“ Insonlarga yana ham ko’proq o’xshab qolmoqdaman, chog’i. “ deb o’yladi Briksha, boshidan o’tkazganlarini eslab va hayoliga berilib turib.
Qor asta-sekin vodiyga pag’a-pag’a yog’a boshlayotgan, shamol sal zabtiga olib, esayotgan bir kunda, Iliqxon qasrida o’n mingdan ziyod otliq, piyoda, to’pchi, o’qchi askarlar yo’lga chiqdi. Eng ilg’or qo’shinlar oldida zo’r berib ildamlayotgan va hadiksirabgina ortiga qarab-qarab qo’yayotgan Qilichqo’l botirni bugun ko’zlarida ozgina nam bor. Chunki, u bugun boshqalarning hayotiga ham javobgar edi. Bugun faqat o’zini emas balki ming chog’li askarni ham saqlab qolishi kerak. Lekin, u bunday bo’lmasligini yaxshi biladi. Ko’zi ham shunga yoshlangan.
To’liqbek qasrni xon majlis qiladigan katta xonasida edi. Xona o’rtasida yetti qavat ko’rpachali taxt bo’lib, uzun va titilib ketgan gilam undan boshlanib, xona oxirigacha – yuz qulochlik masofagacha cho’zilib ketgan edi. Xona devorlarida katta to’rtburchak derazalar bo’lib, undan yorug’lik xonaga tushib, xonaning qorong’uligini salgina aritgan edi.
Briksha o’tgan joylarda ish qizg’in edi. Kechki xosil yig’ishtirilmoqda edi. Dehqonlar bellariga shoh-shabba va bug’doy, sholi, paxta, javdar poyalarini ilib, uylariga hamda tegirmonga tashirdilar. Sal qo’li uzunroqlari aravalarda tashirdi. Chorvachilar jonliqlarini qishlaydigan joylariga haydab o’tishardi. Bozorlar mavsumiy jihatdan ancha limmo-lim bo’lib ketgan, hunarmandlarni qo’li-qo’liga tegmaydi, savdogarlarning ham jag’i-jag’lariga. Har bitta uchragan qishloqda to’y yoki shunga o’xshash marosim bo’lardi – odamlar qish kelmasidan avval hammasiga ulgurib qolay deyishardida. Bu marosimlar ko’chada bo’lardi va bunday hodisalar paytida bittagina shabbodadan atrof xazonrezgiga to’lib, to’ylarga boshqacha “tus-rang” berardi.
Ikki oy vaqt o’tdi. Makonda issiq kunlar kamayib, sovuq tusha boshladi. Briksha Muqimxon oldida qoldi. U Muqimxonni Sargonus qo’shinidan qutqarib qoldi. Shundan keyin, xon Makonga qaytib kelgani, taxtga o’tirgani yana “Qilichqo’l botir”ning Muqimxon xizmatida ekanligi haqida gaplar urchidi.
Hammamiz Payshanba kuni hakamlar huzurida bo’lishimiz haqida ogohlantirilgandik biroq Payshanba kelganida guvohlik berishimizga xojat qolmadi. Oliyroq hakam hammasini o’z qo’liga oldi va Jefferson Houp unga beriladigan qattiq adolat berilishi uchun oliy sudga chorlandi. Ushlab olinganning ayni kechasi anevrizma portladi va uni tongda qamoqning polida cho’zilib yotgan xolda topishdi. Uni yuzida xotirjam kulgu qotib qolgan bo’lib, go’yoki o’layotgan onlarida foydali hayotiga boqib, ishini bajarganini bilib keta olgandek edi.
Qilichqo’l ana shu paytda kirib keldi. U eshikdan kirishi Muqimxonni biroz esankiratib qo’ydi. Ammo u o’ziga kelib, qarsak urdi.