Азим дарёлардан баҳраманд боғлар

Умрини адабиётга бахшида этган, халқ меҳрини қозонган ва адабий мероси билан миллий адабиёт хазинасини бойитган улкан адибларни пурвиқор тоғларга, азим дарёларга қиёслаймиз. Адабиётимизнинг атоқли намояндаларидан бўлган Исҳоқхон тўра ­Ибрат, Ҳамид Олимжон, Зулфия, Ибройим Юсупов, Эркин Воҳидов, Абдулла Орипов ва Муҳаммад Юсуфни ана шундай азим дарёлар деб атагимиз келади...

 Муҳтарам Президентимиз ташаббуси билан атоқли адибларимиз номида ижод мактаблари ташкил этилиши адабиётимиз келажаги йўлидаги муҳим қадам бўлди.­ ­Бу даргоҳларда таълим олаётган ўқувчиларнинг эртага азим дарёлар каби жўш уришига, осмонўпар тоғлар сингари ижодий юксалишига умид қиламиз.

Устозлар билан Ижод мактабларида маҳорат сабоқлари ўтар эканмиз, завқ-шавққа тўлган кўплаб ёш қаламкашларни кашф этдик ва улар қандай улуғ ғоя меваси эканлигини янада теранроқ англадик. Таълим жараёнида олган тааcсуротларимиз асосида “Бунда булбул ­китоб ўқийди” номли рисолани нашрга тайёрладик. Яқин кунларда ўқувчилар қўлига етиб борадиган ушбу китобга Ижод мактабларида ўқиётган иқтидорли ёшларнинг ижодидан ҳам намуналар киритилган. Улардан айримларини муҳтарам газетхонлар эътиборига ҳавола этишни ният қилдик.

Ғайрат МАЖИД,

Ўзбекистон Ёзувчилар уюшмаси раисининг ўринбосари

-------------------------------------------------------------------

Исҳоқхон тўра Ибрат номидаги ижод мактаби


Нозима ҚозоҚжонова

Фахрия

Бетакрорим, ягонам Ватан,

Онамдайин меҳрибон, суюк.

Сен қалбимнинг жўшқин илҳоми,

Суянчиғим, залворинг буюк.


Истиқлолнинг қуёши балқди,

Ортда қолди зулматли кунлар.

Ҳар бир ўзбек юракларида

Энди умид дарахти гуллар.


Шу юрт учун фидо бу жоним,

Кипригимда асрайин уни.

Шодликларга, қувончга тўлсин,

Ўзбегимнинг ҳар битта куни.


Бетакрорим, ягонам Ватан,

Сени ўйлай, куйлайин фақат.

Юртим бахту иқболи учун

Хизмат қилмоқ – олий саодат.


Моҳидил ОЛИМОВА

Ошхонада

Бир куни ошхонада,

Бўлибди катта жанжал.

Ўртага олиб тузни,

Қилибдилар хўп ўсал.

Асал ўзин мақтабди:

“Мендан ширин нарса йўқ,

Одамлар севишади

Болим шириндир, гап йўқ”.

Шакар ҳам қўшилибди,

“Мен асалдан тотлиман.

Сендек таъмим шўр эмас,

Шакарқамиш зотлиман”.

Туз дебди: “Тўғри, сиздек

Тотли, ширин эмасман,

Аммо шу ошхонада

Ҳеч ўрним йўқ, демасман.

Мен бўлмасам агарда,

Одам кўнгли тўлмайди.

Ҳар қандай ширин таом

Асло тузсиз бўлмайди”.

Дўстларим, бировларни

Ранжитишдан қилинг ор.

Ҳар нарсанинг ҳаётда

Ўз ўрни, ўз изи бор.                                               


Дилшода ҲАКИМОВА

Она тилим

Кўҳна тарих қаъридан

Қулоқ тутсам бир замон        

Бил деган садо берди,                         

Навоий бу, бобожон:                               

“Жон болам, болаларим,                        

Озор чекар тилимиз.

Бўлибди минг-минг тилим.                

Оғримасми дилингиз?

Тилни эъзоз этмаса,                             

Қадриятлар қадрсиз.

Қолмаса деб нотинчман,

Меҳрибонлар меҳрсиз.

Сўзларни бой берганча,

Куюнмайсиз, куймайсиз.

Наҳот айрим сўзларнинг

Ўзбекчасин билмайсиз?

Қиёфангиз, қалбингиз,

Сизга ташвиш бермасми?

Аждодингиз тилида

Сўзласангиз бўлмасми?

Ўз уйига талпинган

Қушдай бўлинг беором.

Бу тарзда айриларсиз,

Она тилидан тамом”.

Шу садони тинглаб мен

Безовтаман, тинчим йўқ.

Лекин китоб бор экан

Тилимиздан кўнглим тўқ.

Ўзимиздай камтарин,

Ўзимиздай пурвиқор,

Қалбимиздай бойдан бой

Онажон тилимиз бор.

Мен ўн тилни ўрганай,

Мен ўн тилни билайин.

Маъно изласам тилсиз,

Эҳ, нима ҳам қилайин.

Ўзбек тили – бобо тил,

Худди чинордир азим.

Илдизларин тутгувчи.

Она халқимга таъзим.

December 5, 2018
by Jasurbek TOJIBOYEV
0
5

УНВОН ҲАЛИ ЧЕГАРА ЭМАС

Жаҳоннинг энг ёш гроссмейстери, ўзбек фарзанди Жавоҳир Синдоров билан суҳбат

— Жавоҳир, яқинда Венгрияда ўтказилган шахмат турнирида учинчи марта гроссмейстерлик талабини бажариб, юксак унвонни қўлга киритган энг ёш шахматчи бўлдингиз. Бундан барча ватандошларимиз жуда суюндилар, фахрландилар. Президентимиз сизни юксак унвонингиз билан муносиб тақдирладилар. Унвон муборак бўлсин!

— Раҳмат! Ҳаммамизга муборак бўлсин! Жаҳондаги энг ёш гроссмейстернинг ўзбекистонлик бўлиши халқимиз учун фахрли, албатта. Президентимизнинг менга йўллаган табрикларида айтилганидек, бу ғалаба биз кимларнинг авлоди эканлигимизни яна бир бор исботлайди.

— Гроссмейстерлик талабини уддалай олишингизга кўзингиз етганмиди? Эндиликда тарихий бўлиб қолган ўша мусобақа ҳақида гапириб берсангиз.

— Мен Будапештга қатъий ишонч билан боргандим. Аммо... биринчи турда украиналик халқаро мастер Эмил Мирзоевга ютқазиб қўйишим бу ишончни йўққа чиқаргандай бўлди. Шу куни менинг ҳам, отамнинг ҳам кайфиятимиз тушиб кетганди. Бир биримизга гап ҳам қотмай, жимгина меҳмонхонага қайтдик, дам олдик... 

Турнирда иштирок этаётган энг ёш иштирокчи мен эдим. Қолганлар 18 дан 50 ёшгача бўлган катта ёшли ва маҳоратли шахматчилар. Эртаси куни, ундан ке­йинги кун япониялик ва вьетнамлик кучли шахматчиларни доғда қолдиргач, юрагимизда яна умид пайдо бўла бошлади. Кейинги 6 турда менинг ютқазишга ҳақим йўқ эди. Фақат камида икки дуранг ва тўртта ғалаба керак эди. Улар орасида уч нафар халқаро гроссмейстер ҳам бор эди. 4-турда чехиялик гроссмейстер Плат Войтечни ютганимдан кейин ўзимга бўлган ишончим ортди. Кейинги турда озарбойжонлик умидли шахматчи Исмоил Шахалиев билан дуранг ўйнашга тўғри келди. Энди қолган 4 турдан 3,5 очко олишим лозим эди. 6-7-турларда икки забардаст гроссмейстер билан майдонга тушдим. Венгриялик Глеб Атиллани ютиш унча қийин кечмади. Аммо кейинги турда сербиялик 50 ёшли Златко Илинич билан ўйинимиз қарийб 6 соатга чўзилди. Тажрибали шахматчи қандай қилиб бўлса-да, дурангга эришиш учун ҳимояда “ётиб” олди. Энг сўнгги дамда унинг ҳимоя деворини бузиб ўтиб, таслим қилишга эришдим. Кейинги икки турда вьетнамлик Тран Мин Танни ютиб, ҳиндистонлик Маниш Шах билан дурангга имзо чекдим. Бугун бу гапларни бир-икки оғиз сўз билан айтаяпман... Аслида ўша пайтда менга, кеча-кундуз тепамда турган отамга қанчалик оғир, ҳаяжонли бўлганини сўз билан тасвирлаш қийин. Хуллас, олис юртдан ғалаба билан қайтдик. Ватанимизда бизни қахрамонлардек кутиб олишди, қийинчиликлар ёддан чиқди-кетди.               

— Мухлисларни қизиқтиргани учун энди анъанавий саволларни бермоқчиман: шахмат ўйнашни қачон ўргангансиз? Ким ўргатган? Кимлар устозлик қилган?   

— Тўрт ёшимда отам мени шахмат клубига олиб борганини эслайман. У пайтда мен шахматдан кўра компьютерда ўйнашни яхши кўрардим. Биринчи устозим Сабоҳат Зайниддинова менга шахмат сирларини ўргатди. Кейин Сирожиддин Зайниддинов, Акром Тошхўжаев, Владимир Егин каби устозлар қўлида маҳоратимни оширдим. Халқаро гроссмейстер Марат Жумаев уч йилга яқин шахматнинг энг нозик сирлари билан таништирди. Айни пайтда Бобур Сатторовдан сабоқ олмоқдаман. Мен барча устозларимдан мамнунман. Уларни қадрлайман. Уларга ўз миннатдорлигимни билдираман.      

— Қачондан бошлаб шахмат ҳаётингиздаги асосий машғулот эканини ҳис қила бошлагансиз? Мусобақалардаги дастлабки натижалар қандай бўлган? Ютуқлар ўз-ўзидан келмагандир?

— 2012 йили илк бор халқаро мусобақа — Ҳиндистонда ўтган мактаб ўқувчилари ўртасидаги Осиё чемпионатида қатнашиб, блицда олтин, стандартда кумуш медални қўлга киритиб, Осиё чемпиони бўлдим. Ота-онам, яқинларим, дўстларимнинг қувончи чексиз эди. Уларнинг хурсандчилиги менга қувонч бахш этарди... ўзимни кучли сеза бошладим. Шу пайтдан шахмат ҳаётимнинг мазмунига айланганини сезганман... Аммо ғалаба ўз-ўзидан келмайди. Ҳар куни 3-4 соатлаб машқ қилишга тўғри келарди. Яна уйга вазифалар... турнирлар, мусобақалар... Умуман, шахматчида бекор вақт бўлмайди. Болалар ёзги таътилда дам олишади, лагерга боришади, меҳмонга боришади. Шахматчи эса йил 12 ой ўрганишда, машғулотда, мусобақада...

— Ота-онангиз ва айниқса, таниқли олим ва адиб бобонгиз Комилжон Синдоровнинг Сизга кўрсатган ғамхўрлиги, фидойилиги ҳар жиҳатдан ибратлидир, десак муболаға бўлмайди. Мавриди келганда мухлисларни муҳим бир маълумотдан хабардор қилиб қўймоқчиман. Сизнинг шажарангиз машҳур бахши Эргаш Жуманбулбул ўғлига боғланади. Маълумки, бахшилар юзлаб достонларни ёддан билганлар ва халқ ичида ижро этганлар. Уларнинг хотирасига ҳайратланмай илож йўқ. Оллоҳ юқтирган хотира неъмати наслдан наслга ўтиб, шахмат ўйинида ҳам Сизга қўл келган бўлса, ажаб эмас.

— Бизнинг авлодимиз бахши-шоирлар авлоди. Эргаш Жуманбулбул ўғли 45 та достонни, у кишининг амакиси, Ёссоқ бахши 90 та достонни ёддан билган экан. Менга ҳам хотиранинг кучлилиги боболаримдан ўтган бўлса, ажаб эмас. Отамнинг айтишича, мендаги хотиранинг кучлилиги мени шахмат тўгарагига беришларига туртки бўлган экан. Мен ҳозир шахмат тахтасига қарамай, кўзимни юмиб, 4 та партияда бемалол ўйнай оламан. Бу мураккаб иш. Ҳатто кучли шахматчилар ҳам буни уддалай олиши қийин. Демак, хотиранинг боболарим қонидан менга ўтгани айни ҳақиқат.

Шахмат билан жиддийроқ шуғулланиш учун кўпчилик имкон тополмайди. Чунки ёш болани ҳар куни дарсга,    дарсдан уйга, кейин шахмат клубига, сўнг яна уйга олиб бориш, олиб келиш оғир иш. Кейин мусобақалар... Катталардан сизни кимдир ўша ерда 4-5 соатлаб кутиб туриши лозим. Хорижий сафарлар-чи? Шахматдан ташқари жисмоний тарбия билан шуғулланишимиз, тўғри овқатланишимиз, тўғри дам олишимизни ташкил қилиш... Хуллас, сиз айтгандай, менга бу борада омад кулиб боққан. Отам менинг, укаларим Исломбек ва Хумоюннинг шахмат билан беками кўст шуғулланишимиз учун барча шароитни яратиб берди. Ҳар доим бизнинг ёнимизда бўлди. Отажоним бўлмаганда мен бу ғалабаларга эриша олмаган бўлардим. У кишининг талабчанлиги, мақсад сари тўғри йўналтира олиши, келажагимиз учун тиниб-тинчимаслиги... буларнинг бари ғалабаларимнинг бош омили. Бундан ташқари, дадажоним Санжар Синдоров, аяжоним Ҳафиза Синдорова, бувим Жамила Синдорова, барча яқинларимнинг қўллаб-қувватлаши бўлмаганда мендаги истеъдод ҳам рўёбга чиқмай қолиши мумкин эди.

— Укангиз Исломбек ҳам уста шахматчи. Грециядаги жаҳон чемпионатида ака-уканинг қўшалоқ олтин медаллар олганини мухлислар яхши эслашади. Исломбек пойтахтдаги шахмат академиясида адиблар ўртасидаги шахмат мусобақасида ўтказилган сеансда ҳаммамизни боплаб мағлуб этганида унга қойил қолганмиз. Худо хоҳласа, Исломбек ҳам акасининг йўлидан бориб, юксак марраларни эгаллашига шубҳаланмаймиз. Укангизнинг истеъдодига қандай баҳо берасиз? Бир оиладан иккита зўр шахматчининг чиқиши ноёб воқеа эмасми? Ўзаро беллашиб турасизларми? Ака-укалик ҳалол спорт курашига халақит бермайдими?

— Исломбекда ҳам ноёб қобилият бор. 2013 йили Эронда бўлиб ўтган Осиё чемпионатида ҳали 6 ёшни тўлдирмаган ­Исломбек шахматнинг блиц, рапид, стандарт турларидан 3 та олтин медални олиб, бир йўла уч карра Осиё чемпиони бўлиб, ўзига хос рекорд ўрнатди, эл оғзига тушди. Ўшанда мен фақат битта кумуш медал олишга муяссар бўлгандим. Кейинги йил Грецияда бўлиб ўтган жаҳон чемпионатида Исломбек 7 ёшгача, мен 9 ёшгача бўлган болалар ўртасида ҳам блиц, ҳам рапид мусобақасида 4 та олтин медални кўлга киритдик ва икки карра жаҳон чемпиони бўлдик... Ўша йил охирида Бразилияда бўлиб ўтган жаҳон чемпионатида мен олтин, Исломбек бронза медалига сазовор бўлдик... Кейинги 2 йилда отам, уйдагиларим менга жиддийроқ аҳамият беришди. Исломбек кўпгина халқаро турнирларда қатнашолмай қолди. Энди, икки-уч кишининг чет элга бориб, ўн беш-йигирма кунлаб юриши каттагина маблағни талаб қилади-да!.. Шу орада укам Ҳумоюн ҳам Осиё чемпиони бўлди. ­Лекин, отам уни футболга қобилияти борлиги учун футболга берди. Ҳозир яхшигина ўйнаяпти... Мен энди гроссмейстер бўлдим, пулим кўпайса, укаларимга ­сарфлайман...


Суҳбатдош Ш.ОТАБЕК

November 29, 2018
by Jasurbek TOJIBOYEV
0
9

ФЕСТИВАЛЬ САДОСИ

Шундай воқеалар бўладики, уларнинг акс-садоси узоқ вақтгача қулоққа чалиниб туради. Ноябрь ойининг биринчи ўн кунлигида бўлиб ўтган V Халқаро симфоник мусиқа фестивали ана шундай ҳис-ҳаяжонга тўла воқеликни қамраб олди.

Айниқса, мусиқа мутахассислари, ижрочилар ва тингловчиларнинг қизғин фикр алмашишлари, композиторларнинг янги асар яратишлари учун илҳом манбаи бўлди. Композиторлик ижодиётида анчадан буён халқаро миқёсда бундай йирик тадбир ўтказилмаган эди. Фестивалда мусиқа санъатининг турли жабҳаларини қамраб олингани, анжуман доирасида бўлиб ўтган концерт дастурлари, ижодий учрашувлар ва маҳорат дарслари бир-бирига узлуксиз боғланиб боргани мутахассислар томонидан алоҳида қайд этилди.

Чет эллик ижодкорлар юртимизда фаолият юритаётган Миллий симфоник оркестр, Халқ чолғулари оркестри, “Сўғдиёна” халқ чол­ғулари камер оркестри, Консерватория қошидаги симфоник оркестр, В.Успенский номидаги академик лицей симфоник оркестри жамоаларининг ижро маҳоратидан баҳраманд бўлдилар. Айниқса, Алишер Навоий номидаги давлат академик катта театри саҳнасида композиторлар Анвар Эргашевнинг “Ҳумо” балети, Рустам Абдуллаевнинг “Садоқат” операси намойиш этилиши анжуман қатнашчиларида катта таассурот қолдирди. Ўз навбатида юртимиз мусиқа намояндалари ва талабалар Россия, Вьетнам, Испания, Австралия, Чехия, Озарбайжон, Эрон, Тожикистон, Қозоғистон, Қирғизистон каби давлатлардан келган таниқли композиторларнинг асарлари, уларнинг ижодий услуби, мусиқий салоҳияти билан яқиндан танишиш имконига эга бўлдилар. Россиялик Рашид Калимуллин, австралиялик Андриан Петут, тожикистонлик Хуршед Низомов, эронлик Айдин Самимий Мофахам каби етук композитор ва мусиқашунослар билан ўтказилган ижодий учрашувлар ҳамда маҳорат дарслари ўзбекистонлик талабаларда катта таассурот қолдирди.

Фестивалнинг энг катта ютуқларидан бири Ўзбекистон Композиторлари ва бастакорлари уюшмасининг чет элдаги ижодий уюшмалар билан ҳамкорлик меморандумлари тузишга эришгани бўлди. Мазкур ҳужжатларда ўзаро ҳамкорликни кенгайтириш, ижодий алоқаларни мустаҳкамлаш, биргаликда турли тадбирлар ўтказиш, маҳорат дарсларини жонлантириш, ўзаро тажриба алмашиш каби масалалар ўз аксини топган. Чет эллик меҳмонларнинг ҳар бир сўзи, муносабатида ўзбекистонликларга ҳурмати намоён бўлиб турди. Қозоғистонлик композитор Артык Токсанбаев шу фестиваль муносабати билан Алишер Навоий номидаги давлат академик катта театрига биринчи марта ташриф буюрганини ҳаяжон билан айтиб, “Ҳумо” балети ҳақида, театр биносининг салобати ҳақида самимий фикрларини билдирди. Шунингдек, озарбайжонлик Азер Дадашовнинг ҳазил-мутойибага бой “Дивертисмент”, чехиялик композитор Ян Мейслнинг “Рапсодия” асари ва аккордеонда муаллифнинг ўзи маҳоратини намоён этганини алоҳида таъкидлади.

Асосийси, Халқаро симфоник мусиқа фес­тивали мусиқа шинавандаларини жаҳон мусиқаси намояндалари ва уларнинг ижоди билан яқиндан таништирди. Ўзбекистон композиторлари асарларини чет эллик ҳамкасб­ларга намоён этди ва шу орқали халқаро тарғибот йўлида муҳим қадамларни босди.

Анжуман самараси ўлароқ, юртимиз оркестрлари репертуари Ўзбекистон ва жаҳон композиторларининг янги-янги асарлари билан бойиди. Қолаверса, чет эллик ҳамкасбларимизга бетакрор ва гўзал юртимизни, тарихга бой бўлган мамлакатимизни, ­халқимиз маданияти, меҳмондўстлиги ва урф-одатларини яна бир бор намоён этдик. Бу эса, ўз навбатида, Ўзбекистон маданиятининг чет давлатларда нафақат тарғиб этилишига, балки туризмни кенг ривожлантиришга ҳам омил бўлиб хизмат қилади.

Қуйида фестиваль иштирокчиларининг фикрлари билан танишасиз.


До Хонг КУАН,

Вьетнам Композиторлар ассоциацияси раиси:

— Ўзбекистонга иккинчи марта келишим. Биринчи бор 2005 йили, IV Халқаро симфоник мусиқа фестивалида бўлган эдим. Ўша давр билан ҳозирги Ўзбекистон, ҳозирги Композиторлар ва бастакорлар уюшмаси жудаям фарқланади. Бугун уюшмага кирар эканман, бошқа бир муҳитга қадам қўйгандай бўлдим. Қисқа тарихий давр мобайнида шунчалик катта ўзгаришларни бошдан кечирган мамлакатингиз чиройидан лолман. Уюшмага Президент томонидан кўрсатилган бунчалик катта эътибор ва эҳтиромни мен ҳеч қайси мамлакатда учратмадим. Бу сизлар учун ҳам, биз учун ҳам катта бахт. Юртингизда мусиқа санъатига, композиторлар ва ижодкорларга давлат миқёсида кўрсатилаётган эътибор келажакда юқори натижаларни беришига ишонаман.

Андриан ПЕТУТ,

Австралия Конфедерацияси раиси:

— Ўзбекистонга, қолаверса, Марказий Осиёга биринчи бор келишим. Ажойиб, гўзал мамлакатингиз бор экан. Фестиваль доирасида янграган мусиқий асарлар, уларнинг ранг-баранг услубий қирраларга эга экани мени қувонтирди. Симфоник мусиқа қаторида халқ чолғулари оркестри ижросини кўриб янада қувондим. “Omnibus” ансамбли ижросида янграган асарлар, композиторларнинг “топқирлиги”, ансамбль чолғулари хусусиятларидан моҳирона фойдаланишлари менда катта таассурот қолдирди. Айниқса, ёш композитор Виктор Хандамяннинг “Implicative order” асарида Тибет жомини қўллаши, сув товушидан ўзига хос эффект ҳосил қилгани менга жуда ёқди. Бундай ижодий экспериментлар композиторларнинг дунёқараши ва фантазиясининг бойлигини яққол кўрсатиб туради.

Самарқанд ажойиб ва бетакрор шаҳар экан. Амир Темур, Бибихоним ҳақидаги тарихий фактларни эшитиб лол қолдим. Гўзал Регистон майдони, Тиллақори мадрасасининг бетакрорлигини айтмайсизми. Фестиваль ташкилотчиларига юқори даражада анжуман ташкил этганлари учун алоҳида миннатдорлик билдираман. Рустам Абдуллаев нафақат етук композитор, балки фестивалларни халқаро миқёсда ташкил этадиган моҳир раҳбар эканлигини эътироф этишни истардим. Тадбирларнинг аудио ва видео тасмаларга муҳр­лангани, оммавий ахборот воситалари орқали кенг ёритилгани ҳам таҳсинга лойиқ. Ўзбекистон мусиқа маданиятининг дунёга кенг тарғиб этилишида, маданий алоқаларнинг мустаҳкамланиши йўлида мазкур фестивалнинг ўрни катта.

Рашид КАЛИМУЛЛИН,

Россия Композиторлар уюшмаси раиси:

— Фестиваль юқори даражада ташкил этилганини алоҳида қайд этмоқчиман. Ўзбекистон композиторларининг нафақат симфоник, балки халқ чолғулари оркестрлари учун яратган асарларини тинг­лаганимдан хурсандман. Юртингизда ижро мактаби кучли эканини, Миллий симфоник оркестр жамоаси Ўзбекистон ва жаҳон композиторлари асарларини юқори савияда ижро қилганини эътироф этиш жоиз. Дирижёрлар — Ўзбекистон Республикаси санъат арбоби, профессор Феруза Абдураҳимова, Халқаро танловлар совриндори Алибек Кабдураҳманов ўз касбининг устаси эканликларини намоён қилишди. 

Уюшма залида бўлиб ўтган камер мусиқа концерти ранг-­баранг дастури билан диққатни тортди. Анвар Эргашев, Ойдин Абдуллаева, қорақалпоғистонлик Нажимаддин Муҳамеддиновларнинг асарлари драматургик ривожи, чолғулар тембри ва ижро имкониятлари кенг қамраб олингани билан қизиқарли бўлди. Умуман, Ўзбекистон мусиқа маданияти жадал ривожланиб бораётгани мени қувонтирди. Фестиваль ташкилотчиларига шундай нуфузли фестивалга таклиф этганлари учун миннатдорлик билдираман.

Хуршед НИЗОМОВ,

Тожикистон Бастакорлар уюшмаси раиси:

— Юқори даражада ташкил этилган мазкур фестивалда қатнашганимдан бағоят хурсандман. Ўтган асрнинг тўқсонинчи йилларида Тошкент давлат консерваториясида таҳсил олганман. Ўша давр билан ҳозирги Ўзбекистонни қиёслаш жуда қийин. Бу ­фестиваль турли маданиятга эга бўлган халқларни бирлаштирувчи ижодий учрашувдир. Халқаро фестивалларни ўтказишдек хайрли анъаналарнинг тикланаётганидан мамнунман. Мазкур ­фестиваль бизни ҳам мана шундай йирик халқаро лойиҳаларни ўз юртимизда ўтказишга илҳомлантирди. Ўзбекистон композиторлари ва бастакорлари уюшмаси билан тузилган ҳамкорлик Меморандуми тез орада ўз самарасини беришига ишонаман.


Ўзбекистон Композиторлари ва бастакорлари уюшмаси бош мутахассиси

Муҳайё НАБИЕВА тайёрлади.

November 29, 2018
by Jasurbek TOJIBOYEV
0
8

ОҚ ТУН СИРЛАРИ

Пойтахтимиздаги тасвирий санъат галереясида очилган Ўзбекистон халқ рассоми Баҳодир Жалоловнинг “...Ва ўшанда барчаси бошланди” деб номланган кўргазмаси томошабинларда катта таассурот қолдирди. Экспозицияда муаллифнинг дизайн архитектураси, инсталляция, графика ва рангтасвир асарлари намойиш этилмоқда.

Кўргазманинг очилиш маросимида сўзга чиққан Бадиий академия раиси Акмал Нуриддинов, Ўзбекистон халқ рассоми Жавлон Умарбеков, Тасвирий санъат галереяси директори Жаҳонгир Темирхўжаевлар мусаввирни ушбу тақдимот билан табрикладилар. Мусаввир таваллудининг етмиш йиллиги билан ҳамоҳанг бўлган ушбу тадбирда Баҳодир Жалолов Ўзбекистон Бадиий академиясининг фахрий дипломи билан тақдирланди. Рассом кўргазма иштирокчиларига самимий миннатдорлик изҳор этиб, замонавий дунё ва жамият ҳаётини акс эттирадиган янги асарлар яратиш ниятини билдирди.

Дастлаб, Республика рассомлик билим юртида сўнгроқ И.С.Репин номидаги Тасвирий санъат, ҳайкалтарошлик ва архитектура институтида таҳсил олган мусаввир ўз фаолиятини талабаларга сабоқ бериш билан бошлади ва ўз ижодий услубини яратиш мақсадида тинимсиз изланди. Графика, рангтасвир ва монументал асарлар яратиш, ҳар бирида ўзига хос шакл-шамойиллар, янги ғоя, янги қирралар топишга ҳаракат қилди. Унинг устахонаси ҳамиша ижодкорлар, дўстлари, шогирдлари ва мухлислари билан гавжум. Айни, шу жойда унинг машҳур асарларининг эскизи, яъни ғоялари яратилган.

— Мен Баҳодирни анча олдиндан биламан, — дейди Жавлон Умарбеков. — Ўтган асрнинг 60-йилларидан бошлаб, тадқиқотлар ва жамоавий ишлар, ижодий изланишлар, кўргазмалар, саёҳатларда биз бир сафда бўлдик. У Санкт-Петербургда, мен эса Москвада ўқидик. Биз ҳар доим бирга ишладик, ёруғ орзуларга эргашдик. Замонавий санъат қандай бўлиши ҳақида узоқ суҳбатлашар эдик. Бир лаҳзада Баҳодир, коинотдаги каби, олам сирларини англашга интилди, мен учун қадимги шаҳримиз, Тошкент кўчалари, салқин анҳорлари ижодимнинг асосий мавзуси бўлди. Бугунги кунда бизнинг қаҳрамонимиз яна ҳаммани ҳайрон қолдирди. Бу ерда жуда қизиқарли, жуда таъсирли лойиҳаларни кўряпман. Мен Баҳодирга куч ва соғлик тилайман, шунда у келгусида ўзининг ҳашаматли, улкан режаларини амалга ошириши мумкин.

Мусаввир мамлакатимиз ва хорижий давлатларда ўтказиладиган кўргазмаларнинг мунтазам иштирокчиси. Унинг асарлари дунёнинг қатор мамлакатлари музейлари ва шахсий тўпламларидан ўрин олган. Кўргазмага файз бағишлаган ҳайратларга тўла, афсонавий санъат асарлари ўзбек рассомлик мактабининг ривож топишида мусаввирнинг қўшган мислсиз, улкан ҳиссасидир.

С.ҚОСИМОВА

November 29, 2018
by Jasurbek TOJIBOYEV
0
8

ХАРАКТЕРЛАР МУСАВВИРИ

Абдуқаҳҳор Иброҳимов кенг қамровли ва мураккаб жанр бўлмиш драматургияда самарали фаолият кўрсатиб келмоқда. Унинг турли жанрларда ёзилган пьесаларини бир умумийлик, яъни қаҳрамонлар характерининг ёрқинлиги ва ўзига хослиги бирлаштириб туради. Ижтимоий мавқеи ва нуфузидан қатъи назар, ким бўлмасин – ҳамма учун ҳалоллик, тўғрилик бир хилда меъёр бўлиши зарурлиги ҳақидаги ғоя драматург пьесалари негизини ташкил этади.

Ўтган асрнинг 70-йилларида ёзувчиликда бирмунча ном чиқариб улгурган Абдуқаҳҳор Иброҳимов “Биринчи бўса” пьесаси билан драматургияга кириб келди. Маънавий баркамолликка чорловчи замонавий мавзудаги ушбу асарда ёшлар ҳаёти тасвирланган. Пьесада бир-бирлари билан дўст бўлган Шокир, Роҳат, Қосим, Ферузалар ҳаётининг икки даври акс этади: мактабни битириш арафасида қалбларида муҳаббат эндигина куртак ёзаётган ва ҳаёт суронлари билан илк дарға юзма-юз келган паллалари.

Асарнинг бош ғояси шуки, инсон севгисиз яшай олмайди. У ҳар доим муҳаббатга ташна, интиқ. Бироқ инсон чинни пиёладек нозик ва покиза кўнгилни фақат ишончли, мард қўлларга бермоғи керак. Ахир, биринчи бўса ким учундир кўнгилхушлик бўлса, ким учундир кўнгилнинг битмас изтиробига айланиши мумкин. Лирик драма жанридаги ушбу пьесада баъзи бир ёшлар орасида ҳаётга енгил қараш кайфияти ва унинг салбий оқибатлари таъсирчан очиб берилган. Шокирнинг кўнгилхушлик учун Роҳатдан олган бўсаси ва ёлғон севги ваъдалари қизнинг бутун ҳаётини остин-устун қилиб юборади.

Драматург маҳорати ёшлар кечинмаларини ҳаққоний очиб беришга эришганида кўринади. Зеро, ёшлик бу — қон қайнаб жўшган, орзуларга лиммо-лим давр. Бу фаслда жуда камдан-кам инсон ўз қилмишлари оқибатини ўйлаб иш кўради. Ёшликда ҳиссиёт устун келиб қилинган хатти-ҳаракатлар кейинчалик қанчадан-қанча надоматларга сабаб бўлади. Пьесанинг барча даврлар учун долзарблигини таъминлаган фазилат инсон ўз қилмишлари оқибатини ўйлашга масъуллиги, акс ҳолда бутун умр пушаймон қилиб яшашига маҳкумлиги ҳақидаги умрбоқий ғоядадир.

А.Иброҳимовнинг “Зўлдир” сатирик комедияси — ижтимоий қимматга эга асар. Драматург асар қаҳрамони Ворисов мисолида жамиятда бирор ишни дурустроқ эпламасдан, турли мансабларда “сайр” этиб юрувчи кишилар қиёфасини тасвирлаган. Комедияда кўтарилган муаммо кишилик жамиятининг ҳар бир босқичида мавжуд ва, таассуфки, ҳеч ҳам йўқолмайдиган иллатдир. Худди шу жиҳат пьесанинг комик жанрда туғилишига сабаб бўлган. Асарда салбий ҳолатларни фош қилувчи кулги воситасида иллатларни тузатишга даъват янграб туради.

Ворисов мутахассислигидан қатъи назар, ҳар қандай ташкилотга раҳбарлик қилиб кетаверади. Табиийки, кўпинча рисоладагидек иш юритишнинг уддасидан чиқмайди. Аммо, шунга қарамай, унинг мансаб пиллапояларидан кўтарилиши ва алмашиб туриши сира тинмайди. Хўш, бунга сабаб нима, деган оғриқли савол туғилади. Гап шундаки, Ворисов каби нопрофессионал, савиясиз, маънавиятсиз одамлар кимларгадир асқотади. Зеро, ворисовлар “юқори”да ўтирган ўзи кабиларга ёқиш ҳадисини олган, бундайлар бир меҳрибонлик, хайрихоҳлик ниқобида тепадагилар кўнглини мудом овлаб туради-да...

Буларнинг эвазига, Ворисов чигал аҳволга тушиб қолганида валинеъматлар уни “қўллаб” юборади. Бу тўранинг мансаб курсилари шу қадар тез алмашиниб турадики, уни излаб келган ўғли йиллаб топа олмай юради. Бирга яшайдиган ёш хотини ҳам уни излагани-излаган. Албатта, драматург бу ҳолатни бироз бўрттириб тасвирлайди. Лекин қаҳрамоннинг маънавий қиёфасини очиб беришда бундай услубни қўллаш ўзини оқлайди.

Муаллиф Ворисов мисолида жамиятдаги кўплаб норасоликларга “ойна тутади”. Типик сатирик комедияларда бўлганидек, “Зўлдир”­да ижобий қаҳрамон кўринмайди. Ворисов атрофидаги бошқа салбий персонажлар ҳам жамиятдаги “қусур”лар умумлашмаси сифатида гавдаланади. Муаллифнинг маҳорати — пьесадаги образларнинг барчаси гарчи ўзини жамиятдаги бообрў, йирик шахслар қилиб кўрсатса-да, аслида, умрини кўзбўямачилик, фириб ва алдов билан ўтказиб юрган нокаслар эканини ёрқин тасвирлаб бера олганидадир.

“Зўлдир” пьесасига, мавзу ва кўлам жиҳатидан, “Пуч” трагикомедияси яқин туради. Ушбу пьесанинг жанри трагикомедия деб белгиланган бўлса-да, моҳиятан у психологик драма унсурларини ўзида намоён этган. Буни қайсидир маънода Антон Чеховнинг “Чайка” пьесасига қиёслаш мумкин. Комедия деб белгиланган “Чайка” ўткир психологик вазиятлари, тагмаъноли киноялари билан мураккаб хусусият акс этса, улфатчиликка йиғилган дўстларнинг некролог баҳона фаразий ўлим саҳнасидаги тилаклари ҳам аста-секин уларнинг характерини очиб боради. Турли соҳаларда катта лавозимларда хизмат қилаётган дўстларнинг қадрдон, ҳожатбарор Тўлаган ҳақида унинг валинеъматига қараб фикр-мулоҳазалар билдириши орқали жамиятдаги иккиюзламачилик, ошна-оғайнигарчилик, коррупция иллатлари беаёв фош қилинади. Тўлаганга ўзини қиёматли дўст кўрсатиб юрганлар, аслида, унинг суянган тоғи Келган Ўтаровичнинг соясига салом беришаётгани, суянч тоғи қулагач эса Тўлаганни бадном қилишга ўтиб олишгани пьеса кульминациясини ташкил этади.

А.Иброҳимовнинг сўнгги йилларда яратилган пьесаларида ижтимоий муаммоларнинг туб илдизлари инсоннинг ўзи билан, унинг шахсий хусусиятлари билан боғлиқ ҳолда талқин этилиши кузатилмоқда. Биргина “Тусмол ёхуд сенга бир гап айтаман” пьесасида бугунги жамиятнинг кўплаб муаммолари илдизи инсонларнинг бир-бирини тушунмаслиги, тушунишни истамаслиги, инсоннинг руҳий ёлғизлигида экани кўрсатиб берилган.

Пьеса бош қаҳрамони Эргашнинг дилини қандайдир ғам эзади. У шу дардини ким биландир бўлишишга, унга чора топишга интилади. Шу мақсадда яқинлари, қариндошлари олдига бирма-бир бориб, дил ёрмоқчи бўлади. Бироқ уни ҳеч ким эшитмайди, эшитишни хоҳламайди. Уни эшитиш учун шайланадилар-у, бир неча сонияга ҳам сабрлари етмай, ўз дардларини достон қила бошлайдилар. Ҳатто дардини айтолмай, ҳафсаласи пир бўлган Эргаш чиқиб кетса-да, айрим “дардкашлар” ҳаволарга сўзлайверади. Эргаш эса ҳеч қаердан ўзига дардкаш, ҳеч кимдан ўзига юпанч тополмай, бу оламдан ўтади. У айтмоқчи бўлган гап мавҳумлигича қолади. Бутун асар кулгига йўғрилган, бироқ унинг замирида кўзёш ётибди.

Эргашнинг оиласи, қариндошларидан кўпчилиги турли масъул лавозимларда ишлайди. Демак, асосий фаолияти инсонлар ҳаёти, уларнинг тақдири билан боғлиқ. Бу кишилар минбардан туриб буюк ғоялар ҳақида ваъз ўқийди-ю, аммо ўзлари инсонни тинглашни, унинг дардига шерик бўлишни билмайди, хоҳламайди. Муаллифнинг бундай бефарқликдан қийналиши, одамлар шулар ҳақида ўйлашини хоҳлаши яққол акс этиб турибди. Пьеса қаҳрамонлари сиртдан ҳеч қандай ками йўқ, бахтли кўринса-да, бироқ, аслида, руҳан нотинч кишилардир.    

А.Иброҳимов муаммони очиб бериш учун асосий қурол сифатида бекорга кулгини танламайди. Ўзини “олий зот”лар деб билган бу тоифа бачки муаммоларни ҳал қилиш жазавасида шунчалар жиддийки, ҳатто бу носоғ интилишлари билан нақадар кулгили кўринишини ҳам пайқамайди. Уларнинг бундай кулгили кўриниши, ташқаридан қаралганда, ҳам завқли, ҳам азоблидир. Зеро, саҳнадаги мазкур персонажлар хатти-ҳар��кати томошабинга ҳам ойна тутгандек бўлади. Ахир, бу ўткинчи ҳаётда одамлар нималар учун талашадилар? Оддий манфаатлар учун эмасми? Томошабин саҳнада намойиш этилаётган инсоний муаммоларни кўриб кулади, аммо онгининг бир буржида ўз ҳаётини ҳам ўзгартириши лозимлиги ҳақида таҳлиллар кечади. Таҳлилки, бу театрдан олинган сабоқдир, таҳлилки, бу комедиянинг катарсисидир.

Драматург пьесаларида жаҳонга машҳур абсурд театри хусусиятлари кўзга ташланади. Яъни бемаъниликдан маъни излаш, ҳеч нарса ҳақида кўп фикрларни айтиш шу театр­даги ўзига хосликдир. Айни сабабга кўра, А.Иброҳимов пьесаларида характерлар ёрқин, хилма-хил, ўта ҳаётийдир. Улар ўз ҳаётийлиги билан томошабинни янада ўйга толдиради, янада изтиробга солади. Зеро, драматург сизу биз яшаб турган жамиятдаги аччиқ маънисизликлардан баҳс очади. Аламлиси, бу бемаъниликларни ўзини маънили сановчи кишилар амалга оширади. Бундай иллатлар кулги усули билан очиб берилганки, шу боис уларнинг тарбиявий хусусияти юқори. А.Иброҳимовнинг барча пьесалари “Арра”, “Майли, майли”, “Мени айтди деманг”, “Олқиш”, “Сочқи”, “Бир ўликка – бир тирик”, “Товушсиз қарсаклар”, “Шайтоннинг йўли ёхуд Сохта никоҳ” ҳақида ҳам ана шундай дейиш мумкин.

Муборак 80 ёшни қарши олаётган драматургнинг энг катта ютуғи, у қайси жанр ва қайси мавзуда ижод қилмасин, барчасининг замирида нафақат ҳозирги давр, балки барча замонлар учун долзарб муаммолар ётади. Улар томошабинга қанчалик мароқли бўлса, саҳналаштирувчи режиссёрга ҳам шу қадар завқлидир. Зеро, ҳар бир режиссёр улардан янгича бадиий талқинга имкон берувчи кўпдан-кўп жиҳатларни топа олади.       

             

 Ҳамиджон ИКРОМОВ,

Ўзбекистон Республикасида хизмат кўрсатган ёшлар мураббийси,

санъатшунослик фанлари номзоди, профессор,

Бахтиёр ЯҚУБОВ, театршунос

November 29, 2018
by Jasurbek TOJIBOYEV
0
13

Соғинч (ҳикоя)

Каромат буви саксондан ошганига қарамай, ҳамон чаққон эди. Қишлоқ  тўй-маъракаларини батартиб, ортиқча дабдабасиз ўтказар, меҳмонлар ҳам, мезбонлар ҳам ундан рози бўлишарди. Момо асфальт йўлнинг икки томони ёқалаган қишлоқнинг барча ёш-яланг, қари-қартанг, хотин-халажига “олий бош қўмондон”, сўзига итоатда эди.

Кайвони ўзининг катта оиласи, невара-эвараларидан ортиб, улар учун вақт топа оларди. Унинг оёғини узатиб дам олганини ҳеч ким кўрмаган. Нима бўлди-ю, кампир бир куни тоби қочиб, кўрпа-тўшак қилиб ётиб олди.

Яқинлари дарҳол шифокор чақиртиришди.

– Ташвишланадиган ери йўқ, –деди шифокор беморни обдон кўздан кечиргач. – Ҳаммаси қариликдан, мен дори ёзиб бераман, икки-уч кунда тузалиб кетадилар.

У бир варақ қоғозга дорилар рўйхатини эринмай ёзди. Катта ўғилга тутқазар экан, шундай деди:

– Онахонимиз бутун умр эл хизматини қилдилар, энди бизлар бу кишига хизматда бўлайлик. Кўпроқ мева-чева, енгил ҳазмли овқатлар берилади. Худо хоҳласа, ҳаммаси яхши бўлади.

Шифокор кузатилгач, тоғдек уч ўғил, тўрт қиз, келин-келват беморнинг тезроқ оёққа туриши учун нималар қилиш кераклигини маслаҳатлаша бошлади. Катта ўғил дорихонага, иккинчи ўғил мева-чева учун бозорга жўнади, учинчи ўғил бостирма томонга ўтди-да, семиз товуқни ҳалоллаб, хотинига элтиб берди.

– Паст оловда милдиратиб, шўрва пишир. Товуқ гўшти даво бўлади.

Шу тахлит бутун оила бувининг атрофида гиргиттон бўлиб, унга ҳали дори ичиришар, ҳали мева-чева, ҳали тансиқ таомлар билан сийлашарди.        Орадан бир ҳафта ўтди. Лекин онахон ўнгланиш ўрнига кун сайин тўшакка қапишиб борар, серажин юзлари сарғайиб, киртайган кўзларида тириклик нури камайиб борарди, гўё.

Орадан яна бир неча кун ўтиб, кампир туз тотмай қўйди. У уззу-кун шифтга тикилганича ётар, алланималар деб пичирлар, уйқусида алаҳларди ҳам. Ҳамма типирчилаб қолди. Вилоят марказидан чақиртирилган шифокор беморни кўздан кечирди, унга бир-икки савол бергандай бўлди. Кампир алланималар деб ғудранди, Унинг сўзлари тушуниксиз эди.

Шифокор бироз тараддудланди, қайта-қайта онахоннинг юрагини текширган бўлди, ниҳоят кўзларини ердан узмай:

– Бу ёғи – Аллоҳнинг иродаси, – деди-да, лаш-лушларини йиғиштириб жўнаб қолди.

Ҳеч кимнинг қўли ишга бормас, ҳамманинг юзида ташвиш-таҳлика. Кечга томон беморнинг аҳволи янада оғирлашиб, бот-бот алаҳлай бошлади. Катта ўғил Қосимжон онасининг ёнидан жилмас, ука-сингиллари, келинларига имо-ишора билан кўрсатмалар берарди.

Эрта тонггача она “ана кетди – мана кетди” бўлиб ётди. Чиқмаган жондан умид, дегандай бир неча марта “тез ёрдам” чақиришга тўғри келди. Ниҳоят тонг оқарганда Каромат буви ором топиб, кўзи илингандай бўлди.

Катта ўғил Қосимжон укаларини ёнига чақириб:

– Ҳамма нарсага тайёр туришимиз керак... Бардам бўлинглар, – деди.

Ака-укалар жиққа ёш кўзларини бир-бирларидан яширишга ҳаракат қилиб, бироз жимиб қолдилар. Буви чошгоҳгача ухлади. Сўнгра ўша ғамли кўзлари “ярқ” этиб очилди. Нигоҳлари билан Қосимжонни ёнига имлади. У дарҳол онасининг тепасига келди.

Онанинг қимтилган лаблари сал қимирлагандек бўлиб, ундан бир сўз учди:

– Комилжон!..

Ака-укалар ҳушёр тортиб, бир-бирларига қарадилар. Комилжон Каромат бувининг тўртинчи – кенжа ўғли бўлиб, хорижга ишга кетганига беш йил бўлган, икки йилдан бери ундан мутлақо хат-хабар йўқ эди.

Қишлоқ кайвониси ҳеч кимга билдирмай, кенжа ўғил ғамини чекарди. У тунлари пинҳона кўз ёш тўкар, лекин тонгда ўрнидан туриб яна ўзининг ўша хушчақчақ ҳолига қайтарди. Атрофдагилар у Комилжонни беҳад соғинганини билсалар-да, онанинг ичини тўхтовсиз кемираётган дард нақадар оғирлигини ҳис этишмасди.

Ўғилларининг калласига ярқ этиб нур урилгандай бўлди. Хонадан чиқиб қаердалиги номаълум Комилжонни дараклашга тушдилар. Учаласи ҳам қўл телефонига ёпишиб, хориждаги таниш-билиш, ёр-биродарлар, ҳамқишлоқларига бир бошдан қўнғироқ қила бошлашди.

Лекин кичик ўғилнинг шунча йил топилмаган дарагини бир-икки соат ёки бир-икки кунда топиб бўлмайди-ку!

Каромат буви эса ҳамон таом тотмас, қизлари дам-бадам пахтани ҳўллаб кампирнинг қонсиз лабларига босишар, у эса зўрға тамшаниб қўярди, холос. Онда-сонда онанинг бўғзидан кучли хўрсиниш, ингроқ отилиб чиқар, жони узилиб кетгандай бўларди. Ҳамманинг умиди кенжа ўғилни излаётган ака-укаларда эди. Ака-укалар эса шунча йиллар оналари дардига бепарво бўлиб, укаларини тузукроқ изламаганларига пушаймон бўлиб, тўрт томонга зир югуришарди.

Умидли дунё деганлари рост экан! Серташвиш ўтган ҳафта охирида бемор яна пичирлагандек бўлиб, “Комилжон, ўғлим” деди. Онанинг пичирлаши яқинлари кўнглида андаккина умид уйғотган, ҳамма Комилжондан бир хабар кутарди.

Қидир-қидирларнинг еттинчи куни катта ўғилнинг қўл телефонига хорижда ишлаётган ҳамқишлоғи Умардан хабар келди:

– “Қосимжон ака! Мен Комилжон билан биргаман, дарахт кесувчилар бригадасида ишлаяпмиз, соғ-саломатмиз. Унга қидираётганларингизни айтдим. Ҳозир сизларга қўнғироқ қилади”.

Нурланган сатрларни ўқиётган ака ўзини тута олмади, йиғлаб юборди.

У хабарни такрор-такрор ўқир, кўз ёшлари ўз-ўзидан қўшилиб келар, ҳаяжонини боса олмасди.

– Она! Онажон! Эркатойингиз топилди! Ҳозир қўн­ғироқ қилади! – Қосимжон ўзини йиғидан зўрға тутиб турарди. Ўғли жуда секин гапирган бўлса-да, онаизор уни эшитди, кўзларини катта очди.

– Комилжон... Келдингми, болам?..

Қосимжон онасининг ёнида баралла йиғлаб юбормаслик учун тишларини қаттиқ қисди.  

– Ҳа, онажон, Комилжонингиз эрта-индин келади!

Хонада тўпланганларнинг барчаси ҳозир мўъжиза рўй беради, деб ўйлашарди. Худди шу аснода Қосимжоннинг қўл телефони қаттиқ жиринглади, мўъжиза рўй берди!

Қосимжон телефон тугмачасини босиб, овозни баландлатди. Бемор тирсагига таяниб турмоқчи эди, бўлмади. Зум ўтмай хонани кенжа ўғилнинг бепарво, хийла лоқайд овози тўлдирди!

– Ассалому алайкум, акажон! Яхши юрибсизларми? Онамнинг соғлиқлари яхшими?

Қосимжон укаси билан гаплаша бошлади:

– Ваалайкум ассалом! Ҳаммамиз яхшимиз, онам ҳам яхши. Сени жуда соғинибдилар, тезроқ кел! Мана, онам билан ўзинг гаплаш!

Қосимжон телефонни онасининг қулоғига яқинлаштирди.

Каромат бувининг кўзларида аллақандай нур пайдо бўлган, у бир текис нафас оларди. Қосимжоннинг укаси билан сўзлашувини элас-элас эшитмоқда эди. У яна ўрнидан турмоқчи бўлди. Катта қизи онасини суяб орқасига пар ёстиқ қўйди.

– Ассалому алайкум, онажон! Яхшимисиз?

Неча кунлардан буён ўлим билан мардона олишаётган она қайта жонлангандек бўлди, бирдан бурро-бурро гапира бошлади.

– Дарду балонгни олай, болажоним! Мен яхшиман, тузалиб кетдим. Тезроқ кел, сени жуда соғиндим!

– Икки-уч кунда етиб бораман онажон. Хотиржам бўлинг! Хўп, ҳозирча хайр!

Шу билан она-ўғил ўртасидаги қисқа суҳбат тугади.

Онаизорнинг аҳволи ўнгланди. Кўзидаги юракни тилка-пора қилувчи мунг йўқолди. Атрофга синчиклаб боқиб таниш чеҳраларни излай бошлади.

Энди пар ёстиққа бемалол суяниб ўтирган Каромат буви овқат егиси келганини айтди. Қизларидан бири дарҳол дастшў олиб келиб, онасининг қўл-бетини ювди. Дастурхон қайтадан тузалиб, беморга 3-4 қошиқ шўрва ичирдилар.

Кечга томон беморнинг тоза ҳавога чиққиси келиб қолди. Уни икки кишилаб суяб, ташқарига олиб чиқиб, ишком тагидаги сўрига ўтирғиздилар. Кампир бироз нафас ростлагач, чор атрофга суқланиб, ташналик билан назар ташлай бошлади. Ҳосили мўллигидан шохлари ерга эгилган олма дарахтига нигоҳи тушди. Ярми қизил, ярми оқ олмалар кўзни қувонтирарди. Каромат буви ютиниб қўйди, сўнгра тепасидаги ишкомда каҳрабодай товланаётган ҳусайнининг ҳар бири нақ “бўрикалладай” келадиган йирик-йирик бошлари унинг диққатини тортди.

Ўғил-қизлари оналарининг ҳар бир хатти-ҳаракатини диққат билан кузатиб турар эдилар.

Сўрига дарҳол дастурхон ёзилди, унга бўрсилдоқ “амири нон”лар, узум, олма қўйилди.

Каромат буви ўзи қўл чўзиб нондан озгина ушатиб, қўлига бир шингил узум ҳам олди. Пичирлаб, нонни ўпиб, кўзларига суртди.

Эртасига у барвақт уйғонди. Аввалги одатича оила аъзолари билан биргаликда нонушта қилди. Дастурхонга фотиҳа ўқилгач, ўз қўли билан чучвара пиширмоқчи эканини айтди. Оила аъзоларидан икки киши унга ёрдамчи бўлиш истагини билдирди.

“Комилжоним чучварага қатиқ солиб ейишни яхши кўрарди. Мабодо ризқи қўшилган бўлса, келиб қолар...” ўйларди она.

Орадан икки кун ўтди. Тушлик пайти бўлиб қолган эди. Ярим очиқ дарвозадан кичик нимдош жомадон кўтарган Комилжон кириб келди. Йигитнинг барваста қадди бироз букчайган, кўзлари киртайган, ёноқлари ­салқи эди.

У жонсарак нигоҳлари билан супани тўлдирган яқинлари орасидан онасини изларди.

Онаизор бир зумда ўғлининг қаршисида пайдо бўлиб қолди. Ака-укалар, опа-сингиллар оналари қандай қилиб ҳаммадан олдинга ўтиб қолганини билмай ҳам қолишди. Бунинг сабаби ёлғиз Аллоҳга ва онаизорнинг ўзигагина маълум эди.

Она-бола қучоқлашганларича хун бўлиб йиғлашар, уларни қуршаб олган қариндош-уруғ ҳам кўз ёшларини тия олмасдилар.

– Оҳ, бўйларингга жоним садаға, болам! – дерди Каромат буви,– сени кутавериб кўзларим кўр бўлаёзди-ку! Бунчалар соғинтирмасанг!

– Бўлди, бўлди, онажон! Йиғламанг! Энди ҳеч қаёққа кетмайман.

Ҳаммалари бошлашиб, кенг меҳмонхонага кирдилар. Оила аъзолари жамулжам бўлишгач, она фотиҳага қўл очиб, дуо қилди. Акалари кенжа ўғил оёғи остига икки йилдан буён боқилаётган қўчқорни сўйдилар. Нўхат шўрва пиширилди, ош дамланди. Неча кунлар давомида азага ҳозирланган хонадонда тўй бошланиб кетди.

Жўра ФОЗИЛ

November 29, 2018
by Jasurbek TOJIBOYEV
0
42
Show more