Савол-жавоб

САВОЛ: Ассалому алайкум. Мени сизларга берадиган бир қанча саволларим бор эди. Мактабимиз директорининг менинг қаршилигимга қарамасдан ўзимнинг дарс соатларимни бошқа кишига бериб юборди. Сабаби дарс соатим кўп экан. Бу вазиятда у хақлими? Умумий қонунчиликка асосан иш соати қанча? Мен қандай тартибда ўз хуқуқларимни химоя қиламан? Мактабимизда низоларни қанча айтсам хам эшитиб кўриб чиқишмаяпти. Судга эса бож тўлашга имконим йўқ. Йўналиш берсангиз. Олдиндан рахмат!




ЖАВОБ: Ва алайкум ассалом.

Сизга бирин-кетин тегишли асосларни келтириб, жавобларимизни бериб ўтамиз.

Мехнат кодекси 115-моддасида иш вақтининг нормал муддати белгиланган.


Унга кўра ходим учун иш вақтининг нормал муддати ҳафтасига қирқ соатдан ортиқ бўлиши мумкин эмас.


Кейинги масала, директор бу вазиятда мехнат шартларини ўзгартиришга хақли эдими? 


МК 89-моддасида иш берувчининг ходим розилигисиз меҳнат шартларини ўзгартириш ҳуқуқи белгиланган.


Иш берувчи ходимнинг розилигисиз меҳнат шартларини ўзгартиришга фақат технологиядаги, ишлаб чиқариш ва меҳнатни ташкил этишдаги ўзгаришлар, ишлар (маҳсулот, хизматлар) ҳажмининг қисқарганлиги, башарти бундай ўзгаришлар ходимлар сони ёки ишлар хусусиятининг ўзгаришига олиб келиши олдиндан аниқ бўлган ҳоллардагина ҳақлидир.


Иш берувчи айрим тоифадаги ходимлар учун (аёллар киради бу тоифага) меҳнат шартларини ўзгартириш хусусида корхонадаги ходимларнинг вакиллик органлари билан олдиндан маслаҳатлашиб олади.


Иш берувчи меҳнат шартларидаги бўлажак ўзгаришлар ҳақида ходимни камида икки ой олдин ёзма равишда огоҳлантириб тилхат олиши шарт. Кўрсатилган муддатни қисқартиришга фақат ходимнинг розилиги билан йўл қўйилади.


Юқоридаги асослар бўлганда, директор хақли бўлар эди.


Меҳнат тўғрисидаги қонунларнинг ва бошқа норматив ҳужжатларнинг қоидаларини, шунингдек янги меҳнат шартларини белгилаш ёки мавжуд шартларни ўзгартириш тўғрисидаги меҳнат шартномаси мажбуриятларини қўлланиш масалаларига доир меҳнат низолари ходимнинг танлашига мувофиқ меҳнат низолари комиссиясида ёки судда кўрилади.



Мехнат кодекси 269-моддасига кўра меҳнат низолари қуйидаги ҳолларда бевосита туман (шаҳар) судларида кўриб чиқилади:


1) агар ходимнинг иш жойида меҳнат низолари комиссияси тузилмаган бўлса;


2) улар меҳнат шартномасини бекор қилиш асосларидан қатъи назар, ишга тиклаш тўғрисида, меҳнат шартномасини бекор қилиш вақти ва асослари таърифини ўзгартириш тўғрисида, мажбурий прогул ёки кам ҳақ тўланадиган ишни бажарган вақт учун ҳақ тўлашга доир бўлса;


3) улар ходим томонидан иш берувчига етказилган зарарнинг тўланиши ҳақида бўлса;


4) улар меҳнат вазифаларини бажараётганда ходимнинг соғлиғига шикаст етказилгани оқибатидаги зарарни (шу жумладан маънавий зарарни) ёки унинг мол-мулкига етказилган зарарни иш берувчи томонидан тўланиши ҳақида бўлса;


5) улар ушбу Кодекс 78-моддасининг иккинчи қисмида назарда тутилган ҳолларда ишга қабул қилиш рад этилганлиги ҳақида бўлса;


6) улар иш берувчи ва касаба уюшмаси қўмитаси ёки ходимларнинг бошқа вакиллик органи билан олдиндан келишиб ҳал этилган масалалар юзасидан келиб чиққан бўлса.


Ушбу модданинг биринчи қисмида санаб ўтилган меҳнат низоларидан бошқа низолар ҳам ходимнинг хоҳишига кўра бевосита туман (шаҳар) судларида кўрилади.


Мансабдор шахслар томонидан иш берувчига етказилган моддий зарарни тўлаш тўғрисидаги меҳнат низолари, агар мансабдор шахс етказган зарар иқтисодий низони кўриб чиқиш пайтида аниқланган бўлса, иқтисодий судлар томонидан ҳам кўриб чиқилади.


Меҳнат низоси меҳнат низолари комиссиясида кўрилмаган деган важ билан ходимнинг аризасини кўриб чиқишни рад этишга йўл қўйилмайди.


Шунингдек, сиз бу вазиятда меҳнат низолари бўйича — ходим ўз ҳуқуқи бузилганлигини билган ёки билиши лозим бўлган кундан бошлаб уч ойда судга даъво киритишингиз керак. Муддати ўтиб кетиши мумкин. Тезроқ даъво киритишингиз керак.


Яна, МК 277-моддасига мувофиқ ходимлар меҳнатга доир ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиқадиган талаблар бўйича судга мурожаат қилганларида суд харажатларини тўлашдан озод этиладилар.

February 12, 2019
by Adolat uchun
0
21

Банклар фаолияти тугатилса, омонатчилар қай тартибда ўз маблағларини қайтариб оладилар?


Банклар фаолияти тугатилса, омонатчилар қай тартибда ўз маблағларини қайтариб оладилар? 

Авваламбор, ҳеч қайси банкимиз ўз фаолиятини тугатмасин!


● Банклар ихтиёрий ёки мажбурий равишда тугатилиши мумкин.


● Ушбу ҳолатда Марказий банк билан келишилган ҳолда акциядорлар умумий йиғилиши томонидан ликвидатор (тугатувчи) ёки тугатиш комиссияси тайинланади.


● Ликвидатор тайинланган кейин икки иш куни мобайнида оммавий ахборот воситаларида, шунингдек банкнинг корпоратив веб-сайтида банк тугатилганлиги, жумладан унинг кредиторлари томонидан талаблар тўғрисидаги аризаларни тақдим этиш тартиби ва муддатлари ҳақида эълон бериши лозим. Талабларни тақдим этиш муддати банк тугатилганлиги ҳақидаги хабар эълон қилинган санадан бошлаб 2 ойни ташкил этади, ушбу муддат тугаганидан кейин ликвидатор томонидан талаблар қабул қилинмайди.


● Ликвидатор банкни тугатиш ишлари бошланганлиги тўғрисида барча кредиторлар ва омонатчиларни ёзма равишда хабардор қилади. Бунда тугатувчи хабарномада уларнинг шахсий ҳисобварақларида қайд этилган қарз ёки омонат миқдорини кўрсатади.


Шунингдек, фуқароларнинг банклардаги омонатлари бўйича ҳақ тўлаш мақсадида банкнинг тугатиш комиссияси (ликвидатор) ушбу икки ойлик даврда Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг мажбурий захиралари фондига депозитга қўйилган дебиторлик қарзлари ва маблағларини олиш чораларини кўради. Мазкур маблағлар биринчи навбатда тугатилаётган банкнинг фуқаролар омонатлари бўйича қарзларини тўлашга йўналтирилади.

Мазкур муддат тугаганидан сўнг, банкнинг тугатиш комиссияси ўн кунлик муддат ичида Фуқароларнинг банклардаги омонатларини кафолатлаш фондига қуйидагиларни тақдим этиши шарт:

тасдиқланган оралиқ тугатиш баланси;

тугатилаётган банк мол-мулкининг таркиби тўғрисидаги маълумот;

кредиторлар томонидан тақдим этилган талаблар рўйхати;

фуқаролар омонатларининг миқдорларини тасдиқловчи маълумот;

фуқароларнинг омонатлари бўйича ҳақ тўлаш учун Фондга зарур бўладиган пул маблағларининг ҳисоби.

Фонд оралиқ тугатиш балансини олган кундан бошлаб уч кунлик муддат ичида фуқароларнинг банклардаги омонатлари бўйича ҳақ тўлаш тартиби ва муддатлари тўғрисидаги хабарни оммавий ахборот воситаларида эълон қилади.

Фуқароларнинг банклардаги омонатлари бўйича ҳақ тўлашни Фонд оммавий ахборот воситаларида хабар эълон қилинган пайтдан эътиборан ўн кун ичида бошлаши шарт. Ҳақ тўлаш Ўзбекистон Республикаси Марказий банкининг розилиги билан Фонд белгилайдиган банк (агент банк) томонидан амалга оширилади. Омонатчилар агент банкка ўз омонатлари бўйича ҳақ олиш учун мурожаат қилганларида агент банк мазкур ҳақни омонатчи ўзининг омонати борлигини ва шахсини тасдиқловчи ҳужжатларни кўрсатган тақдирда тўлаши шарт.

Фуқароларнинг банклардаги омонатлари бўйича ҳақ тегишли ҳужжатлар кўрсатилган тақдирда омонатчиларнинг қонуний вакилларига ёки уларнинг ҳуқуқий ворисларига ҳам тўланади.


● Жисмоний шахс бўлган омонатчилар тугатишдан келиб тушган тушумлар ҳисобига ўз омонатларини олишда устуворликка эгадирлар.


@adolatuchun

November 15, 2018
by Adolat uchun
0
6

Ишсизлик нафақасига оид

Ишсизлик нафақаси ишсиз деб эътироф этилган шахсга у иш қидираётган шахс сифатида маҳаллий меҳнат органида рўйхатдан ўтган кундан эътиборан тайинланади. Қарамоғида учтагача киши бўлган, ўттиз беш ёшга тўлмаган ишсиз эркакларга ишсизлик нафақаси улар ҳақ тўланадиган жамоат ишларида иштирок этган тақдирда тайинланади.


Ишсизлар – ўн олти ёшдан то пенсия билан таъминланиш ҳуқуқини олишгача бўлган ёшдаги, ҳақ тўланадиган ишга ёки даромад келтирадиган машғулотга эга бўлмаган, иш қидираётган ва иш таклиф этилса, унга киришишга тайёр бўлган ёхуд касбга тайёрлашдан, қайта тайёрлашдан ўтишга ёки малакасини оширишга тайёр бўлган меҳнатга лаёқатли шахслар.


Ишсизлик нафақаси қуйидаги муддатларда ва миқдорларда тўланади:


👉 ишдан ва иш ҳақидан маҳрум бўлган ёки узоқ танаффусдан кейин ишлашни қайта бошлашга ҳаракат қилаётган шахсларга ўн икки ойлик давр мобайнида йигирма олти ҳафта, олдинги иш жойидаги иш ҳақининг эллик фоизи миқдорида, лекин энг кам иш ҳақидан оз бўлмаган ва ўртача иш ҳақидан ортиқ бўлмаган миқдорда;


👉 илгари ишламаган шахсларга ўн икки ойлик даврда ўн уч ҳафта, энг кам иш ҳақининг камида етмиш беш фоизи миқдорида.


Каналга уланиш учун

@adolatuchun

November 11, 2018
by Adolat uchun
0
4

Бир неча талабни бирлаштириш асослари

Асос: ИПКнинг 149 моддасининг охирги қисмида қуйидагича жумла мавжуд: “Даъвогар ўзаро боғлиқ бўлган бир нечта талабни битта даъво аризасига бирлаштиришга ҳақли.” ;

ФПКнинг 155 моддасида ҳам айни шундай банд мавжуд: “Даъвогар бир аризада ўзаро боғлиқ бўлган бир неча талабни бирлаштиришга ҳақли.” Ушбу моддага берилган шарҳга кўра ишда иштирок этаётган шаҳсларнинг бир ҳиллиги ҳам даьво аризасини бирлаштиришга асос бўлади.;

Ўз кучини йўқотган ХПКнинг 115 моддасида айни шундай банд мавжуд бўлиб, унга қўшимча равишда Ўз.Рес. Олий хўжалик суди Пленумининг 2007 йил 15 июндаги 162-сонли “Биринчи инстанция судида ишларни кўришда Ўз.Рес. Хўжалик процессуал кодексининг қўлланилиши тўғрисида”ги қарорининг 23 бандида қуйидаги жумла мавжуд яьни - ХПКнинг 115-моддасига мувофиқ даъвогар ўзаро боғлиқ бўлган бир неча талабни битта даъво аризасида бирлаштиришга ҳақли. Бир неча даъво талаблари, агар улар хўжалик судига тааллуқли бўлган низоли моддий-ҳуқуқий муносабатлардан келиб чиққан ҳолда ўзаро боғлиқ бўлса, бирлаштирилиши мумкин (хусусан, қайтарилмаган кредит, кредитдан фойдаланганлик учун фоизлар ва неустойкани ундириш ҳақида; ҳужжатни ҳақиқий эмас деб топиш ва шу ҳужжат асосида тўланган суммаларни қайтариш ҳақида; бир неча транспорт ҳужжатлари бўйича олинган ва битта қабул қилиш ҳужжати билан расмийлаштирилган ёки битта ҳисоб-китоб ҳужжати бўйича тўланган камомад миқдорини ундириш ҳақида). 

November 6, 2018
by Adolat uchun
0
7

Қуйидаги шахслар тиббиёт муассасаларида овқатланиш тўловидан озод қилинади:

​#bilgan_yaxshi


👉 I ва II гуруҳ ногиронлари;

👉 болаликдан ногиронлар;

👉 1941 – 1945 йиллардаги уруш ногиронлари ва қатнашчилари, уларга тенглаштирилган шахслар;

👉 Чернобиль АЭСидаги ҳалокат оқибатларини тугатишда қатнашган – ногирон шахслар;

👉 1941 – 1945 йиллардаги уруш йиллари меҳнат фронти қатнашчилари;

👉 байналмилалчи жангчилар;

👉 чин етимлар;

👉 ёлғиз пенсионерлар;

👉 18 ёшгача бўлган болалар, шунингдек ўрта махсус, касб-ҳунар таълими муассасалари ўқувчилари;

👉 чақириқ комиссиялари хулосаларига кўра мудофаа ишлари бўлимларининг йўлланмалари бўйича 18 ёшдан 27 ёшгача бўлган чақириқ ёшидагилар;

👉 “Ўзбекистон Республикаси фахрий донори” кўкрак нишони билан тақдирланган шахслар;

👉 1 ёшгача боласи бўлган эмизикли оналар.



Каналга уланиш👇

@adolatuchun

November 3, 2018
by Adolat uchun
0
10

САВОЛ-ЖАВОБ

❗️👨‍🎓 #yuridik_maslahat 

📩➡️ САВОЛ: Ассалому алайкум Жавоҳир. Битта савол билан мурожаат қилмоқдамиз. Пенсияга чиқиш учун мурожаат қанча вақтда кўриб чиқилади ? Шу ҳақида маълумот беринг.Олдиндан раҳмат.




📨👔➡️ ЖАВОБ: Пенсияга чиқиш учун: Ўзбекистон Республикаси “Фуқароларнинг давлат пенсия таъминоти тўғрисида”ги Қонунининг 45-моддасига асосан пенсия тайинлаш тўғрисидаги ҳужжатларни қараб чиқиш муддатлари пенсия тайинлаш тўғрисидаги ҳужжатлар улар тушган кундан эътиборан 10 кундан кечиктирмасдан қараб чиқилади.


Бунда, Пенсия жамғармаси бўлими (ҳар бир туманда фаолият кўрсатади) пенсия ва нафақаларни тайинлаш комиссияси бошқа зарур ҳужжатлар билан биргаликда пенсия тайинлаш тўғрисидаги ариза тушгандан кейин ўн кун муддатда тегишли қарор қабул қилади (пенсия тайинлаш тўғрисида, пенсия тайинлашни рад этиш ҳақида, тақдим этилган ҳужжатларнинг асосланганлигини текшириш тўғрисида ва шу кабилар).


Пенсия жамғармаси бўлими пенсия тайинлаш учун тақдим этилган ҳужжатларни текшириш тўғрисида қарор чиқарган ҳолларда, текшириш тамом бўлиш муддатидан қатъи назар, пенсия тайинлаш учун дастлаб мурожаат қилинган сана пенсия тайинлаш учун мурожаат қилинган сана ҳисобланади.



Каналга уланиш: 👇 


@yuridikmaslahat

November 2, 2018
by Adolat uchun
0
9
Show more