуға немесе РФ-дағы сияқты шектеуге емес, криптаны реттеуге тырысу арқылы үлкен жұмыс атқарады. Бұған саланы терең түсінетін жақсы мамандардың, мысалы, бұрын Қазақстан бойынша Binance бас менеджері болған ҚР сандық даму министрі Жаслан Мәдиевтің айналысатыны қуантады. Әрине, бұрынғысынша сын-қатерлер мен қиындықтар бар, бірақ елдің басқалардан алда екенін және индустрияны дамытуға ұмтылатынын көру қуанарлық жағдай.

Криптоинвестор болу үшін блокчейн технологиясын қаншалықты меңгеру керек?

Bitcoin сатып алу үшін блокчейн маман болудың қажеті жоқ. Дегенмен, онымен айналыспас бұрын криптовалюта нарығының қалай жұмыс істейтінін анықтауға кеңес берер едім: білімсіз инвестиция шығындарға әкелуі мүмкін.

Сіз криптоға инвестиция салу туралы ойланып жүрген адамдарға қандай кеңес берер едіңіз?

Криптовалюта жоғары тәуекелді актив болып қала береді. Онымен жасалатын операцияларға абайлап қарап, ешқашан соңғы ақшаны салмау керек. Банктерден крипта сатып алуға несие алмау керек. Жалпы, саналы қадам жасаған жөн.

Сіздің ойыңызша, қазір қандай активтерге инвестиция салу керек?

Жаңадан бастағандар үшін мен топ-20 активтеріне қарауға кеңес беремін. Эфир және биткоин негізгі криптовалюталардың бірі болып қала береді, олар неғұрлым тұрақты. Біз бұл монеталарға институционалдар қаражатының үлкен ағынын көріп отырмыз және биткоин мен эфирдің ешқашан нөлге түспейтінін түсінеміз. Көптеген адамдар эфирдің биткоинге қарағанда тиімділігі жоғары деп санайды. Бұл сектордың қалған құралдарына сақтықпен қарау керек.

Криптовалютаның құбылмалылығы – бұл қалыпты жағдай ма әлде ол алаңдаушылық себебі ме?

Құбылмалылық олардың салыстырмалы түрде жаңа активтері мен өтімділігінің онша көп болмауынан туындап отыр. Егер біз аз ғана капиталдандырылған монеталарды алатын болсақ, онда әрдайым сұрақ туындайды: олардың көбісі кімнің қолында? Егер, мысалы, үлкен үлес бір адамның меншігіне шоғырланған болса, онда айла-шарғы жасауға да әлеует бар. Ірі монеталар жағдайында көлеңкелі операцияларды жүргізу құралдың неғұрлым жоғары қаржылануына және ойыншылардың көп болуына байланысты қиын.

Институционалдардың келуі, әдетте, орта мерзімді және ұзақ мерзімді перспективада құбылмалылықтың төмендеуіне алып келеді. Олар бөлшек сауда ойыншыларына қарағанда басқа логиканы басшылыққа алады, себебі олар инвестицияларға барынша іргелі тәсілді қолданады.

Сіз қаржы құралы ретінде крипта әлеуетін қалай бағалайсыз?

Менің ойымша, қазір ең қызықты салалардың бірі – бұл стейблкоиндер. Байқағанымыздай, олар қазірдің өзінде елдердің экономикасына әсер ете алады. Мен таяу жылдары осындай монеталар жергілікті валюталарға байланысты көбейетініне сенімдімін. Бұл мамандандырылған финтех-банктердің пайда болуына алып келеді. Стейблдер түрлі елдерден келген бизнес пен адамдар арасындағы аударымдар мен өзара есеп айырысу мүмкіндігін айтарлықтай жеңілдетеді ғой.

Биткоинның динамикасы мен перспективасына оның халвингі қалай әсер ететіні туралы айтып бере аласыз ба?

Биткоин халвингінің оның бағасына әсері, бір кездері елеулі, қазір, менің ойымша, біртіндеп әлсіреп келеді. Майнинг және халвинг жағдайы екінші планға өтіп, биткоинге жіберілетін капиталдың неғұрлым маңызды институционалдық ағындарына жол береді. Қазір, мысалы, индустрияда көптеген адамдар күн сайын биткоинге ETF-ке қанша ақша тартылғанын қадағалап отырады. Институционалдарға криптовалютаға тікелей инвестиция салу қиынырақ. Биткоин серпінін көрсететін ETF, бағалы қағаздарды сатып алу олар үшін осы активке қол жеткізудің неғұрлым ыңғайлы тәсілі болып табылады. Мен алдағы уақытта халвингтің ықпалы төмендейді деп айтар едім.

Сіз стартаптарды инвестициялайсыз ба, қайсысын инвестициялар едіңіз?

Бәрін жариялай алмаймын. Стартаптардың бірі –ENVY деп аталады. Онда жұмыс істейтіндер AI саласындағы үлкен мамандар. Олар кез келген пайдаланушыға сауда-саттықпен дербес айналыса алатын және өз иесі үшін пайда жасай алатын өз АИ-агентін құруға мүмкіндік беретін платформа әзірлейді.

Сонымен қатар, мен стейблкоинмен байланысты бірқатар стартаптарға инвестиция салдым.

Сізге әсер еткен кітаптар, адамдар немесе оқиғалар туралы айтып бере аласыз ба?

Адамдардың ішінен бірінші кезекте Рэй Далионы, ал кітаптардан – Навал Равиканттың «Альманахын» айта аламын. Бұл тұлғалық дамуға қатысты. Егер кәсіпкерлік туралы айтатын болсақ, онда Питер Тилдің «Нөлден бірлікке», Бен Хоровицтің «Күрделі шешімдер» кітаптарына назар аудару керек. Әрине, барлығына Binance крипто биржасының басшысынан «CZ өмір ережелерін» ұсынамын.

Маған белгілі тұлғалардың ішінен Илон Маскты қадағалау қызықты. Оның бизнесті дамытудағы көп жылдық тарихы қызықтырады.

Егер сіз бәрін есепшотыңыздағы аз ақшамен, нөлден бастасаңыз, не істер едіңіз?

Мен салымдарға аса сақтықпен қараушы едім. Өкінішке қарай, көптеген адамдар нарықта бір мың долларға мемкоин сатып алып, бір аптада миллионер бола салам деп ойлайды. Бұл крипто нарығының басты проблемаларының бірі. Мұндай жағдайлар бар ма? Жалпы бар, бірақ ілуде біреу болмаса.

Әлеуетті табыстылықтан басқа, DeFi-тұжырымдамасының құндылығын қалай бағалайсыз?

Менің ойымша, біз стейблдер базасында банктер пайда болуы мүмкін. Бұл адамдардың өмірін айтарлықтай өзгертуге қабілетті, өйткені орталықсыздандырылған шоттар ашуға болады, оларды ешкім ешқашан бұғаттай алмайды. Менің ойымша, ең қызығы осы. Енді крипта қарапайым адамдардың өміріне енеді, олар техникалық егжей-тегжейлі түсініп, оның қалай жұмыс істейтінін білуі міндетті емес. Негізгі сәт криптостартаптар үшін Web 3.0 жеңілдетілген қызметтерін ауқымды аудиторияға ұсыну мүмкіндігі болып табылады. Бұл маған ұнайды.

• Келесі мақала «Хроника»
• Алдыңғы мақала «Ақылды инвестициялар»
• Мазмұны

Апсайд және баға белгілеулер 25 тамызға ұсынылды

iShares Ethereum Trust ETF (ETHA) – BlackRock инвестициялық корпорациясының басқаруындағы және Web 3.0 негізгі цифрлық активтерінің біріне институционалдық қолжетімділікті ұсынатын Ethereum базасындағы ірі биржалық сауда қоры. Осы құрал бойынша ұзақ позицияға кіру үшін қызықты сәт АҚШ-та GENIUS Act заңын қабылдау болып табылады. Бұл жаңалық көпшілігі Ethereum желісі мен технологиясымен байланысты стейблкоиндерді ауқымды енгізу үшін негіз қалыптастырады. Өсудің қосымша драйверлері транзакцияларға сұраныстың күшеюі және стейкингтен түсетін кірістіліктің артуы болуы мүмкін.

DeFi Technologies (DEFT) – биткоин мен ірі альткоиндерге назар аудара отырып, өнімдерді ұсынатын басқарушы компания. Американдық заңнаманың өзгеруі DeFi-дің барлық инфрақұрылымын қолдайтын стейблкоиндер мен токенделген құралдар үшін реттеуші базаны құрады. Эмитент үшін бұл басқарудағы активтер көлемінің ұлғаюын және оның өнімдеріне сұраныстың артуын білдіреді. Қосымша оң триггер компанияның ең аз шығынмен жаңа өңірлерге бизнес-экспансиясын қамтамасыз етеді. DEFT акцияларын түзету алты айдан бір жылға дейінгі көкжиектегі инвестициялар үшін тартымды мүмкіндік ашады.

Visa (V) – $14 трлн астам жылдық транзакция айналымы бар ірі халықаралық төлем жүйесі. Таяу болашақта банк карталарын стейблкоиндермен жаппай ығыстыру сандық валюталарды Visa экожүйесіне ықпалдастыру сценарийі шамалы, неғұрлым шынайы көрінеді. Бұл ретте корпорация USDC инфрақұрылымына белсенді инвестициялауда және цифрлық валюталар үшін API-ді дамытуда. Компанияның бизнесі таза маржа 50% -дан жоғары болғанда екі мәнді өсу қарқынын тұрақты түрде көрсетеді. Эмитенттің акциялары үшін оң драйверлер блокчейн-шешімдерді интеграциялау, қолма-қол ақшасыз төлемдер көлемін ұлғайту және кері сатып алудың ауқымды бағдарламалары болып қала береді.

Circle (CRCL) - АҚШ долларының құнына байланған USDC стейблкоинінің эмитенті және блокчейн-инфрақұрылымын әзірлеуші. 2025 жылғы маусымда IPO-ға эмитент $1 млрд. астам қаржы тартты. II тоқсанда Circle кірісі 53% -ға, $658 млн. дейін ұлғайды. Айналыстағы USDC көлемі 90% -ға артып, $61,3 млрд болды, ал 10 тамызға $65,2 млрд. жетті. Стейблкоиндер туралы заңның (GENIUS Act) күшіне енуі компанияның өзекті бизнес-моделін заңдастырады, бұл USDC-нің дәстүрлі қаржы жүйесіне кірігу процесін айтарлықтай жеделдетеді. Қосымша оң нәтиже Corpay, Fiserv және Binance-пен серіктестікті, сондай-ақ капитал нарықтарына арналған Arc платформасын іске қосуды қамтамасыз етеді.

Coinbase Global (COIN) II тоқсанда сауда көлемінің қысқаруын және транзакциялық түсімнің төмендеуін тіркеді. АҚШ-тағы ірі криптобиржаның таза пайдасы $1,4 млрд. болды. Стейблкоиндардан түсетін табыс Circle-мен серіктестіктің арқасында 38% -ға ж/ж өсті. Өсудің қосымша драйвері стейблкоиндер мен криптоэкожүйелер эмитенттерінің қызметі туралы заңның күшіне енуі болады. Тәуекелге дайын және цифрлық активтердің жылдам өсетін нарығына ұзақ мерзімді экспозицияға бағдарланған инвесторлар үшін жоғары құбылмалылық жағдайында Coinbase баға белгілеулерінің ағымдағы төмендеуі ұзақ позицияларға кіру үшін қызықты мүмкіндік жасайды.

Бизнес-талдауға арналған бағдарламалық қамтамасыз етуші MicroStrategy (MSTR) өзінің қаржылық моделіне біріктіре отырып, биткоиннің ірі корпоративтік ұстаушысы ретіндегі позициясын нығайтады. ІІ тоқсанның аяғында компанияның балансында BTC 250 мыңнан астам өз қаражаты және облигациялар шығару есебінен сатып алынған. Компания менеджменті биткоиндердің жинақталған қоржыны, криптоактивтерге институционалдық қызығушылықтың артуы және осы нарықты реттеудің біртіндеп жақсаруы капиталдандыруды ұлғайту үшін негіз қалайтынын, ал BTC айналасындағы бизнестің шоғырлануы компанияға осы монетаның динамикасына бірегей экспозиция мәртебесін қамтамасыз ететінін атап көрсетеді.

Әлемдегі жетекші биткоин майнерлерінің бірі MARA Holdings (MARA) АИ-сегментін дамыту және өнімділігі жоғары есептеу (HPC) бағыты есебінен бизнесті әртараптандырады. Компанияның ІІ тоқсандағы кірісі 64% ж/ж өсті, EBITDA (түз.) он еседен астам ұлғайды, таза пайда $808 млн. асты. Бір BTC-ті өндіруге жұмсалатын энергия шығыны $33,7 мыңға дейін қысқарды. Негізгі мультипликаторлар бойынша бағаланбау эмитентті ұзақ мерзімді инвестициялар үшін тартымды етеді. Оның акцияларының өсу әлеуеті АИ және HPC-сегменттерін дамыту, орнықты операциялық тиімділік пен 50 639 биткоин резервінің арқасында іске асырылатын болады.

Riot Platforms (RIOT) биткоин майнингіне маманданған және дата-орталықтар жүйесін дамытады. Компанияның басымдығы – өнімділігі жоғары есептеу қуаттарын кеңейту және энергия шығындарын тиімді басқару. Шілде айында Riot 484 BTC шығарды. Эмитенттің соңғы есепті тоқсандағы кірісі $153 млн, таза пайдасы – $219,5 млн, EBITDA маржасы – 32% құрады. 2025 жылдың соңына қарай менеджмент жоспарларында хешрейтті 26% -ға ұлғайту көзделген, сондай-ақ компания энергетикалық активтерді монетизациялауға, жылжымайтын мүлікке жұмсалатын шығындарға, реттеуші талаптарға және дата-орталықтарға сұранысқа байланысты операциялық шығыстар мен тәуекелдерді азайтуға бағытталған.

• Келесі мақала «Номердің қонағы: Глеб Костарев»
• Алдыңғы мақала «Криптаны көздей отырып»
• Мазмұны

Ресейде майнинг туралы заңды енгізді, бірақ ол шикілеу болып тұр. Криптаны құруға рұқсат берілген сияқты, бірақ іс жүзінде көптеген проблемалық факторлар бар. Кейбір аймақтарда энергия тапшылығына байланысты майнинг жасауға тыйым салды, бірақ шынын айтқанда түрлі баламаларды ұсынатын пысықтар да табылып жатыр.

Орта Азияда майнингке қызығушылық бар. Қазақстан – өте болашағы зор нарық. Мұнда криптоқала салынады, былайша айтқанда өзінше бір «криптандар» үшін қаржылық хаб болып табылады. Шынында, нарықтың ерекшеліктері де бар, мысалы тұрақсыз реттеу, инфрақұрылымдық шектеулер, бірақ оның бәрі түзетуге болады.

2025 жылы адамдар жаңа монеталар іздеуді жалғастыруда. «Битоктан» басқа да перспективалы криптовалюталар бар. Бұл қаншалықты қарапайым болса да, «арзан розетка» тапқандарға табыс келеді. Сонымен қатар, адамдар экология туралы ойлап, баламалы энергия көздерін іздей бастайды деп есептеймін.

«Асики» (ASIC – майнингке арналған құрал), шумобокстер қазір Cryptodesk-те үлкен сұранысқа ие. Хостинг туралы да жиі сұрай бастады. Көбісі өздері темірмен алысқысы келмейді. Бұрын кім көрінген майнингпен айналысса, қазір тек сол істі нақты түсінетіндер айналысады. Бәсекелестік арта түсті.

Майнинг индустриясы – үнемі тәуекелге толы, сонымен қатар үнемі ақша табу мүмкіндігі болып табылады. Миды іске қосып, экономиканы есептеңіз – сонда бәрі дұрыс болады.

Қазақстан криптовалютамен жұмыс үшін жетілген және теңгерімді құқықтық жүйені қалыптастыру бағытында алға қадам басуда. Бүгінде елімізде цифрлық активтердің шығарылуы мен айналымын реттейтін нақты ережелер қолданылады. Бүгінде елімізде цифрлық активтердің шығарылуы мен айналымын реттейтін нақты ережелер қолданылады.

Индустрияда қызметті жүргізу құқығын бергелі жағдай біршама айқындала бастады. AFSA (Астананың қаржылық қызмет басқармасы) лицензияны тек Халықаралық қаржы орталығы (ХҚО) аймағының ішінде ғана береді. Әрбір компания AML/KYC стандарттарын сақтауға әрі ашық есеп беруге міндетті. Ендігі 80 -нен астам лицензия берілді, 415 мың майнинг-пул құырғысы тіркелді, АХҚО криптобиржаларының айналымы 2024 жылы $1,4 млрд-тан асты. Сонымен қатар, жүйе көлеңкелі платформаларды есептемегенде.

Мемлекет крипторезервтер құрумен, криптоқорды іске қосумен, Crypto City жобасымен байланысты бастамаларды қолдайды. Білім беру саласындағы ілгері жылжуды байқауға болады. Біз блокчейн-инженерия және комплаенс бойынша (тәуекелдерді, сондай-ақ заңнамалық және реттеуші нормалардың сақталуын) бағдарламаны енгізу және әзірлеуге қатысамыз. Мұндай бағдарламалар қазір 22 университетте жүзеге асырылуда.

Болашақта негізгі міндеттердің бірі - азаматтардың цифрлық активтерге меншік құқықтарын, соның ішінде оларды еркін иелену құқығын қорғауды қамтамасыз ету. Бұдан басқа, салықтық реттеу мәселесі назар аударуды талап етеді. Басқа елдердің үлгісі бойынша уақытша жеңілдікті кезең енгізу мүмкіндігін қарастыру керек.

Биткоинды көбінесе дәстүрлі активтермен байланыстырып келеді, оны барған сайын реттеуге тырысуда. Оларға төлеу сондай қолайлы болмағанымен (баяу әрі қымбат), жинақтаған ақшаны сақтау толығымен мүмкін нәрсе. Олай болса, монетаның дәрежесі «цифрлық алтын» ретінде нығая бермекші. Мемкоин және NFT нарығына қатысты, бұл жаңалықтардың әсері. Егер сіз, жаңа мемкоин туралы бірдеңе естіген болсаңыз, онда ол актуалды емес, сіз арқылы ақша табуға тырысуда. Яғни, сіз кешіктіңіз

Биткоин мен эфириумнан басқа қандай криптовалютаны алдағы екі-үш жылдың ішінде инвестициялық тұрғыдан қарағанда болашағы бар деп қарауға болады деген сауалға, ондай жоқ деп жауап берер едім. Бәлкім, қандай да бір үлкен монеталар (капиталдандыру бойынша топ-15-тен немесе тіпті топ-10-нан) табыстың жаңа және ыңғайлы мүмкіндіктерін, оған қоса стейкинг үшін пайыздарды ұсынатын шығар, бірақ мен ондайларды білмеймін.

Мен криптовалюта ісін жаңа бастаған инвесторларға өздерінің тәуекел профилін анықтауға кеңес беремін. Агрессивті түрде портфельдің 10-20% -ын криптамен ұстауды ұсынамын. Тәуекелге орташа қатынасы кезінде бұл үлес 5-10% -ды құрауы мүмкін. Консервативті инвесторға бұл активке портфельдің 1-2% -дан астамын бөлудің қажеті жоқ. Мемкоиндардан, капитализациясы төмен және мәмілелері аз валюталардан аулақ болуды ұсынамын. Және де аирдроптар (токендерді тегін бөлу әдісі) мен сондай бос нәрсенің артына түспеген жөн. Ешкім солай байып кеткен жоқ, және сіздер де сол жолмен байи қоймайсыздар. Бұл дәл Hamster Combat ойынындағыдай, пайдалы нәрсе жасап жатырмын деп ойлайсыз, бірақ олай емес. Одан да кітап оқыған дұрыс.

Intelion Data Systems-те әдеттегі клиенттің үлгісі жоқ. Жылдар бойы жүздеген машиналарды орналстыратын ірі корпоративтік тапсырыс берушілерге де энергияны көп қажет ететін есептеулер саласында жаңадан бастаған шағын кәсіпкерлерге де қолайлы болатын экожүйені құрдық. Бүгін бізбен 1500-ден астам клиент жұмыс істейді.

Біздің алаңдар Ресейдің төрт федералдық округінде және жеті субъектісінде орналасқан. Оның әрқайсысы ерекше әлеуетті аймақты ескере отырып құрылды. Бір жерлерде атомдық генерация болса, кейбір жерлерде – газ. Кейбір жағдайларда біз энергия объектілерін сатып алу мен жаңғыртуға инвестиция саламыз.

Электроэнергияның құны – алаңдарды таңдауда маңызды фактор, бірақ жалғыз фактор емес. Біз сондай-ақ еркін қуаттың қолжетімділігін, генерацияның тұрақтылығын, желілердің жүктелуін, кеңею перспективалары мен өңірдің басқа да энергияны көп қажет ететін өндірістерге қажеттілігін бағалаймыз. Бұл, әсіресе, майнинг үшін пайдаланылған қуаттар АИ-жүктемелерге жедел түрде қайта тарқатылуы мүмкін технологиялық ауысу жағдайларында өзекті.

Соңғы кезде мемлекет пен салалардың күш-жігері Ресей Федерациясындағы майнингті заңдастыру прооцесін іске қосуға және ашық жұмыс ережесін құруға бағытталған. Соның нәтижесінде екі негізгі құрал қалыптасты: криптаның майнерлер тізілімі және оны өндірістік өндіруші операторларының тізімі. Бүгінгі таңда соңғысына нарықтың барлық заңды қатысушылары кірді.

Біз Web 3.0 секторындағы үрдістерді белсенді қадағалап келеміз, және цифрлық юриспруденция саласында блокчейн-инженерлерге, смарт-келісім-шарттарды орындаушыларға сұраным қалай тұрақты өсіп келе жатқанын байқаймыз. Әсіресе бұл үрдіс АҚШ-та, Сингапурда, Ұлыбритания және БАӘ-де айқын байқалады. Қазақстанда Web 3.0 форматы жаңадан қалыптасуда. Жеке финтех- компанияларда, стартаптарда және биржалық құрылымдарда осы бейіндегі кадрларға деген қызығушылықты байқаймыз және алдағы үш жылда жаңартылған интернетте сұранымның күшейе түседі деп ойлаймыз. Орталықсыздандырылмаған желіде жұмыспен қамту саласы классикалық еңбек нарығына қарағанда серпінді әрі жахандық сипатта. Мысалы, бос орынның 60% толық қашықтан жұмыс істеуді ұсынады, командалар бірнеше елдердің арасында жиі бөлінген. Кейбір жобаларда заңды тұлғалар да жоқ: бұл DAO (Decentralized Auto­nomous Organization). 2025 жылы ең қажетті позициялар – Smart Contract / Solidity Developer (салыққа дейінгі орташа жылдық жалақы жылына шамамен $150 мың), Full-Stack Web 3.0 Developer (около $140 тыс.), Blockchain Security / Auditor ($180 мыңдай).

Web 3.0 стандарттық есептеулер криптовалютамен жүргізіледі. Мамандар өздерінің гонорарын USDT, USDC, ETH, SOL немесе жобаның өзінің нативтік токенімен алады. Осы еңбекті төлеу әдісінің жағымды тұсы – банктік кідіріссіз және комиссиясыз жылдам аударымдары болып табылады. Алайда тәуекелдер де бар. Олардың iшiнде токендердiң құбылмалылығы, көптеген елдерде салықтық реттеудiң нашар жұмыс iстеуi, соның нәтижесiнде ақы төлеудiң кейбiр форматтары техникалық жағынан еңбек шарты ретiнде танылмайды.

2025 жылдың бірінші жартысында криптовалюталардың танымалдығы өсуінің негізгі факторы олардың институционалдық қабылдануы мен реттеушілік айқындылығы болды. Ең алдымен облигациялар мен жылжымайтын мүлік жаппай цифрландырылады. Борыштық қағаздарды стандартталған құрылымы, жоғары өтімділігі және BlackRock және J.P. Morgan блокчейн алаңдары сияқты инфрақұрылымы арқасында токенизациялау оңай. Жылжымайтын мүлікті токенизациялау қымбат активтерді қолжетімді үлестерге бөлшектеуге мүмкіндік береді, бұл инвесторлардың кең ауқымын тартады. RealT және Polymath сияқты платформалар жылжымайтын мүлікті белсенді түрде токенизациялауда.

Қысқа мерзімді перспективада биткоин мемлекеттік резервтердегі алтынды алмастырмай, толықтыра түседі. Егер ірі экономикалар оны белсенді түрде жинақтай бастаса, ұзақ мерзімді кезеңде оның рөлі күшеюі мүмкін.

Олардың құбылмалылығына байланысты тәуекелдерді азайту үшін қоржынның 5-10% -нан аспайтын криптовалюталарды инвестициялаңыз. Инвестиция алдында жобаларды зерттеңіз. Токеннің командасына, технологиясына және нақты қолданылуына назар аударыңыз. Криптовалюталарды «салқын» әмиянда ұстаңыз және биржаларда үлкен сомаларды сақтамаңыз. Крипто нарығы жоғары валюталы, сондықтан алыпсатарлыққа емес, ұзақ мерзімді инвестицияларға бағдарланыңыз. Егер сіз жаңа болсаңыз, криптовалюталармен таныс қаржы кеңесшісіне хабарласыңыз немесе CoinDesk немесе CoinMarketCap сияқты ресурстарды зерттеңіз.

• Келесі мақала «Ақылды инвестициялар»
• Алдыңғы мақала «Құрғақ қасық ауыз жыртар»
• Мазмұны

Мемкоин құбылыс ретінде классикалық қор нарығының ешқандай құралымен салыстыруға келмейді. Бұл жағдайда құндылық шынайы активтермен емес, интернет-мәдениетпен жасалады ғой. «Мемшілдіктің» басты күші орасан сомалардың жылдам айналымын іске қосу және қамтамасыз ету қабілетінде.

Миллионға пародия

Алғашқы Dogecoin (DOGE) мемкоинін 2013 жылы американдық бағдарламашылар Джексон Палмер мен Билли Маркус жасаған. DOGE Илон Масктың «халық валютасы» туралы твитінен кейін танымал болды.

Палмер әзілдеп постқа танымал интернет-мемдегі иттің суретін тіркеп, Dogecoin-ге инвестиция салуды ұсынды. Көп ұзамай ол шын мәнінде шексіз эмиссиясы және ашық бастапқы коды бар криптомонетаны құрды, бұл оған өзгерістер енгізуге мүмкіндік береді.

«Ескі мектептің» инвесторлары үшін бұл мүлде қоқыс активі, өйткені ол мүлде материалдық дүниемен қамтамасыз етілмеген. Алайда интернеттегі танымалдылық та құнды, және оны монеталандырудың көптеген жолдары бар. Dogecoin әлеуметтік желілерде, демеушілікте, мысалы, Ямайканың бобслей командасында және Tesla тауарларын сатып алуда қолданылады. Іске қосылғанда Dogecoin $0,0005 бағаланды, 2021 жылдың мамырында танымалдылық шыңында ол $0,74 дейін қымбаттады. DOGE жарылыс өсімі ұқсас мемкоиндердің пайда болу толқынын тудырды, олардың арасында ShibaInu, PEPE, BONK бар.

Бір тиын тәуекелі

2025 жылы аты аңызға айналған Little Pepe жаңа мемкоины 100 млрд. теңгенің 26,5% -ын алдын ала сатуға $4,8 млн тартты. Ілгерілету үшін жасаушылар $777 мың жүлде қорымен ұтыс ойынын ұйымдастырды. Оның шарттары бойынша $100-дан кем емес қаржы салған және барлық тапсырмаларды орындаған алдын ала сатудың 10 қатысушысы жеңімпаз болады. Олардың әрқайсысы LILPEPE-ден $77 мың алады.

Барлық Little Pepe монеталарының дәл 50% -ы крипто биржаларында сауда жасауға арналған және ұтыс ойындары арқылы алдын ала сату немесе тарату үшін қол жетімді емес. Жоба авторлары құрылған өтімділік қоры мемкоиндардың басты проблемасы – бағамның күрт секірулерін болдырмауға көмектеседі деп есептейді.

Президенттік қосымша жұмыс

2025 жылдың қаңтарында Дональд Трамп $TRUMP мемкоинін шығара отырып, өзінің танымалдығын тікелей монетизациялады. 1 млрд монетаның 200 миллионы жария айналымға түсті. $TRUMP сатылымының алғашқы үш аптасында $314 млн құрады, ал Financial Times жалпы пайданы $350 млн деп бағалайды.

Трамп монетасынан бірінші кезекте президент пен инсайдерлер тобы табыс таба алды. Nasdaq мәліметінше, 58 криптоәмиян$10 млн астам пайда алды Іс-шара қоғамда қатты резонанс тудырды. АҚШ Демократиялық партиясы шенеуніктерге мемкоин шығаруға тыйым салуды ұсынды.

Қалай болғанда да, Трамп мемкоиннің жаңа түрін (PolitFi) жасады. Бұл - фанаттық токендер үлгісі бойынша саяси қызметті қаржыландырудың дәстүрлі тәсілдерін айналып өту құралы.

Мемдер маусымы

Мемкоиндер «мемдік» акциялар сияқты өте тұрақсыз. Оларға ұзақ уақытқа көп ақша салу өте қауіпті. 2024 жылы бұл нарық $137 млрд-қа жетті, ал 2025 жылдың басында алаяқтық пен трендтердің ауысуы салдарынан $49 млрд-қа дейін құлады. Мемдер жаңасына жол беріп, тез танымалдығын жоғалтады. Бұл сектор интернет белсенділігінің маусымдық ауытқуларына ерекше сезімтал.

Бұл нарықтың басты драйвері - жаңа құралдарды іске қосу үшін шексіз тақырып саны. Алайда «мемдік» сандық активтердің динамикасын болжау іс жүзінде мүмкін емес.

• Келесі мақала «Криптаны көздей отыры»
• Алдыңғы мақала «Ақпараттық графика: Биткоинның экологиялық ізі»
• Мазмұны

• Келесі мақала «Құрғақ қасық ауыз жыртар»
• Алдыңғы мақала «Майнинг экологиясы»
• Мазмұны

Криптоактивтерді өндіру индустриясы жылдан жылға жахандық электроэнергетикасына елеулі сын-қатер туғызады. 2025 жылдың мамырында тек қана биткоин желісі әлемдік мыс өндірісі қажеттіліктерімен салыстырмалы көлемде электр энергиясын пайдаланды. Мұндай «қомағайлық» энергетикалық тұрақтылық үшін қауіп төндіреді және қоршаған ортаның жай-күйіне теріс әсер етеді. Осыған байланысты реттеуші шара ретінде монеталарды өндіруге шектеулер енгізілуі мүмкін, бұл инвесторларды алаңдатады.

Кернеулі желі

Биткойнның негізінде жатқан Proof-of-Work (PoW) әдісімен блокчейнге жаңа буын қосу үшін майнерлер хештің мәнін іріктеу әдісімен табуы қажет. Блоктың құрылуына миллиондардың тек бір ғана шешімі әкеледі. Осы міндетті орындауға көп құрылғылар қатысқан сайын желінің жалпы энергия тұтынуы да жоғары болады. Сонымен бiрге, электр энергиясы қауiпсiздiктiң жоғары дәрежесiн қамтамасыз етуге қажеттi көптеген есептеулерде жұмсалады.

Энергия шығыны криптовалютаның нарықтық капиталдануына және желінің хешрейтіне - оған қосылған барлық құрылғылардың есептеу қуатына пропорционалды. 2020 жылдан 2025 жылдың басына дейін хешрейт шамамен бес есеге ұлғайды. Сонымен қатар, жабдықтардың тиімділігінің ішінара артуына қарамастан, энергия шығындары да өсті.

PoW-дан айырмашылығы, Proof-of-Stake (PoS) моделі тұрақты есептеуді талап етпейді. PoS-ке көшу бір блокты өңдеуге тұтынылатын электр энергиясының көлемін мыңдаған есе азайтуға мүмкіндік береді (осы технология жайлы «Бір буынның тізбегі» атты мақаладан оқуға болады).

Консенсус бағасы

Digiconomist 2025 жылдың мамырында Bitcoin желісін жылдық тұтынуды 176 ТВт· сағ деп бағалады. Бұл барлық Amazon (AMZN), Alphabet (GOOG) және Microsoft (MSFT) деректер орталықтарынан үш есе аз. Алайда, егер алынған шығындарды транзакциялар санына бөлетін болсақ, бір операцияға шамамен 1200 кВт/сағ шығады, яғни орташа американдық отбасының бір айдағы жиынтық қажеттіліктерінен жоғары. Бұл орташа көрсеткіш: Proof-of-Work моделінде электр энергиясы бүкіл желінің қауіпсіздігін қолдауға және блоктарды құруға жұмсалады, ал олардың әрқайсысындағы операциялар санына энергия шығындары тәуелді емес. Тіпті бір транзакцияда да энергияны тұтыну блокты толық толтырған кездегідей болады. Салыстыру үшін: Visa жүйесінде бір транзакцияны өңдеуге арналған маржиналдық шығыстар 1 Вт· сағ кем құрайды. Бірақ бұл инфрақұрылымның мүлдем басқа үлгісі бойынша есептеу екенін түсіну маңызды.

Galaxy Digital бағалауы бойынша, офистерді, банкоматтарды, дата-орталықтарды және төлем терминалдарын қоса алғанда, бүкіл әлемдегі дәстүрлі банк секторы жылына шамамен 260 ТВт· сағ тұтынады. Бұл биткоиндерді өндіру үшін пайдаланатын энергиядан көп, бірақ жасалатын операциялардың санымен және олардың экономикалық мәнімен салыстыруға келмейді. Мәселе айналымда ғана емес, әрбір транзакцияның «энергетикалық құндылығында».

Айналма жолдар және су асты тастары

Қазіргі заманғы криптожобалар PoW қолданбайды. Негізгі стандарт – Proof-of-Stake. Бұл базада Cardano, Solana, Avalanche, Polkadot, Near желілері жұмыс істейді. Олар жылына 1-2 МВт сағат, яғни биткоинге қарағанда миллиондаған есе аз тұтынады.

PoS-тің тағы бір артықшылығы - жоғары масштабталуы. Негізгі минус – орталықтандыру тәуекелі: қатысушының монеталары неғұрлым көп болса, оған блоктарды растау және сыйақы алу соғұрлым оңай. Нәтижесінде желіні бақылауды криптоактивті ірі ұстаушылардың шағын санына көшіру мүмкіндігі пайда болады. Бұны болдырмау үшін қазіргі PoS-желілердің көпшілігі табыстау тетіктерін енгізеді. Монеталардың иелері дауыс беру құқығын басқа қатысушыларға береді. Егер валидатор (транзакцияларды растайтын және блоктарды жасайтын торап) желінің жұмыс істеу ережелерін бұзса, оған slashing деп аталатын рәсімге сәйкес айыппұл салынады. Санкциялар, мысалы, валидатор бір уақытта бір уақыт бөлігі (слот) үшін екі түрлі блокқа қол қойған кезде екі рет тіркелген жағдайда қолданылады. Немесе бір торап баламалы тізбекті немесе транзакциялар цензурасын жасау үшін басқалармен үйлестіріледі. Сондай-ақ, «51% шабуыл жасау» үшін мәміле жасалуы мүмкін - стейктің көпшілігіне бақылау жасау және блоктардың тарихын қайта жазу мақсатында операциялар (Blockchair талдау платформасының негізін қалаушымен сұхбатта толығырақ танысасыз). Бұл бірыңғай тізбектің екі тәуелсіз (fork) тізбекке бөлінуіне және консенсустың бұзылуына әкелуі мүмкін. Валидатордың немқұрайлы жұмыс істеу жағдайлары да кездеседі, бірақ бұл да желіге зиян келтіреді.

Бақылау шаралары орталықсыздықты сақтауға көмектеседі және ірі ойыншыларды блокчейнді манипуляциялау әрекеттерінен сақтайды. Өндіріп алу айыппұл (бұзушылықтың ауырлығына байланысты 0,1% -дан 100% -ға дейін стейкті есептен шығару) немесе валидатор комиссия мен эмиссиядан түсетін кірістен уақытша айырылған кезде сыйақыларды мұздату нысанында болуы мүмкін. Жосықсыз төрешіні блоктарды растау процесінен уақытша алып тастай алады. Желіге қайта оралу үшін ол компьютерін (немесе серверін) желіге қайта қосуға, транзакцияларды тексеруге және растауға қайта қатысуы үшін блокчейн валидатор бағдарламасын іске қосуға және депозит енгізуге тура келеді. «Ең жоғарғы жаза» - өмір бойы қара тізімге енгізу: аса ауыр және қасақана әрекеттер кезінде заң бұзушының мекенжайы бар торапқа валидацияға қатысуға тыйым салынады.

Биткойнның базалық деңгейі секундына шамамен жеті транзакцияны өңдеуге қабілетті. Ethereum – 15-20. Салыстыру үшін: Visa (V) сияқты төлем жүйелері бір мезгілде мыңдаған операцияларды жүргізеді. Әрине, жаппай төлем жүйелері форматындағы криптовалюталарды пайдалану үшін бұл жеткіліксіз. Сондықтан операциялардың бір бөлігін өзіне ала отырып, желіні түсіретін қосымша деңгейлер (Layer 2) құрылды. Мұны орталық трассадағы кептелістерді азайтуға көмектесетін айналма жолмен салыстыруға болады. Осылайша, Lightning Network биткоин төлемдерін жылдам және энергия шығынсыз жүргізуге мүмкіндік береді. Ethereum экожүйесіндегі ZK-rollups, Optimistic rollups және Validium хаттамалары да осындай қағидат бойынша жұмыс істейді.

Жасыл майнингке

Криптоиндустрияның жоғары энергия тұтынуына байланысты оны реттеу жұмыстары жанданды. 2024 жылға қарай оннан астам ел PoW-майнингке тыйым салу немесе шектеу енгізді. Қытайда олармен 2021 жылдың ортасынан бастап айналысуға болмайды, Қазақстанда квоталар мен сараланған тарифтер енгізілді, Иранда ең жоғары жүктемелер кезінде электр қуатын уақытша өшіру тәжірибесі қолданылады. ЕО MiCA регламентін қабылдады, ол барлық крипто өнімдерін жеткізушілерді көміртегі ізі туралы есеп беруге міндеттейді. АҚШ-та бір уақытта майнерлер үшін олар тұтынатын электр энергиясына 30% салық енгізу туралы заң жобасын белсенді талқылаған болатын.

Сонымен қатар секторға инвестициялардан бас тартатын жеке компаниялар тарапынан да қысым артып келеді. ESG-көрсеткіштерге** бағдарланған қорлар PoW-жобаларды өз портфельдерінен жиі алып тастайды.

**Экологиялық, әлеуметтік және басқару практикасын жақсартуға бағытталған бизнес

Оған жауап ретінде криптоиндустрия таза энергияны пайдалануға көшеді. Cambridge Centre for Alternative Finance деректері бойынша 2024 жылы биткоин-майнинг үшін электр энергиясының 52% -дан астамын жаңартылатын немесе төмен көміртекті көздер қамтамасыз етті. Үлкен ойыншылар Канада, Исландия, Норвегияда су электр станцияларының жанында майнинг фермаларын салуда. Америкалық Crusoe Energy майнерлер мен деректерді өңдеу орталықтарына жеткізілетін электр энергиясын өндіру үшін мұнай өндірудің жанама өнімдерін қолданады.

PoS механизмінде жұмыс істейтін Ethereum, Solana, Cardano және Polkadot көміртегі ізі туралы есептерді ұсынады. Aleo, Aptos, Sui сияқты жаңа блокчейн-жобалар беделді және заңды тәуекелдерді болдырмау үшін энергия тиімділігін ескере отырып іске қосылды.

Соңғы раунд па?

Егер нарық бұрынғы қарқынмен өссе, ал PoW өзінің үстемдігін сақтап қалса, оның жалпы энергия тұтынуы 2027 жылға қарай жылына 250-300 ТВт· сағ жетуі мүмкін, оны мысалы, Ұлыбританияның жылдық энергия шығындарымен салыстыруға болады. Энергия тұтынуды ұлғайту салада бизнес жүргізуге шектеулерді күшейтуге әкеледі.

Бұл мiндеттiң шешiмi оны технологиялық «көгалдандыру» болып табылады. Galaxy Research болжамы бойынша 2027 жылға қарай биткоин-майнингтің көміртекті қарқындылығы 200 г СО ₂/кВт сағ кем болуы мүмкін - әлемдік экономика үшін орташа деңгейден екі есе таза.

Түйінді мақсаты – цифрлық активтердің саны мен әртүрлілігінің кеңеюіне қарай энергия ресурстарына жүктемені күшейтуді болдырмау. Егер индустрия табысты болса, ол тұрақты дамудың күн тәртібіне сәйкес келеді. Олай болмаған жағдайда экоактивистер мен БАҚ тарапынан секторға қысым күшейеді, институционалдық инвестициялардың жылыстауы жанданады, ал жоғары көміртекті ізі бар токендерге сұраныс әлсіреді. Осының бәрі крипто нарығының дамуын тежейді.

• Келесі мақала «Ақпараттық графика: Биткоинның экологиялық ізі»
• Алдыңғы мақала «География тарихы»
• Мазмұны

Cryptocurrency көптеген елдерде заңды болып табылады. Оны тауарлар мен қызметтерді сатып алу кезінде, инвестициялық құрал ретінде, тіпті еңбекақы төлеу үшін де пайдаланады. 2024 жылы Үндістан, Нигерия және Индонезия крипта айналымы бойынша әлемдік көшбасшы болды. Ол осы мемлекеттердегі қаржылық өмірдің бір бөлігіне айналды, себебі жоғары инфляция мен қымбат ақша аударымдары мұнда мобильді технологиялардың қолжетімділігімен үйлеседі.

«Криптонқалыпты» өмір үшін оны реттейтін заңдардан басқа дамыған инфрақұрылым мен ойластырылған салық саясаты қажет. Осы өлшемдерге сәйкес келетін әлемнің барлық өңірлері криптожұмақ деп аталады, бірақ онда да қарапайым ақшадан жаппай бас тарту болған жоқ.

Сальвадор. Заң жақтағы крипта

Сальвадор әлемде биткоинді ресми валюта деп таныған алғашқы мемлекет болды: 2021 жылдан бастап ол елде долларға тең бағамен айналуда. Үкімет көптеген BTC-банкоматтар орнатып, Chivo әмиянын шығарды және тіпті Кончагуа жанартауының етегінде Bitcoin City құруды жоспарлап отыр. Идея авторларының ойынша, бұл қала кірісінің басты көзі биткоин майнингі болуы тиіс, ол үшін электр энергиясы геотермальды көздерден алынатын болады. Bitcoin City инвесторларға айтарлықтай салық жеңілдіктерін ұсына отырып, оларды тартуды жоспарлап отыр. Алайда әзірге визионерлік жобаны іске асыру мәселесі туындап отыр. Оның үстіне ел тұрғындарының 80% -дан астамы бұрынғысынша қолма-қол доллар алып, оны төлегенді қалайды.

Нигерия. Тренд басында

Нигерия — күнделікті өмірге cryptocurrency енгізу бойынша әлемдік көшбасшылардың бірі. Елде ресми лицензияланған криптобиржа жұмыс істейді, билік финтех-индустриядағы компанияларды қадағалайды. Криптовалюталар ақша аударымдары, валюталық шектеулерді айналып өту және тұрақты жоғары инфляциядан қорғау үшін пайдаланылады. Сенімді сақтау құралы ретінде USDT стейблкоині әсіресе нигериялықтарда танымал. Крипто нарығының инфрақұрылымы жеткілікті дамыған. Салық салу әзірше ресімделмеген, бірақ криптографиялық табыстарға салық енгізу жоспарлары талқылануда.

Орталық Африка Республикасы. Қосылым орнатылмаған

Орталық Африка Республикасы 2022 жылы Сальвадор мемлекеті сияқты, биткоинді ресми төлем құралына айналдырды. Елде Sango Coin ұлттық токені іске қосылды, оның кепілдігімен жер учаскелерін, цифрлық резиденттікті, азаматтықты беру жоспарланған болатын, бірақ инфрақұрылымның әлсіздігінен (ел халқының 90% -ға жуығы интернетке қол жеткізе алмайды) бұл өзгерістер жаә әншейін болып қалды.

Үндістан. Қос мәртебе

2025 жылғы жағдай бойынша Үндістанда криптовалюта заңды төлем құралы болып табылмайды, бірақ оған тыйым салынбаған. Билік сандық активтермен жасалатын операциялардан пайда салығын 30% мөлшерінде алады, әр транзакциядан тағы 1% биржа немесе сатып алушы ұстап қалады. Бұл жүйе елдегі крипто нарығының дамуын шектейді. Дегенмен, оның құралдары алыпсатарлық жасау және валюталық шектеулерді айналып өту үшін кеңінен пайдаланылады. Инфрақұрылымды ірі биржалар, мысалы, WazirX, CoinDCX, сондай-ақ делдалсыз саудаға арналған P2P-платформалар ұсынады, бірақ тауарлар мен қызметтерге ақы төлеу бүгінгі күні жаппай таралған жоқ.

Индонезия. Ресми және онша ресми емес

Индонезия криптовалюталарды сауда және инвестициялар үшін рұқсат етілген активтер (тауарлар) ретінде таниды, бірақ төлем құралы ретінде емес. Тиісті операцияларды қадағалауды Тауар фьючерстері жөніндегі агенттік (Bappebti) жүзеге асырады, ондаған платформалар лицензияланған. Крипта инвестициялық мақсаттарда және трансшекаралық аударымдар бойынша шектеулерді айналып өту тәсілі ретінде белсенді пайдаланылады. Әсіресе жастар арасында бөлшек инвесторлардың саны өсіп келеді. Цифрлық монеталармен төлеуге ресми түрде тыйым салынған, бірақ P2P-нарық жұмыс істейді, сұр схемалар қолданылады. Криптотрейдингке салынатын салық әрбір транзакциядан 0,1% құрайды, сондай-ақ 0,11% мөлшерінде ҚҚС алынады.

ОАЭ. Криптогравитация

БАӘ ірі әлемдік криптоорталықтардың бірі мәртебесіне сенімді орныққан. Дубай әмірлігі 2022 жылы VARA ведомствосын құрды, ол криптовалютамен байланысты адамдарға жұмыс істеуге рұқсат береді. Табыс салығының жоқтығы мен мемлекеттің қолдауының арқасында Binance, Bybit, Crypto.com және басқа да ондаған жобалар Әмірліктерге көшті. Күнделікті айналымда дирхам басым, бірақ крипто төлемі бар терминалдар дәмханаларда, қонақ үйлерде электроника мен техника дүкендерінде пайда болады.

Уругвай. Офлайннан цифрлық форматқа

2024 жылы Уругвай криптовалюталарды заңдастырды, пайдаланушыларды цифрлық сәйкестендіру бағдарламасын іске қосты. Ең бастысы, елде елден тыс жерде алынған табысқа он жылдық салық демалысы бар. Бұл Уругвайды шетелде бизнес жүргізетін криптокәсіпкерлер мен инвесторлар үшін тартымды етеді. Компаниялардың бір бөлігі қызметкерлерге USDT – стейблкоинмен АҚШ долларына 1:1 бағамымен жалақы үлесін төлейді.

Криптоға жақын Португалия

Жақында ғана Португалияда cryptocurrency операцияларынан түскен табысқа ҚҚС салынбаған, ал «Алтын виза» бағдарламасы қаражатты криптоактивтерге салған кезде тұрақты тұратын жерге көшуге мүмкіндік берген. 2023 жылғы салық реформасынан кейін елге деген жоғары қызығушылық ең алдымен ұзақ мерзімді криптоинвесторларда сақталады. Реттеуші ведомстволар крипто қызметтерін жеткізушілерді тіркейді және бақылайды. Бұл үшін елде криптобиржа мен әмиянға арналған лицензиялау және ашықтықты арттыру жүйесі құрылды.

АҚШ. Қабылдау кезеңі

Бастапқыда АҚШ-та федералдық деңгейде криптовалюталарды реттеу болған жоқ. Жекелеген штаттар мен қалалар криптовалюталар мен блокчейн-технологиялар үшін жеке құқықтық шектеулер әзірледі. Мысалы, Вайомингте 2019 жылдан бастап криптобанктерге (штаттың лицензиясы бойынша Kraken Bank жұмыс істейді), сондай-ақ цифрлық бағалы қағаздар айналымына рұқсат берілген. Майами, Остин және басқа да ірі қалаларда биткоинмен төлеуге болады. 2025 жылғы шілденің ортасында АҚШ Конгресі нарықтар үшін маңызды үш заң жобасын бекітті: Бағалы қағаздар жөніндегі комиссиядан (SEC) осы саланы қадағалау жөніндегі өкілеттіктерді Тауар фьючерстері саудасы жөніндегі комиссиядан (CFTC) беру туралы, Федрезервке меншікті цифрлық валютаны шығаруға тыйым салу туралы, сондай-ақ стейблкоиндер туралы. GENIUS Act деп аталатын және президент Дональд Трамп қол қойған соңғы құжат бағамы биржалық құралдарға байланған сандық активтермен жұмыс істеу үшін ірі қаржы компанияларына жол ашып берді.

Міндеттемелер бойынша

Криптоактивтер мен олармен жасалатын операциялардың кең таралуын тежейтін объективті себептер бар. Олардың арасында монеталардың өте жоғары құбылмалылығы, майнингтің орасан зор энергия сыйымдылығы, халықтың едәуір бөлігінің қаржылық сауаттылығы деңгейінің жеткіліксіздігі бар. Осы инновацияларды дамытатын елдер нарықтың адал ниетті қатысушыларын ғана емес, алаяқтарды да тартады, бұл олардың қаржылық жүйелерінің қауіпсіздігіне нұқсан келтіреді.

Тәуекелдер бар жерде мүмкіндіктер де бар. Оны кім пайдалануға тырысады?

• Криптобизнес. Артық қағазбастылықсыз лицензия алу мүмкіндігі маңызды биржалар мен финтех-компаниялар АҚШ пен ЕО-дағы, Таяу Шығыс пен Латын Америкасындағы реттеушілердің қысымынан қашады.
• Инвесторлар. Криптомиллионерлер салығы төмен юрисдикцияларды қалайды. Онда капиталды аудару оңай, ал бизнесті есеп бермей жүргізуге болады.
• Цифрлық көшпенділер. Қашықтықтан жұмыс істеушілер, соның ішінде АТ-мамандар да криптовалюталар мен визалық жеңілдіктерге тұрақты қол жеткізуге мүдделі, сондықтан инвестициялар үшін резиденттік бағдарламалары бар елдерді таңдайды.

«Криптожұмақ» қақпасында

«Криптоқалыптылыққа» ие болу үшін биткойн-әмиян алу жеткіліксіз. Түсінікті салық базасы да, жылдам интернетке тұрақты қолжетімділік те, банктік шоттың болуы да, өз құқықтарын қорғау мүмкіндігі де қажет. Кейбір елдер қазірдің өзінде осындай жағдай жасап жатыр, кейбіреулері әзірге тек «толық легалайзды» елестетуде. Криптовалюта шынымен де орны бар жерде қалыпты жағдайға айналады.

• Келесі мақала «Майнинг экологиясы»
• Алдыңғы мақала ««Майнерлерге пайдаланушылардың қаржысын жымқыру тиімді емес»»
• Мазмұны

Сіздің криптамен таныстығыңыз қалай басталды?

Мектепте мен World of Warcraft-та бот арқылы ақша табатынмын. Ойын ішіндегі валютаны WebMoney үшін сатып, «Таулинк» арқылы қолма-қол ақшаға айналдыратынмын. Бірақ боттарды пайдаланғаны үшін менің аккаунтымды бұғаттап тастауы мүмкін еді. 2011 жылы биткоинның ешкім ешқашан тартып ала алмайтындығы қызықтыра бастады. 2013 жылы мен LocalBitcoins (P2P-алаң) аккаунтын құрдым және Қазақстандағы алғашқы криптовалюта сатушылардың бірі болдым. Кейіннен сауда жүйелерін әзірлеумен және майнингпен айналыса бастадым.

Blockchair қалай пайда болды?

МИФИ-де мен Никита Жаворонковпен таныстым, ол криптовалюталар бойынша курс жүргізіп, блокчейн бойынша талдаумен жұмыс істеді. Криптовалюта қозғалыстары туралы ақпарат болса, барынша салмақты сауда шешімдерін қабылдауға болады деген гипотеза болды. Жоспар – өздерінің сауда боттарына қызмет көрсету және нарық қатысушыларына қолжетімділікті сату болды. Блокчейннен алынған деректер анағұрлым көп пайдаланушыларға қажет болып шықты. Біз жобаны бірге бастадық, қазір Blockchair командасында 20 адам бар.

Клиенттерді қайдан табасыз?

Олар өздері келіп, жүйеге кіруге рұқсатты сатып алады. Біз жарнамаға қаржы жұмсамаймыз, органикалық трафикті арттыру және біздің шешімдерімізді біріктіретін әзірлеушілердің қажеттіліктерін қанағаттандыру есебінен өсеміз.

Blockchain security budget туралы айтып берсеңіз

Қазір майнерлерге блокчейндерді бұзу тиімсіз. Теория бойынша, желіге қатысушы биткоиндерді биржаға жіберіп, екі есе шығынды жүзеге асырып, «51% шабуыл» жасауға қабілетті. Бұл реципиент қаражат алды деп есептейтін операция, ал одан кейін майнер транзакцияны «қайтарады». Бұл сөз байласу және желінің есептеу қуатының жартысынан көбін бақылау болған кезде мүмкін болады. Биржаның «51% шабуылының» алдын алу үшін қаражатты есептеудің алдында бірнеше транзакцияны растауды талап етеді, бұл шабуылды бірнеше есе қымбаттатады.

Проблема мынада, блок үшін майнерлер марапаты әр төрт жыл сайын екі есеге азаяды. Орталықсыздандырылған жүйенің қауіпсіздігі оған жұмсалған бюджетке тікелей пропорционалды. Осылайша майнинг тиімсіз болады, ал желіге шабуыл жасау әлдеқайда тиімді болады.

AML-scam және онымен қалай күресу керек толығырақ әңгімелеп берсеңіз?

Anti-Money Laundering (AML) scam – қаражаттың шығу тегін тексеру түрінде цифрлық активтерді заңсыз ұстау. Айырбастаушы криптовалютаны тоқтатып, шығу тегін дәлелдеуді талап етеді немесе заңсыз деп айыптайды. Одан сескеніп қалған пайдаланушылар «проблемадан» басын алып қашу үшін ақшадан бас тартуға дайын. Бұл ретте айырбастаушының өзі, көрінеу сұр аймақта бола тұра, тазартуға қарсы заңнаманың субъектісі болып табылмайды және мұндай тексерулерді жүзеге асыруға құқығы жоқ.

Лицензияланған биржалар салық заңнамасына сәйкес келе бермейтін шешім. Пайдаға емес, табысқа салық салу трейдерлер үшін залалдарға әкеп соғуы мүмкін.

Қалай күресуге болады? Интернеттегі айырбастаулар туралы пікір жазу керек. Егер барлық платформаларда скам туралы айтатын болсақ, сізге ақшаңызды қайтарып береді. Бірақ басқаларды алдауды жалғастырады.

Криптовалютаның болашағын қалай елестетесіз?

Қазір стейблкоиндер туралы көп айтылады. Басты проблемалардың бірі - USDT мен USDC американдық валютаның бағамына байланысты, бұл экономиканың долларлануына әкеледі. Мәселен, әлемдік экономикадағы доллардың ықпалы мен үстемдігі факторынан крипта таза «американдық тақырыпқа» айналуы мүмкін.

Ал биткоинге келетін болсақ, оның бағасын болжау мүмкін емес. Ол, керісінше, криптаға деген жалпы көзқарасты көрсетеді. Көптеген адамдар биткоин мен басқа криптовалюталардың айырмашылығын түсінбейді, бірақ оны ең алдымен қоғамдық пікірге сүйене отырып сатып алады.

• Келесі мақала «География тарихы»
• Алдыңғы мақала «Цифрлық заң»
• Мазмұны

Үкіметтер мен реттеуші органдар тарапынан криптовалюталарға деген қызығушылықтың артуы ең алдымен олардың қарқынды өсуінен туындады. Бұл нарықты капиталдандыру 2020 жылдан бастап бес жарым еседен астам ұлғайды. 2025 жылдың ортасына $760 млрд-тан $3,4 трлн-ға дейін артты.

Сегментке тән құбылмалылыққа, қаржылық шығынға және бірқатар ірі ойыншылардың құлдырауына қарамастан, ол дамуда. Соңғы жылдары инфрақұрылым жақсарды, институционалдық инвестициялар ағыны күшейді, ал реттеушілер биткоин негізінде биржалық қорларды (ETF) іске қосуды мақұлдады. Бұдан басқа, токенделген активтер сегменттері немесе дәстүрлі биржалық құралдардың сандық аналогтары (бұл туралы «Токендер: ашу» атты мақаладан оқуға болады) және орталықсыздандырылған қаржы (DeFi) өсім көрсетіп отыр.

Осымен қатар әр түрлі елдердің үкіметтері стейблкоиндерді (құны тұрақты активке байланысты криптовалюталар) реттейтін заңнамамен және орталық банктердің цифрлық валюталарын (CBDC) енгізумен белсенді жұмыс істеуде (бұл туралы «Стейблкоиндар: ішкі көзқарас» атты мақаладан оқуға болады). 2030 жылға қарай криптовалюталық нарық регламенттеу деңгейі бойынша қор нарығына жақындайды деп күтілуде.

Бақылау локусы

Үкімет пен реттеушілердің бүгінде крипто нарығына жоғары қызығушылық танытуының бірқатар себептері бар. Олардың ішінде:

• Өсу әлеуеті. Нарықты капиталдандыру оған ақша қаражатының ағыны сияқты тұрақты түрде ұлғаюда. Мұндай серпін экономикасы әлсіз елдердегі қаржылық тұрақтылық үшін қосымша тәуекелдер туғызады.
• Капитал қозғалысын реттеу. Өсіп келе жатқан жаһандық тұрақсыздық пен санкциялық қысым жағдайында билік дәстүрлі банк арналарынан тыс ақша операцияларының максимумын бақылауға тырысады. Осылайша, мемлекеттер ақшаны жылыстатумен, терроризмді қаржыландырумен және криптовалюта қылмыстарымен күреседі, сондай-ақ салықтан жалтаруға және киберқауіптерге қарсы әрекет етеді.
• Бөлшек инвесторларды қорғау қажеттілігі. FTX, BTC-e, Celsius, Terra/Luna сияқты криптоиндустриядағы миллиардтаған шығынға әкелген және инвестициялық ахуалға теріс әсер еткен жобалардың құлдырауынан кейін реттеушілер жеке активтерді қорғау үшін көбірек жұмыс істеуге тырысады.
• Орталықтандырылған цифрлық валюталарды шығару. Cryptocurrency құнының қарқынды өсуіне жауап ретінде елдер өз аналогтарын әзірлеуде. Таяу болашақта цифрлық юань (e-CNY), еуро (Digital Euro), теңге (Digital Tenge) және швед кронасы (e-crone) орталықсыздандырылған токендерге балама болады.

Әлемдік стандарттар

Әлемдік экономикаға сандық активтерді көптеп тарту салдарынан оларды реттеу мәселесі бірінші орынға шығады. Мұнда FATF, G20, ХВҚ және IOSCO сияқты институттар мен альянстар маңызды рөл атқарады.

Қаржылық теріс пайдаланушылықпен күресте маманданған үкіметаралық ұйым (FATF) ақшаны жылыстатуға және терроризмді қаржыландыруға қарсы күрес (AML/CFT) саласындағы ұсынымдарды үнемі жаңартып отырады. Орталық талаптардың бірі – компанияларды әрбір транзакция кезінде клиенттер туралы ақпаратты жинауға және беруге міндеттейтін «саяхат ережесін» енгізу.

G20 крипто реттеуді жаһандық үйлестіруді қолдайды және оған ведомстволық бағынысты Қаржылық тұрақтылық жөніндегі кеңестің (FSB) іс-қимылын қолдайды. 2023-2024 жылдары ол стейблкоиндерді, DeFi реттеуді, сондай-ақ цифрлық активтермен трансшекаралық операцияларға байланысты тәуекелдерді біріздендіру бойынша бірқатар ұсынымдарды жариялады.

Халықаралық валюта қоры әсіресе дамушы елдердегі криптоинструменттердің рөлі туралы пікірталасқа белсенді түрде қосылады. ХВҚ орталық банктердің цифрлық валюталарын (CBDC) енгізу және криптоактивтер үшін құқықтық режимді қалыптастыру мәселелері бойынша үкіметке белсенді кеңес береді.

130-дан астам елдің қор нарықтарын реттеушілерді біріктіретін Бағалы қағаздар жөніндегі комиссиялардың халықаралық ұйымы (IOSCO) 2023 жылдан бастап криптобиржа, кастодиандық (активтерді сақтаумен байланысты) сервистер мен стейблкоиндер үшін нормативтер жасау бойынша жұмыс істейді. Ведомство бұл құралдарды ашықтық, тәуекелдерді басқару және клиенттерді қорғау талаптары бойынша дәстүрлі қаржы институттарына теңестіруді ұсынады.

Бірлескен жұмыс сандық активтер нарығы жұмысының қауіпсіз және болжамды тетіктерін қамтамасыз ету мақсатында жүргізілуде. Солай бола тұрса да, реттеуге деген ұлттық көзқарастар әр түрлі.

Мүмкін нұсқалары

Мемлекеттер толық тыйым салудан орталықсыздандырылған ақшаны белсенді ынталандыруға дейінгі диапазонда жаңа нарықпен өзара іс-қимыл жасау модельдерін таңдайды.

АҚШ, неғұрлым дамыған қаржы жүйесі бар мемлекет ретінде, Binance немесе Coinbase сияқты ірі криптобиржаларға қарсы сот процестерін жүргізетін SEC және CFTC (елдің реттеуші қаржы органдары) арқылы қатаң және іріктеп бақылау саясатын жүргізеді. Криптосферадағы заңнаманы жетілдіру бойынша да жұмыстар жүргізілуде. 2025 жылы еліміз цифрлық активтерді, оның ішінде стейблкоиндерді реттеу бойынша бірнеше заңнамалық бастамаларды қабылдады. Олардың шығарылуы мен қолданылуы заңдастырылған («География тарихы» атты мақалада толық жазылған).

2023 жылы Еуроодақ әлемде бірінші болып криптовалюталық нарықты (MiCA) кешенді реттеуді бекітті. Ол токендер эмитенттерін лицензиялауға, капиталға қойылатын талаптарға, сондай-ақ стейблкоиндердің ашықтығына қатысты. Заң 2025 жылдың соңына қарай толық күшіне енеді деп күтілуде.

Ресей криптовалютаны төлем құралы ретінде пайдалануға мүмкіндік бермейді. Орталық банк осы нарықты қатаң реттеуді, атап айтқанда бірқатар өңірлерде майнингке тыйым салуды қолдайды, бұл ретте 2024 жылы цифрлық рубльдің пилоттық нұсқасы іске қосылды.

Қытай майнингті және делдалсыз сауданы (P2P) қоса алғанда, cryptocurrency операцияларына рұқсат бермейді. Мемлекет ұлттық төлем жүйесіне біртіндеп кірігіп келе жатқан цифрлық юаньға баса назар аударады.

БАӘ, Сингапур, Бразилия бақыланатын ашықтық саясатын жүргізуде. Дубайда ерекше аймақ шеңберінде әрекет ететін мамандандырылған крипто-реттеуші болып табылатын Виртуалды активтерді реттеу жөніндегі басқарма (VARA) құрылды. Сингапур инновацияларды көтермелей отырып, стейблкоиндерді лицензиялау мен резервтеуге қойылатын талаптарды күшейтеді. Бразилия цифрлық шынайылықты құру бойынша белсенді жұмыс жүргізетін Орталық банк реттейтін төлем құралы ретінде криптовалюталарды пайдалануды толығымен заңдастырды.

Қазақстан Астанадағы АХҚО базасында бақыланатын криптоэкожүйені ілгерілетуде және ТМД-дағы өңірлік Web3 хабы рөліне үміттенуде. Криптобиржалармен пилоттық жобалар жүргізілуде, цифрлық теңге енгізілуде, үкімет майнерлер мен криптоактивтермен жұмыс істейтін компанияларды лицензиялаудың ашық жүйесін құрып жатыр. Бұл жиынтығында елдi цифрландыру және оның экономикасын әртараптандыру үшiн қолайлы негiз жасайды.

Криптовалюта нарығының дамуына ықпал ететін оң факторларға қарамастан, қиындықтар да бар. Қазiргi сәтте токендердiң заңды мәртебесi түсiнiксiз күйiнде қалып отыр, бiрiздендiру стандарттары жоқ, реттеушiлiк төрелiк тәуекелдерi, елдер арасындағы әлеуеттi жанжалдар және орталықсыздандырылған платформаларды (DeFi) бақылаудың шешiлуi қиын проблемасы бар.

Ереже бойынша ойын

2025-2030 жылдары мемлекеттік бақылауды қатайту және криптовалюталарға байланысты қызметті заңдастыру болжанып отыр. Қаражатты жылыстатуға қарсы күресті күшейту және клиенттерді тану рәсімін жасау тренді нығая түсуі мүмкін. Мысалы, жеке басын тексеруді жеңілдету үшін блокчейн базасында цифрлық сәйкестендіру құралдары (DID) белсенді қолданылады. Сондай-ақ сенімді және сұр платформалар арасында нақты бөлу пайда болады.

Биржалар мен стейблкоиндерді қатаң реттеуді, міндетті салық салуды және орталық банктер шығаратын цифрлық валюталардың пайда болуын күтуге болады.

Сондай-ақ токенделген активтердi пайдалануды кеңейту үрдiсi байқалады, ал қарқын алып келе жатқан токендеу оларды күнделiктi өмiрге одан әрi кiрiктiру үшiн катализатор бола алады. Мысалы, Швейцарияда жылжымайтын мүліктегі үлестерді «цифрландыруға» мүмкіндік беретін платформалар бар, олар осы нарықтағы меншік құқықтары мен операцияларды жеңілдетуге мүмкіндік береді: тіпті азғантай капитал салуға да болады, ал инвестициялардан шығу тетігі жеңілдеді.

Нарық өсуінің негізгі драйвері оған ірі инвестициялық қорларды, банктер мен жария компанияларды неғұрлым белсенді тарту болып қалады.

Сарапшылар криптовалюталық активтерге деривативтердің дамуын және әсіресе АҚШ пен Еуропада жаңа мамандандырылған ETF-тердің пайда болуын болжауда. Инвестициялар және оларды хеджирлеу үшін құралдар желісін кеңейту цифрлық активтерді қазіргі заманғы экономикаға ықпалдастыру процесін жеделдетеді. Жасанды интеллект технологияларының одан әрі дамуы, Web3 (интернеттің келесі буынының тұжырымдамасы) және метаверстің пайда болуы алдағы бірнеше жылда қаржы нарығын ғана емес, онымен бүкіл әлем бойынша миллиондаған адамдардың өзара іс-қимылын түбегейлі өзгерте алады.

Кемеңгерлік деңгейі

Цифрлық активтердің жаһандық нарығы кеңеюіне қарай ашықтыққа, қадағалау органдарына есеп беруге, сондай-ақ дәстүрлі қаржы жүйелерімен ықпалдасуға негізделген үлгіге көшеді. Бұл тренд енді кеңінен дами алмайды: криптоактивтер әлемдік экономиканың ажырамас бөлігіне айналады, ал әр түрлі мемлекеттердің, корпорациялардың және инвесторлардың назары соларда болмақ.

• Келесі мақала «Майнерлерге пайдаланушылардың қаржысын жымқыру тиімді емес»
• Алдыңғы мақала «Болашақтың әмияны»
• Мазмұны